Francuska ide u pravcu bližeg usklađivanja svoje strategije nuklearnog odvraćanja sa evropskim saveznicima, uz zadržavanje pune kontrole nad svakom odlukom o eventualnom udaru - što je koordinacija bez presedana koju je francuski predsjednik Emanuel Makron opisao kao ključnu za jačanje strateške autonomije kontinenta.
Eksperti kažu da plan odražava rastuće sumnje širom Evrope u pouzdanost Sjedinjenih Država kada je riječ o odbrani kontinenta. Francuska je jedina nuklearna sila u Evropskoj uniji otkako je Britanija napustila blok 2020. godine.
Makronov potez odražava to da bi, u slučaju nuklearne krize, Francuska bila ta koja bi ponudila “neki oblik nuklearne bezbjednosne garancije”, rekao je Florijan Galeri, stručnjak za nuklearno odvraćanje u programu bezbjednosnih studija na Tehnološkom institutu u Masačusetsu (MIT).
Govoreći prošlog ponedjeljka iz strogo povjerljive baze podmornica na zapadu Francuske, Makron je najavio “novi korak francuskog odvraćanja”. Njegov govor mogao bi označiti početak velike promjene politike koja bi, po prvi put, omogućila privremeno raspoređivanje francuskih aviona naoružanih nuklearnim oružjem u savezničke zemlje.
Makron je rekao da je Pariz započeo nuklearne razgovore sa osam država - Britanijom, Njemačkom, Poljskom, Holandijom, Belgijom, Grčkom, Švedskom i Danskom. Partneri koji se pridruže inicijativi vidjeće da njihova teritorija “dobija jasno potvrđenu vezu sa našim odvraćanjem”, rekao je Makron.
Evropa bi preuzela veći dio sopstvene bezbjednosti
Američki saveznici igraju centralnu ulogu u odbrani Evrope još od završetka Drugog svjetskog rata, štiteći kontinent kroz nuklearnu misiju NATO-a. Međutim, Makron je primijetio da nedavne američke strategije nacionalne bezbjednosti i odbrane odražavaju promjenu američkih prioriteta.
Suočeni s pojačanim tenzijama sa Rusijom, koja posjeduje ogroman nuklearni arsenal i razvija nove rakete, kao i sa širenjem kineskih nuklearnih snaga, “naš način razmišljanja mora da se promijeni”, rekao je Makron.
Objašnjavajući novu strategiju koju je nazvao “napredno odvraćanje”, Makron je poručio da odluka o eventualnoj upotrebi nuklearnog oružja ostaje isključivo u rukama Francuske, jer prema njenom ustavu predsjednik ostaje jedini odgovoran za odluku o upotrebi nuklearnog oružja.
Ipak, takav stav ukazuje na osnovnu protivurječnost, smatra Galeri.
“Strateška podrška koja ima za cilj da francusko nuklearno odvraćanje uključi u kolektivni evropski okvir odbrane nužno zahtijeva određeni stepen koordinacije i zajedničkog planiranja”, rekao je on. “Na primjer, ne možete izvršiti nuklearni udar bez konsultacija sa partnerom”, dodao je.
Makron je takođe rekao da novi pristup Francuske partnerima nudi mogućnost da učestvuju u vježbama nuklearnog odvraćanja. U slučaju krize, francuske nuklearne snage mogle bi dobiti podršku dijela evropskih konvencionalnih vojnih kapaciteta.
To bi moglo uključivati sisteme ranog upozorenja - satelite i radare saveznika koji otkrivaju i prate rakete, angažovanje protivvazdušne odbrane i zaštite od dronova, kao i sposobnosti za dubinske udare dugog dometa, rekao je on.
Na kraju, nova doktrina bi omogućila privremeno raspoređivanje aviona naoružanih nuklearnim oružjem u savezničke zemlje širom Evrope, dodao je Makron.
Jačanje francuskog nuklearnog arsenala
Makron je takođe rekao da su promjene u odbrambenim sposobnostima među konkurentima Francuske, pojava regionalnih sila, moguće koordinisanje protivnika i rizici od širenja nuklearnog oružja naveli njega da zaključi kako Francuska mora povećati broj nuklearnih bojevih glava - prvi put od devedesetih godina i završetka Hladnog rata.
Procjenjuje se da Francuska trenutno posjeduje oko 290 bojevih glava.
Eloiz Faje, specijalistkinja za nuklearno odvraćanje u Francuskom institutu za međunarodne odnose, pariskom istraživačkom centru, pozvala se na dio Makronovog govora u kojem je predsjednik rekao da je francusko nuklearno odvraćanje osmišljeno da neprijatelju nanese “štetu od koje se ne bi oporavio”.
To znači da “uvijek moramo biti u stanju da nanesemo takvu vrstu štete”, rekla je Faje, uz žaljenje što je Makron odlučio da ne objavi broj francuskih bojevih glava.
Ako bi Rusija, na primjer, unaprijedila svoje odbrambene sisteme, Francuskoj bi, rekla je Faje, bilo potrebno “više nuklearnih bojevih glava”.
Dopuna NATO misiji
Makron je jasno stavio do znanja da bi svaka evropska koordinacija dolazila uz NATO nuklearnu misiju, u kojoj Francuska ne učestvuje, i da bi bila kompatibilna sa ulogom Alijanse u evropskoj bezbjednosti.
Ijan Leser, stručnjak za NATO i ugledni saradnik Njemačkog Maršalovog fonda, rekao je da Makronov potez “odražava stanje bezbjednosti u Evropi” nakon ruske invazije na Ukrajinu u punom obimu, kao i “rastuću neizvjesnost u pogledu američke bezbjednosne posvećenosti Evropi”.
Evropa sada mora da se “neko vrijeme nosi sa agresivnijom Rusijom”, rekao je Leser.
NATO odvraćanje funkcioniše zahvaljujući snažnom prisustvu američkih trupa u Evropi, uz američko nuklearno oružje koje je tamo raspoređeno, uključujući u Njemačkoj, Belgiji i Holandiji.
“Glavnina evropskog konvencionalnog odvraćanja nalazi se u NATO-u - u strateškoj komandi i organizaciji, planiranju i raspoređivanju”, naglasio je Leser.
“NATO je ključan”, dodao je, i “Francuska zaista ne želi da ga oslabi. Zato je važno naglasiti da je ovo dopuna, a ne zamjena.”
Priredila: N. B.
Bonus video:
