Kada je 2023. zbog svojih kadrovskih odluka napadnut Robert Habek, političar Zelenih i u to vrijeme ministar privrede, Alternativa za Njemačku (AfD) to je videla kao priliku da ukaže na nepravilnosti u etabliranim strankama. Funkcioneri AfD-a govorili su o nepotizmu i kriminalu, i žestoko napadali Habeka i porodične veze zaposlenih u njegovom ministarstvu. Zamijenik predsjednika AfD-a Štefan Brandner to je čak nazvao „mafijaškom mrežom“.
Iako se na kraju pokazalo da Habekova kadrovska politika jeste bila sporna, ona zapravo nije kršila zakone, ni propise. A pošto nepotizam u strankama nikada ne prolazi dobro kod birača, to je bila savršena meta za AfD, djelom desnoekstremnu stranku koja se trudi da se u javnosti predstavi kao glas običnih ljudi protiv establišmenta.
Ko je bolji od mog tate?
Sada je, međutim, i AfD na udaru javnosti, jer se i tamo zapošljavaju članovi porodica. U pokrajini Saksoniji-Anhalt navodno su brojni poslanici pokrajinskog, ali i saveznog parlamenta smještali rođake kao zaposlene u kancelarijama svojih stranačkih kolega. O tome izvještava više medija, među njima i javni servis ZDF. Prema tim navodima, članovi porodica primali su djelom i veoma dobre plate – naravno,iz državnog budžeta.
U centru svih kritika nalazi se Ulrih Zigmund. On je nosilac liste AfD-a za izbore u Saksoniji‑Anhaltu u septembru 2026. Stranka je za sada u anketama daleko ispred ostalih i Zigmund želi da postane prvi premijer iz AfD-a u toj njemačkoj pokrajini. Sada je, međutim, postalo poznato da je i Zigmundov otac navodno bio zaposlen u kancelariji jednog poslanika Bundestaga. I za to je dobijao skoro 100.000 eura godišnje.
Ulrih Zigmund uopšte ne negira optužbe. Zapošljavanje opravdava time da je teško pronaći „pouzdan“ kadar. A očigledno to i nije nezakonito – poslanici ne smiju da zapošljavaju svoje rođake, ali ništa ne zabranjuje zapošljavanje rođaka kolega iz stranke.
AfD-ovci protiv AfD-ovaca
Politikolog Aleksander Henzel sa Univerziteta u Getingenu smatra da za AfD nije najveći problem sama optužba za nepotizam – nego to što dolazi i iz same stranke i to iz njenog najradikalnijeg krila. „Za razliku od drugih slučajeva, ovaj skandal ne dolazi spolja, već ga snažno podstiču ljudi iznutra. To može da izazove sukobe u stranci“, ocjenjuje Henzel za DW.
Jedan od najistaknutijih denuncijanata je dobro poznati pokrajinski šef AfD-a u Tiringiji, Bjern Heke. On ne štedi riječi protiv svojih stranačkih kolega. Na mreži Iks je poručio: „Možemo propasti samo zbog nas samih. A ta mogućnost sada postaje realna.“
Henzel smatra da je reč o borbi unutar stranke: „Heke i drugi time što prikazuju skandal u AfD-u u Saksoniji‑Anhaltu kao posledicu prevelikog prilagođavanja sistemu, u stvari nastoje da učvrste kurs AfD-a kao radikalne pokretačke stranke.“
Hekeov ogranak AfD-a u Tiringiji njemačke službe bezbjednosti smatraju „dokazano krajnje desnim“. Sam Heke smatra se radikalnim ideologom koji zagovara homogeno etničko društvo i radikalno se protivi useljavanju. Stalno se suočava sa optužbama za ideološku bliskost nacional-socijalizmu. Dva puta je već osuđen zbog korišćenja parola zloglasne SA (Sturmabteilung), Hitlerove paravojne formacije.
Serija skandala
Optužbe i sukobi sve više opterećuju AfD, tim prije što se u poslednje vrijeme ređaju afere u stranci u kojoj nikad nije nedostajalo skandala.
• Dok traju napadi zbog nepotizma u Saksoniji‑Anhaltu, jedna poslanica AfD-a u Evropskom parlamentu optužuje svoj pokrajinski ogranak u Donjoj Saksoniji za tajna udruživanja i nezakonito bogaćenje.
• Predsjednica Bundestaga Julija Kelokner trajno je zabranila ulazak u Bundestag sedmorici AfD-ovih zaposlenih iz „bezbjednosnih razloga“. Neki od njih osuđeni su zbog podsticanja mržnje, pružanja otpora policiji ili kršenja zakona o oružju.
• Stranka i rukovodstvo AfD-a mjesecima se svađaju oko odnosa prema austrijskom ekstremisti Martinu Zelneru. Mnogi članovi AfD-a smatraju ga previše ekstremnim i bliskim neonacizmu, ali neki istaknuti funkcioneri ipak žele saradnju. Samo se vrh stranke zvanično ograđuje.
• Jedan poslanik AfD-a u bavarskom parlamentu ove februarske je osuđen na visoku novčanu kaznu zbog dokazanog pranja novca i iznude.
• U jednom krivičnom postupku protiv organizacije optužene za terorizam, među optuženima se nalazi i bivša poslanica AfD-a u Bundestagu.
Mediji takođe izvještavaju o napetostima u vrhu stranke oko spoljnopolitičkog kursa AfD-a. Potpredsjednik Tino Krupala smatra se proruski orijentisanim i oštro nastupa protiv vojne pomoći Ukrajini. Druga potpredsjednica, Alis Vajdel, traži bliskost s vladom Donalda Trampa.
Slabo rukovodstvo AfD-a?
Oboje kopredsjednika sve češće se suočavaju s optužbama da slabo vode stranku. Kada je riječ o aktuelnim optužbama za nepotizam, politikolog Henzel smatra da su manevarske mogućnosti stranačkog vrha veoma ograničene. „Stranka ne može sebi da priušti ogroman unutrašnji sukob u izbornoj godini, u kojoj je ulog veoma visok.“ Zato i Tino Krupala samo kaže da „ne zvuči dobro“ zapošljavanje rođaka u pokrajini Saksonija‑Anhalta.
Henzel procjenjuje da taj skandal može biti veoma opasan za AfD. Najveća opasnost je da se promjeni percepcija AfD-a među biračima – da se rasprši iluzija da je stranka stvarna alternativa postojećim političkim blokovima.
Populizam kojim Alternativa za Njemačku napada druge, sada se okreće protiv njega samog.
Bonus video:
