„I ja sam dobio zapovijest, ali je nijesam izvršio“, kaže Igor Ščetko za DW. Ovaj bivši vojnik ruskih Strateških raketnih snaga pita se zašto i drugi ne mogu da postupe na isti način.
Nakon početka agresije protiv Ukrajine on je dezertirao, uvjeren da nije postojao drugi izlaz iz vojske. Inače, godinu dana prije početka invazije Ščetko je ugovorom pristao na dvogodišnju vojnu službu.
Na njegovu odluku uticalo je i samoubistvo regruta u njegovoj jedinici – upravo je Ščetko pronašao njegovo tijelo. Nakon toga završio je na psihijatrijskom odjeljenju bolnice, gdje je pokušao da ishodi otpust iz vojske iz zdravstvenih razloga.
Umjesto toga naređen je njegov premještaj u jurišnu brigadu. „Kada sam saznao da bi trebalo da odem u ratnu zonu, bilo mi je jasno da ni pod kojim uslovima neću učestvovati u ratu“, rekao je Ščetko za DW.
Nekoliko dana kasnije pobjegao je iz Rusije u Jermeniju, a odatle u Evropsku uniju.
Dezerterstvo i odbijanje borbe
Aktivista za ljudska prava Sergej Krivenko godinama se zalaže za prava vojnih lica. Procjenjuje da je oko 60.000 ruskih vojnika napustilo jedinice ili odbilo da učestvuje u borbenim dejstvima.
Ne radi se samo o „klasičnim“ dezerterstvima. Postoje i slučajevi u kojima se vojnici kriju u Rusiji ili pokušavaju da dobiju ljekarsku potvrdu da nijesu sposobni za službu.
Prema Krivenku, u Rusiji je već pokrenuto više od 20.000 krivičnih postupaka zbog odsustva sa službe, dezerterstva i odbijanja učešća u borbama. Odbijanje učešća u borbi smatra se krivičnim djelom.
Igor Ščetko kaže da bi mu u slučaju izručenja Rusiji prijetilo 15 godina zatvora ili slanje na ratište.
Ruska vojska se ne sastoji samo od „topovskog mesa“
Prema Sergeju Krivenku, ruska vojska od 2023. nove vojnike uglavnom privlači unosnim ugovorima. Ali nijesu svi dobrovoljci.
Među profesionalnim vojnicima koji su se obavezali na vojnu službu na određeno vrijeme nalaze se zatvorenici, migranti, dužnici, regruti i stanovnici ekonomski slabijih regiona koji se često odlučuju za vojnu službu zbog finansijskih problema ili nedostatka drugih mogućnosti.
Istovremeno država kroz „patriotske“ programe pojačava paravojnu obuku u školama i na univerzitetima.
Posmatrači ipak naglašavaju da rusku vojsku ne treba posmatrati samo kao grupu slučajnih prolaznika koji odlaze na front zbog novca ili drugih razloga.
Predstavnik Ruskog dobrovoljačkog korpusa, koji se borio na ukrajinskoj strani pod ratnim imenom Kasper, podsjeća da ruska vojska, osim „topovskog mesa“, uključuje i dobro obučene i motivisane jedinice.
Povrede ili zarobljavanje kao jedini „izlaz“
Antropološkinja Aleksandra Arhipova govori o svakodnevnoj klimi nasilja. Sa svojim kolegama prikupila je svjedočenja ruskih vojnika, dezertera i njihovih porodica.
Jedan od rezultata njihovog rada je „ratni rječnik“ koji sadrži žargon sa ratišta i odražava život unutar ruske vojske. Prema Arhipovoj, te riječi se uglavnom odnose na kontrolu, kažnjavanje i preživljavanje.
Tako se, na primjer, izrazom „kućica za ptice“ označavaju operateri dronova koji nadziru sopstvene saborce i mogu da pucaju na one koji pokušaju da se povuku.
