Od ljubavne veze do insceniranog hapšenja: Kako je Rumun završio u ruskom zatvoru

Proljeće u parku. Sivo nebo. Mladić s plavom pletenom kapom na glavi i Adidasovim rancem na leđima hoda stazom. Dvojica krupnih pripadnika službe bezbjednosti iskaču iz kombija, obaraju ga na zemlju i pritiskaju uz asfalt.

„Kako se zoveš?“, pita glas na engleskom dok mu ruka u rukavici okreće lice prema kameri.

„David Adrijan Kerčo“, brzo odgovara.

Na pitanje odakle je, ponavlja: „Rumunija. Rumunija“.

Snimak, koji je objavila ruska Federalna služba bezbjednosti (FSB), a prenijeli državni mediji, navodno prikazuje hapšenje Kerča (23), rumunskog državljanina koji je odrastao u Engleskoj i koji je ranije ove godine osuđen na 15 godina zatvora zbog špijunaže za Ukrajinu, piše Rojters.

Rojters nije uspio da provjeri sve dokaze u slučaju Kerča, ali je utvrdio da snimak njegovog navodnog hapšenja ne prikazuje ono što ruske vlasti tvrde. Analiza snimka i sudske dokumentacije pokazala je da je mladić u trenutku snimanja već mjesecima bio u ruskom pritvoru.

Snimak je nastao u parku u Sočiju, na jugu Rusije, iako su Kerčovo hapšenje prvi objavili proruski separatisti u Abhaziji, otcijepljenoj oblasti susjedne Gruzije. Oni su objavili snimak na kojem se vidi da je u njihovom pritvoru, dan prije nego što se prvi put pojavio pred ruskim sudom.

FSB nije odgovorio na pitanja Rojtersa, uključujući i ono zašto je objavio snimak navodnog hapšenja čovjeka koji se već nalazio u pritvoru.

Rojters je zahtjeve za komentar uputio i bezbjednosnoj službi (SGB) abhazijskih separatista, ruskoj ambasadi u Londonu, kao i ministarstvima spoljnih poslova Rumunije i Ukrajine, ali niko nije odgovorio.

Za Kerčovu porodicu, koja tvrdi da je namamljen na obalu Crnog mora zbog ljubavne veze sa djevojkom koju je upoznao preko interneta, snimak insceniranog hapšenja koji je objavio FSB samo je još jedan neobičan obrt u priči koja ih je zabrinjavala od samog početka. Kerčo se nada da će uspjeti da uloži žalbu na presudu.

„Rekla sam mu da ne ide tamo jer je veoma opasno, jer je rat. Ali on me nikada nije slušao“, kazala je njegova majka Julija Kerčo za Rojters.

Kerčo je krajem 2023. godine živio u engleskom gradu Reding, zapadno od Londona, i radio u kompaniji za reciklažu elektronskih uređaja, kada je preko interneta upoznao djevojku po imenu Valerija.

Ona je bila iz Abhazije, slikovite oblasti na crnomorskoj obali Gruzije, koja je pod kontrolom separatista od početka devedesetih godina prošlog vijeka.

Iz njihovog poznanstva preko interneta razvila se ljubavna veza, a Kerčova porodica navodi da je u avgustu 2024. godine, preko Turske, otputovao da se sastane s njom.

Rojters je od njegove porodice dobio Valerijine kontakt podatke, ali ona nije odgovorila na zahtjeve agencije za komentar.

Prema onome što je Kerčo ispričao porodici, njih dvoje su se sastali u Sočiju, a nekoliko dana kasnije prešli granicu i otišli u Abhaziju, gdje je ostao tokom jeseni. Međutim, njegova majka kaže da se njihov odnos pogoršao kada je počelo da mu ponestaje novca, pa je porodici najavio povratak kući.

Trebalo je da se vrati 28. novembra 2024. godine, ali nikada nije stigao. Tog dana je prestao da odgovara na telefonske pozive i poruke. U pismima koja je kasnije slao iz zatvora naveo je da je tog dana uhapšen u Abhaziji.

Njegovo hapšenje prvi put su objavile abhazijske separatističke vlasti dvije sedmice kasnije. One su 13. decembra objavile snimak na kojem se vidi kako pripadnici njihove bezbjednosne službe (SGB) izvode mladića iz automobila i sprovode ga u zgradu.

Na snimku Kerčo priznaje da je bio u kontaktu sa ukrajinskom obavještajnom službom i da je dobio zadatak da dronom snima vojne objekte u Abhaziji.

Međutim, u pismima iz zatvora tvrdi da je priznanje snimljeno u Abhaziji zapravo bilo unaprijed pripremljen tekst koji su ga oni koji su ga zarobili natjerali da nauči napamet. Separatisti su mu, kako navodi, obećali da će ga pustiti kući ako tekst izgovori pred kamerom. Umjesto toga, odveden je na granicu i predat ruskoj Federalnoj službi bezbjednosti (FSB).

Prema sudskim dokumentima dostupnim na internetu, Kerčo se već 14. decembra, dan nakon što su abhazijske vlasti objavile snimak, nalazio u ruskom pritvoru i pojavio se pred sudijom Hostinskog okružnog suda u Sočiju.

Bilo je to prvo od ukupno deset pojavljivanja pred sudom tokom naredna četiri mjeseca, kada mu je pritvor u Rusiji produžavan otprilike svake dvije sedmice.

Iz zatvora ga odveli da snime „hapšenje“

Kerčo u pismima navodi da je inscenirani snimak njegovog „hapšenja“ nastao sredinom aprila u Sočiju, nakon što je već bio uhapšen u Abhaziji, predat Rusiji i četiri mjeseca proveo u pritvoru. Tvrdi da su ga pripadnici FSB-a probudili u zatvoru pred zoru i odveli na obližnju lokaciju kako bi snimili njegovo navodno hapšenje.

Analiza snimka koju je sproveo Rojters u skladu je s njegovim iskazom. Iako nije bilo moguće utvrditi tačan datum snimanja, na snimku se jasno vidi bujno zelenilo, što ukazuje na to da je nastao nakon početka proljeća, a ne prije njegovog pritvaranja, koje je od decembra dokumentovano kroz deset pojavljivanja pred sudom u Sočiju.

Rojters je utvrdio i lokaciju snimanja – dio parka uz rijeku Macestu u Sočiju. Raspored staza, stub mosta, ulične svjetiljke, drveće, travnata površina i zid odgovaraju arhivskim i satelitskim snimcima tog područja.

Ruski advokat Jevgenij Smirnov, koji je upoznat sa slučajem, kazao je da FSB često primorava osumnjičene da učestvuju u snimanju dramatičnih scena hapšenja, čak i mjesecima nakon što su već pritvoreni.

„Vidjeli smo desetine slučajeva u kojima ljude, uhapšene mjesecima ranije, odvode na gradsku ulicu, u šumu ili na željezničku stanicu kako bi snimili inscenirano hapšenje“, rekao je Smirnov.

Kerčo u pismima tvrdi da je, nakon što je predat Rusiji, mjesecima bio premlaćivan, držan u izolaciji i mučen. Rojters nije mogao nezavisno da potvrdi te navode.

Kada je Kerčo osuđen, FSB je saopštio da je tokom ljeta 2024. godine ukrajinskoj obavještajnoj službi dostavio lokacije ruskih sistema protivvazdušne odbrane u Sočiju. Na snimku koji je objavila ruska služba vidi se kako priznaje te optužbe.

Kerčo, međutim, tvrdi da je i to priznanje bilo iznuđeno.

„Ništa od toga se nije dogodilo. Bez ikakvog razloga su mi uništili život i sve izmislili“, napisao je.

U zatvoru je naučio ruski jezik, mnogo mu nedostaje porodica i sanja o povratku kući.

„Sada znam da je dolazak ovdje bio ogromna greška. Bio sam zaslijepljen ljubavlju i nijesam vidio znakove upozorenja“, naveo je Kerčo.