"Naša adresa ne treba da određuje našu budućnost"

Maisa, sedamnaestogodišnjakinja iz siromašnog predgrađa Pariza koja želi da postane nastavnica engleskog jezika, pridružila se ove sedmice desetinama hiljada drugih učenika i njihovih pristalica u protestima koji su se proširili širom Francuske zbog dotrajalih škola, prenatrpanih učionica i nedostatka nastavnika.

U školi Lise Le Korbizje u Obervilijeu, predgrađu sjeverno od Pariza, u departmanu Sen-Deni, demonstranti su rekli da se škole u siromašnim naseljima poput njihovog suočavaju s najgorim uslovima.

„Prošle godine polagala sam ispit iz francuskog jezika u srednjoj školi, a da nijesam imala nastavnika francuskog, a nastavnici imaju ogroman uticaj“, rekla je Maisa.

„Ovo nijesu uslovi za učenje.“

Dok su ove sedmice protesti trajali u više od 1.200 francuskih srednjih škola, policija je u nekim slučajevima odgovorila suzavcem i gumenim mecima. Uhapšeno je više od 5.000 ljudi, a neki demonstranti su teško povrijeđeni, uključujući povrede očiju, polomljene zube i udarce u glavu. Ministar unutrašnjih poslova Loran Nunez opisao je situaciju kao „atmosferu neprihvatljivog nasilja“ i pozvao na uspostavljanje reda.

Amelija, petnaestogodišnjakinja, pridružila se Maisi u masi ispred školske kapije i držala transparent na kojem je pisalo: „Naša adresa ne bi trebalo da određuje našu budućnost“. Rekla je da protestuje kako bi zahtijevala ista prava kao učenici u drugim djelovima zemlje.

„Prosvjetne vlasti ne ulažu dovoljno u predgrađa. To je klasno raslojavanjei i rasistički“, rekla je.

Ilis Rabate, politikolog, rekao je da protesti pokazuju kako marginalizovana gradska naselja u Francuskoj imaju sve veći uticaj na nacionalnu politiku.

„Kada dođe do urušavanja javnih službi, javnog obrazovanja, oni koji to najviše i najteže osjećaju jesu oni na dnu“, rekao je.

Politička tačka usijanja

Protesti i blokade širom zemlje, koji su počeli prošle sedmice, postali su važno političko pitanje u osjetljivom trenutku za vladu, koja je u četvrtak predstavila niz veoma nepopularnih rezova u potrošnji u budžetu za 2027. godinu.

Budžet za obrazovanje trebalo bi da poraste za 1,7 odsto, što je manje od stope inflacije, na 65,53 milijarde eura, ne računajući penzije nastavnika.

Ministar obrazovanja Eduar Žefre rekao je da obrazovanje ostaje prioritet i da je rast budžeta ispod stope inflacije posljedica pada broja stanovnika.

Protesti su počeli u pariškim predgrađima, gdje je nivo siromaštva visok, a zatim su se proširili na sam Pariz i druge francuske gradove, uključujući Marsej, Strazbur, Tur i Lil.

U školi Lise Le Korbizje, časovi iz predmeta među kojima su matematika, humanističke nauke, engleski jezik i fizičko vaspitanje otkazivani su od početka školske godine zbog nedostatka nastavnika, rekla je Karima Kara Ali, izabrana predstavnica roditelja.

U Sen-Deniju, dvije trećine srednjih škola učestvovale su u protestima u četvrtak, saopštio je sindikat CGT. Mladi, nastavnici i roditelji u četiri grada žalili su se na nehigijenske uslove u školama i hroničan nedostatak osoblja, uključujući medicinske sestre i socijalne radnike.

Luiz Paternoster, predstavnica ogranka obrazovnog sindikata CGT-a za Sen-Deni, rekla je da to područje ne dobija dovoljno sredstava u odnosu na broj učenika i njihove obrazovne potrebe.

Prema istraživanju sindikata, dvije trećine škola u departmanu imaju nepopunjena nastavna mjesta.

Nema dovoljno nastavnika

„Naši učenici gube vrijeme predviđeno za nastavu. Neke škole nemaju vodu za piće. Nijesmo ravnopravni sa drugim departmanima“, rekla je, pripisujući manjak kadra državnim rezovima zbog kojih je tokom 2026. godine ukinuto 3.256 nastavničkih mjesta širom zemlje.

U Pantenu, gradu na sjeveroistočnom obodu Pariza, nastavnica Dilan Roš pridružila se ove sedmice svojim učenicima tokom protesta ispred škole kako bi podržala njihove zahtjeve i zaštitila ih od policije.

„Ono što su oni napisali na transparentima, mi smo napisali u pismu lokalnim prosvjetnim vlastima: prenatrpane učionice, nema medicinskih sestara, nema socijalnih radnika - što je posebno problematično za učenike sa teškoćama u učenju, od kojih mnogi žive u teškim materijalnim uslovima“, rekla je.

Iako se Francuska nalazi približno u sredini među zemljama OECD-a po izdvajanjima za obrazovanje, prosječna potrošnja po učeniku srednje škole gotovo da se nije promijenila tokom posljednje decenije i iznosila je 11.660 eura u 2024. godini, u poređenju sa 11.910 eura 2010, pokazuju podaci Ministarstva obrazovanja.

Posljednji protestni pokret srednjoškolaca na nacionalnom nivou sličnih razmjera, kojim se zahtijevalo više novca za obrazovanje, dogodio se tokom 1990-ih. Tome je prethodilo naglo proširenje pristupa maturi, odnosno završnom ispitu koji obično omogućava nastavak školovanja na univerzitetu, a da škole nijesu dobile dovoljno dodatnih sredstava, rekla je profesorka Klemans Kardon-Ken sa Univerziteta Pol Valeri, koja se bavi istraživanjem finansiranja obrazovanja.

Pokret je tada uspio da izbori povećanje finansiranja, ali je potrošnja po učeniku kasnije stagnirala uprkos sve većim zahtjevima koji se stavljaju pred škole.

Kardon-Ken je rekla da su učenici i nastavnici tokom godina preuzeli dodatne obaveze, među kojima je i snalaženje u sistemu Parkursip, sistemu za upis na univerzitete uvedenom 2018. godine, koji pojedini učenici i nastavnici kritikuju kao netransparentan i diskriminatoran.

„U periodu budžetskih ograničenja teže je smanjivati nejednakosti“, rekla je Kardon-Ken.