Riječ „jama“ označava improvizovana mjesta za nezakonito pritvaranje i kažnjavanje, dok se izraz „karantin“ odnosi na baze u kojima ruske vojnike vraćene iz ukrajinskog zarobljeništva ispituje domaća bezbjednosna služba FSB prije nego što ih ponovo pošalje na ratište. „Nema povratka kući“, naglašava Arhipova.
Prema njenim riječima, tokom godina rata povratak iz vojske u civilni život postajao je sve teži. Mnogi vojnici danas „jedini izlaz“ vide u teškoj povredi, zarobljavanju, dezerterstvu ili, u najgorem slučaju, smrti.
Osim toga, unutar vojske razvio se svojevrstan „crni tržišni sistem preživljavanja“. Prema Arhipovoj, vojnici plaćaju hiljade dolara kako bi dobili odsustvo, bili premješteni sa ratišta ili izbjegli službu u jurišnim grupama. Takođe kupuju ljekarske potvrde i podmićuju komandante kako bi privremeno napustili jedinicu.
Arhipova posebno ističe da se promijenio odnos prema ljudskom životu unutar vojske. Mnogi ispitanici opisivali su front kao mjesto na kojem se ljudi ne posmatraju kao pojedinci, već prvenstveno kao potrošan resurs.
Učešće u ratu donosi povlastice
Rat mijenja i rusko društvo. Prema novinaru Alekseju Tupicinu, rat je postepeno postao dio svakodnevice, a za neke porodice i izvor prihoda.
Kada je započela mobilizacija, Tupicin je sa kolegama organizovao čet-grupe za supruge mobilisanih vojnika i same vojnike. Prema njegovim zapažanjima, anonimni razgovori u početku su bili obilježeni strahom i željom da se članovi porodice vrate kući.
Ali s vremenom je rat za mnoge porodice postao izvor stabilnih prihoda. „Supruge mobilisanih vojnika danas na neki način pripadaju srednjoj klasi“, kaže novinar. Porodice otplaćuju kredite, kupuju automobile i skup namještaj.
Tupicin upozorava da se u nekim školama djeca učesnika rata hrane odvojeno od ostale djece. Djeca vojnika dobijaju dodatne slatkiše i druge obroke te se prema njima postupa povlašćeno.
Distanciran odnos društva
Dok država pokušava da veliča ratne veterane koji se vraćaju kući, mnogi ljudi u svakodnevnom životu drže distancu. To se posebno odnosi na bivše zatvorenike koji su se borili u privatnim vojnim kompanijama i jurišnim brigadama, izvještava Tupicin.
Novinar navodi primjer muškarca osuđenog za dvostruko ubistvo, koji je pušten na slobodu radi vojne službe te je po povratku sa fronta pokušao da pronađe posao učitelja u školi. Prema Tupicinu, njegovo ime bilo je izbrisano iz svih krivičnih evidencija nakon službe u Vagnerovoj grupi, privatnoj ruskoj plaćeničkoj jedinici.
„Direktorka škole pozvala me je užasnuta i rekla da ju je već sam pogled na njega plašio“, prisjeća se Tupicin. Škola je odbila da ga zaposli, uprkos njegovim odlikovanjima i veteranskoj legitimaciji.
Prema Aleksandri Arhipovoj, i članovi porodica vojnih lica žale se da ih društvo isključuje. Tako joj je jedna žena napisala da je „željela da bude supruga heroja“, ali se umjesto toga suočava sa odbacivanjem.
Ona kritikuje rusku državu što učesnike rata pretvara u „plaćenike“, stavljajući u prvi plan visoke novčane isplate i odštete umjesto „ideje služenja i herojstva“.
Dezerteru Igoru Ščetku, koji je učinio sve kako ne bi proveo nijedan dan u ratu, važno je nešto drugo. „Na mojim rukama nema ni kapi ukrajinske krvi – ni civila ni vojnika“, kaže on, prisjećajući se da se prvi put nakon bijega osjećao bezbjedno u Francuskoj. „Ni za čim ne žalim, ostao sam iskren prema samome sebi.“
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
