Američko-izraelski vojni napad na Iran prijeti da podigne inflaciju i zada udarac već ionako skromnom ekonomskom rastu Evrope, piše danas agencija Rojters.
Napadi su poremetili komercijalni pomorski saobraćaj u Zalivu, ključnom izvoru goriva i naftnih derivata za Evropu. Prekid je odmah podigao cijene ovih energenata na finansijskim tržištima.
To će vjerovatno povećati troškove goriva i zamagliti izglede za Evropsku centralnu banku (ECB) i Banku Engleske, potencijalno primoravajući ovu drugu da odloži eventualna dalja smanjenja kamatnih stopa dok se "ratna magla" ne raziđe, navodi Rojters.
Ta agencija navodi šta treba da se zna o ekonomskom uticaju iranskog sukoba na Evropu:
Usko grlo za naftu, gas i druge proizvode
Ormuski moreuz, smješten između Omana i Irana, ključna je kapija za izvoz iz zalivskih država, kao što su nafta, gas i hemikalije.
Oko 20 odsto svjetske nafte, uključujući naftu proizvođača poput Saudijske Arabije, Ujedinjenih Arapskih Emirata, Iraka, Kuvajta i Irana, prolazi kroz Ormuz, zajedno sa velikim količinama tečnog prirodnog gasa (LNG) iz Katara.
Nakon što se udaljila od ruske energije poslije invazije na Ukrajinu, Evropa se sada više oslanja na uvoz iz regiona Zaliva.
Među evropskim zemljama, Velika Britanija, Italija, Belgija i Poljska najviše zavise od uvoza LNG-a koji prolazi kroz Ormuski moreuz, pokazuju podaci Američke uprave za energetske informacije (EIA).
Zaliv je i veliki izvoznik propana, butana i etana, koji se koriste za grijanje, kao gorivo i u poljoprivredi, navode podaci brokera Kpler.
Veći troškovi goriva za Evropljane?
Više od 200 plovila, uključujući tankere za naftu i tečni gas, spustilo je sidro oko Ormuskog moreuza i okolnih voda zbog sukoba s Iranom, pokazuju podaci o brodskom saobraćaju.
To je odmah podiglo cijene nafte i gasa. Fjučersi na Brent porasli su skoro osam odsto na 78 dolara po barelu, dok se prirodni gas na holandskom tržištu trgovao uz rast od 19 odsto na 38 eura po megavat-satu (MWh).
U decembarskoj projekciji ECB je polazila od cijene prirodnog gasa od 29,6 eura za egavat sat i cijene nafte od 62,5 dolara ove godine.
ECB bi 19. marta trebalo da objavi nove makroekonomske projekcije, uz "presjek" (cut-off) za cijene energenata i druge tržišne indikatore tri sedmice ranije – odnosno ove srijede.
To bi značilo i podizanje njenih projekcija energetske inflacije. ECB bi, međutim, mogla da izradi više scenarija, kao što je učinila u vrijeme ruske invazije na Ukrajinu 2022.
UniCredit je u ponedjeljak naveo da će cijena nafte vjerovatno biti ograničena na oko 80 dolara zbog obilne ponude, te da bi za rast ka 100 dolara bila potrebna velika eskalacija, poput oštećenja saudijske naftne infrastrukture.
Šta je još pogođeno osim energenata?
Ogromni tok komercijalne robe između Evrope i Azije dugo je prolazio kroz Suecki kanal.
Mnogi brodovi na toj ruti preusmjereni su oko Afrike krajem 2023. nakon napada jemenskih Huta u Crvenom moru, ali su, prije izbijanja iranskog sukoba, brodarske kompanije razmatrale povećanu upotrebu tog ključnog trgovinskog koridora Azija-Evropa.
Brodarske kompanije su u nedjelju ponovo počele da preusmjeravaju plovila oko Afrike, dalje od Sueckog kanala, što bi moglo da podigne vozarine i poveća trošak uvoznih roba.
Kakav je uticaj na rast i inflaciju?
Prema projekcijama same ECB, uticaj skoka cijena nafte na inflaciju mnogo je veći od udara na rast.
Njena analiza osjetljivosti objavljena u decembru navodi da bi trajni rast cijena nafte i gasa od 14% smanjio rast za svega 0,1 odsto ove godine, a povećao inflaciju do 0,5 odsto.
Sličan efekat bio bi i naredne godine, a potom bi počeo da slabi.
Očekivalo se da će ekonomije eurozone i Velike Britanije ove godine rasti 1,2 odsto odnosno jedan odsto, a naredne 1,4 odsto svaka, prema Rojtersovim anketama. To je skroman tempo u poređenju sa Sjedinjenim Američkim Državama (SAD), gdje se očekuje rast od 2,5 odsto i dva odsto u 2026–27.
Ipak, udar bi bio mali u poređenju sa šokom iz 2022, kada je ruski napad na Ukrajinu podigao troškove energije. To je smanjilo rast za jedan procentni poen i podiglo inflaciju za dva procentna poena, prema studiji Evropske komisije.
Relativno snažan euro vjerovatno bi ublažio udar, jer se energenti cijene u dolarima.
ECB je u zasebnoj studiji navela i da je udar na rast vjerovatno privremen, jer se privreda može prilagoditi, pa nema trajnog uticaja na potencijalni proizvod.
Kako će centralne banke reagovati?
Investitori su smanjili opklade da će Banka Engleske ovog mjeseca sniziti referentnu kamatnu stopu Bank Rate za četvrt procentnog poena, pri čemu tržišno "cjenjkanje" sada sugeriše vjerovatnoću od 69 odsto, u odnosu na 78 odsto u petak.
Ne očekujte brzu reakciju ECB, za koju se ionako procjenjivalo da će zadržati stope nepromijenjene do kraja ove godine.
Centralna banka eurozone ne reaguje na kratkoročnu tržišnu volatilnost i ignoriše prolazne skokove cijena energenata.
Zato će svaka reakcija zavisiti od toga koliko dugo konflikt traje i koliko se širi. Američki predsjednik Donald Tramp rekao je u nedjelju da bi operacija u Iranu mogla da traje četiri sedmice.
Ekonomisti Komercbanke ne vide značajan uticaj ako rat traje samo nekoliko sedmica.
Ali ako bi se otegao na nekoliko mjeseci, procjenjuju da bi inflacija u eurozoni vjerovatno porasla za najmanje jedan procentni poen, a ekonomski rast bio bi niži za nekoliko desetina procentnog poena.
Pritom, inflacija u eurozoni, koja je sada 1,7 odsto, ispod je cilja, pa umjeren rast ne bi ugrozio cilj ECB.
ECB se obično zabrine ako jednokratni inflatorni šok počne da utiče na dugoročnija inflaciona očekivanja i "prelije se" u šire trendove plata i cijena kroz takozvane efekte drugog kruga.
Za to su potrebni mjeseci da se materijalizuje, pa se očekuje da ECB za sada poruči da gleda "kroz" privremenu volatilnost, ali da ostaje na oprezu.
Tržišna očekivanja dugoročne inflacije uglavnom su nepromijenjena, što vjerovatno dodatno učvršćuje poruku banke da sačeka i prati razvoj.
Tržišta se s tim slažu: za ovu godinu uopšte nije uračunata nijedna promjena kamatnih stopa.
Bonus video:
