Dok pregovori između Rusije i Ukrajine, pod pokroviteljstvom Sjedinjenih Država, i dalje traju bez jasnog ishoda u evropskim prijestonicama se sve otvorenije razmatra mogućnost obnove direktnih razgovora sa Vladimirom Putinom, piše francuski Mond.
Četiri godine nakon početka ruske invazije, pitanje da li evropski lideri treba da ponovo uspostave kontakt sa Kremljom više nije tabu, ali izaziva duboke podjele.
Debatu je krajem 2025. otvorio francuski predsjednik Emanuel Makron, koji smatra da Evropa ne smije da zavisi isključivo od Vašingtona i “nepredvidivog” američkog predsjednika kada je riječ o sopstvenoj bezbjednosti. U intervjuu za više evropskih listova, uključujući Mond, Makron je poručio: “Važno je strukturirati obnovu evropskog razgovora sa Rusima, bez naivnosti, bez vršenja pritiska na Ukrajince, ali tako da ne zavisimo od treće strane.” On je naglasio da se i sada razgovara sa Putinom “posredstvom Amerikanaca”, te da bi “Ukrajina, naravno, morala biti prisutna” ukoliko bi došlo do direktnog dijaloga.
Ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski, međutim, jasno je izrazio rezerve, upozorivši da bi Moskva takav potez mogla iskoristiti za ponižavanje Evrope. “Mislim da bi Rusija danas to iskoristila samo da ponizi Evropu”, rekao je, dodajući da sa Kremljom nije dovoljno voditi dijalog, već je potrebno imati konkretne poluge pritiska, jer bi u suprotnom “Rusija jednostavno tretirala Evropu s nepoštovanjem”.
Tatjana Kastujeva-Žan iz Francuskog instituta za međunarodne odnose smatra da Makron pokušava da osigura da Evropa ne ostane po strani u procesu koji direktno utiče na njenu bezbjednost. “Ovo je konflikt u kojem Evropa plaća, ali ne učestvuje. Postoji strateški proračun: moramo biti uključeni”, kazala je za francuski list, ali je upozorila i na opasnosti takvog pristupa: “Rizik je stvaran. Rusija će pokušati da manipuliše nama. Evropljani ne mogu pristati na ulogu običnih posmatrača.” Ruski ministar spoljnih poslova Sergej Lavrov saopštio je da je Putin spreman na “ozbiljan” razgovor sa Makronom, ali je francusku inicijativu istovremeno ismijao kao “patetičnu diplomatiju”.
Mond podsjeća da je šef diplomatskog tima Jelisejske palate Emanuel Bon 3. februara boravio u Moskvi, gdje je obnovio kontakt sa Jurijem Ušakovim, bliskim Putinovim saradnikom, ali bez konkretnog napretka. Nekoliko dana kasnije, 5. i 6. februara, visoki zvaničnik francuskog Ministarstva spoljnih poslova posjetio je Minsk kako bi ispitao mogućnost obnove dijaloga sa Bjelorusijom, ključnim ruskim saveznikom.
Evropske prijestonice, navodi Mond, ostaju podijeljene. Mada je Makron u početku zamišljao zajednički pristup sa Njemačkom i Ujedinjenim Kraljevstvom njegova dva partnera ostaju oprezna.
Njemački kancelar Fridrih Merc insistira da svaki potez mora biti koordinisan sa SAD i Ukrajinom i odbija otvaranje “paralelnih kanala razgovora”.
Velika Britanija izražava sumnju da Putin uopšte želi mir, dok Poljska smatra da nije vrijeme za obnovu dijaloga i upozorava da takva inicijativa ne garantuje brži završetak rata. Litvanija i Estonija takođe imaju ozbiljne rezerve; estonski ministar spoljnih poslova Margus Cakna ocijenio je da bi spremnost na razgovore sa Putinom u Kremlju bila “katastrofalna za Ukrajinu” i direktna prijetnja evropskoj bezbjednosti. Švedska poručuje da će dijalog možda biti potreban “u nekom trenutku”, ali ne sada.
S druge strane, Kipar, koji trenutno predsjedava Savjetom EU, smatra da bi Evropa morala pronaći način da direktno razgovara sa Moskvom, uz obavezno učešće Ukrajine.
Za Italiju, prijedlog da Evropljani obnove dijalog sa Moskvom u skladu je sa stavom premijerke Đorđe Meloni, koja je u januaru rekla da je Makron “bio u pravu” što se zalaže za takav potez. Ipak, ostaje pitanje kako to sprovesti. “Ako bismo napravili grešku da, s jedne strane, odlučimo da ponovo otvorimo dijalog sa Rusijom, a s druge, krenemo neorganizovano, učinili bismo uslugu Putinu”, rekla je Meloni, koja je izrazila podršku imenovanju specijalnog izaslanika EU za Ukrajinu.
Kako zaključuje Mond, ideja o direktnim pregovorima sa Kremljom više nije zabranjena tema, ali ostaje krajnje osjetljiva i politički rizična u trenutku kada Evropa pokušava da definiše sopstvenu ulogu između Vašingtona, Moskve i Kijeva.
Bonus video:
