U nedjelju, 26. jula, njemačka policija usmrtila je osumnjičenog za napad automobilom na učesnike Parade ponosa u Berlinu, u kojem je dan ranije jedna osoba poginula, a 20 je povrijeđeno. Osumnjičeni je već bio poznat policiji zbog ranijeg pokušaja da se pridruži takozvanoj Islamskoj državi u Siriji i Iraku (ISIS).
Tokom druge decenije 21. vijeka, ISIS je preuzeo odgovornost za više napada na kulturne događaje, uglavnom na koncerte. Među najsmrtonosnijim napadima koje je ta organizacija izvršila na evropskom tlu bili su napad na koncertnu dvoranu Bataklan u Parizu 2015. godine i bombaški napad na koncert Arijane Grande u Mančesterskoj areni 2017. godine. Nedavno je, u ljeto 2024. godine, u Beču spriječen planirani napad, inspirisan ideologijom ISIS-a, na koncert Tejlor Svift.
Bilo je i ranijih napada inspirisanih ideologijom ISIS-a koji su bili usmjereni protiv LGBT zajednice. Ta organizacija preuzela je odgovornost i za napad iz 2016. godine na gej noćni klub “Pals” u Orlandu, na Floridi.
Od 2018. godine ISIS više ne postoji kao teritorijalna tvorevina, a bez političkog entiteta koji bi podsticao nove napade u Evropi, nasilne aktivnosti te organizacije tokom posljednje decenije znatno su oslabile.
Ipak, toksična ideologija “isisizma”, koja nastoji da obnovi predmoderni kalifat koristeći savremena zapadna sredstva, uključujući društvene mreže, i dalje predstavlja krajnji oblik kontrakulturne pobune za određeni dio mladih muslimana. Iako je ostala bez teritorije koju je nekada kontrolisala, takozvana Islamska država i dalje ozbiljno ugrožava suverenitet i bezbjednost Sjedinjenih Američkih Država i evropskih zemalja.
Mnogi su vjerovali da je neuspjeli napad u Beču 2024. godine označio kraj već oslabljenog trenda napada inspirisanih ISIS-om koje su izvodili muslimani rođeni u Evropi. Iako je od tada bilo relativno malo islamističkog nasilja, napad u Berlinu pokazuje da radikalizacija i nasilje svakako nisu stvar prošlosti.
“Novi džihadisti”
Početkom avgusta 2024. godine, trojica mladih Austrijanaca navodno su planirala da napadnu “sviftije”, obožavaoce američke pjevačice Tejlor Svift, prije njenog koncerta u Beču početkom avgusta. Organizatori zavjere iz Austrije su se prethodno izričito zakleli na vjernost ISIS-u.
Među onima koji su planirali napad na koncert Tejlor Svift bila su dvojica Austrijanaca: jedan porijeklom iz Sjeverne Makedonije, a drugi turskog porijekla, obojica pripadnici druge generacije muslimana. Napadač koji je izvršio napad na Paradu ponosa u Berlinu imao je slično porijeklo - rođen je u Njemačkoj u porodici libanskih muslimana.
Ovaj trend potvrđuje argument koji je iznio Olivije Roj u tekstu za “Gardijan” iz 2017. godine pod naslovom “Ko su novi džihadisti?”. On tvrdi da postoje dvije grupe ljudi koje se najčešće priključuju ISIS-u kako bi izvodile napade na Zapadu: muslimani druge generacije rođeni u Evropi (koji često regrutuju svoju braću i sestre) i evropski preobraćenici.
Prema Rojovom mišljenju, djeca muslimanskih imigranata rođena u evropskim državama uglavnom vode sekularan život. Odrastaju u porodicama koje nisu naročito religiozne, a mogu odlaziti u noćne klubove i konzumirati alkohol i drogu. Oni koji potiču iz siromašnijih društveno-ekonomskih sredina ponekad mogu završiti i u sitnom kriminalu.
U nekom trenutku, često dok su u zatvoru, oni postaju “nanovo rođeni” muslimani, prihvatajući ne samo vjeru već i strožu, radikalniju verziju religije od one koju praktikuju njihovi roditelji. Oni se obično okupljaju u manjim vjerskim grupama, a ne u velikim džamijama koje posjećuju njihove porodice.
Mora se naglasiti da je riječ o malom dijelu “muslimana druge generacije” u Evropi. Ono što ovaj trend pokazuje jeste da djeca imigrantskih porodica ponekad mogu prolaziti kroz generacijski bunt protiv svojih roditelja, nastojeći da dokažu kako su pobožnija od njih.
ISIS je imao veoma malo uticaja na imigrante prve generacije, koji su se uglavnom odricali svega kako bi svojoj djeci omogućili bolji život u Evropi. Takođe postoji veoma malo regruta treće generacije u Evropi, jer su do tog trenutka ili dobro integrisani u društvo u kojem žive ili su pronašli način da pomire različite djelove svog identiteta.
Politička tačka sukoba
Političke rasprave u vezi sa napadom u Berlinu već su počele, nakon što je njemački ministar Aleksandar Dobrint napad nazvao “islamskim terorizmom” kada je javnost saznala za prošlost napadača.
Njegova upotreba riječi “islamski”, umjesto “islamistički”, mogla bi izazvati snažne reakcije. Pojam “islamistički” odnosi se konkretno na politički islam, uključujući ideologije ekstremističkih grupa poput ISIS-a, dok se “islamski” odnosi na cjelokupnu muslimansku vjeru. Namjerno ili ne, Dobrintov izbor riječi mogao bi se protumačiti kao povezivanje islama uopšte sa terorističkim nasiljem.
Desničarske stranke i javne ličnosti širom Evrope nesumnjivo će iskoristiti napad na Paradu ponosa kao dodatni argument za ograničavanje imigracije, iako istovremeno same aktivno rade na ukidanju i potkopavanju prava LGBTQIA+ zajednice.
Ali Sjedinjene Američke Države i članice Evropske unije mogu da se suoče sa napadima ekstremističkog terorizma. Umjesto da budu uvučene u islamofobno međusobno optuživanje, one mogu da preduzmu mjere kojima bi se riješili društveno-ekonomski uslovi koji ljude vode ka terorizmu. Očaj, beznađe i bijes razlozi su zbog kojih privlačnost ideologije ISIS-a i dalje opstaje, deceniju nakon proglašenja Islamske države.
Marginalizovane i očajne zajednice predstavljaju plodno tlo za širenje doktrine ISIS-a, kao i drugih oblika nasilnog ekstremizma širom političkog spektra.
preveo: S. STRUGAR
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
