"rame uz rame"

Antiizraelski front u Iranu: Teheran jača veze sa Hamasom i Hezbolahom

Zbog razvoja situacije u Persijskom zalivu, ali i na čitavom Bliskom istoku, Iran se osjeća marginalizovanim

2516 pregleda 0 komentar(a)
Ilustracija, Foto: Shutterstock
Ilustracija, Foto: Shutterstock

Plakat ne može, a da se ne vidi: ogroman portret Kasema Solejmanija, nekadašnjeg komandanta iranske brigade Al Kuds, stoji na zidu jedne kuće u Gazi. To je nepodnošljivo, sigurno je pomislio Majdi al Maghribi, stanovnik palestinske Zapadne obale, kada je strgnuo plakat sa zida.

Ubrzo nakon toga uhapsile su ga snage bezbjednosti, javila je saudijska novinska agencija Al Arabija krajem decembra 2020. godine.

Hamas, koji vlada u Pojasu Gaze, krajem godine izlijepio je gomile plakata koji su podsjećali na ubistvo iranskog oficira u napadu američkih bespilotnih letjelica u januaru 2020. Na jednom od njih citiran je dio govora koji je šef Hamasa Ismail Hanijeh održao na Solejmanijevoj sahrani: „Mučenik, komandant Solejmani, cijelog života podržavao je naš otpor. On je mučenik za Jerusalim“.

Hamas i Hezbolah – rame uz rame

Kao i akcija lijepljenja plakata, i sastanak dvojice vođa Hezbolaha i Hamasa, Hasana Nasralaha i Ismaila Hanijeha proteklog septembra, bio je signal da se Iran i Hamas drže rame uz rame. Šiitska paravojna organizacija Hezbolah je produžena ruka Irana u Libanu i zakleti neprijatelj Izraela.

Već sam sastanak je sam po sebi neobičan. Kako je javila turska novinska agencija Anadolu, predmet razgovora bile su „opasnosti koje ugrožavaju palestinsku stvar“. Prije svega je riječ o planu za Bliski istok američkog predsednika Donalda Trampa, koji je on početkom 2020. predstavio kao tzv. „dogovor stoljeća“. A tu su i projekti za normalizaciju odnosa između arapskih zemalja i Izraela.

Razgovaralo se takođe o „snažnim vezama“ između Hezbolaha i Hamasa, stoji u izvještaju agencije Anadolu. One počivaju na „veri, bratstvu, džihadu i zajedničkoj sudbini“. Ali, tema razgovora bili su i „mehanizmi kooperacije i koordinacije“.

Tradicionalna iranska podrška Hamasu

Veze Hamasa sa Iranom ne održavaju se samo preko Hezbolaha. Početkom 2000-ih donacije iz Irana činile su oko četvrtinu budžeta Hamasa. Krajem novembra prošle godine, nekadašnji povjerenik Hamasa za spoljne poslove Mahmud al Zahar, ispričao je arapskoj medijskoj mreži Al Alam o njegovom putovanju u Iran 2006. godine, gdje je Solejmaniju govorio o lošoj finansijskoj situaciji Hamasa. On nije više mogao da plaća zaposlene. „Solejmani je odmah reagovao“, rekao je Al Zahar. „Već sljedećeg dana dobio sam 22 miliona dolara u kešu spakovanom u kofere, od kojih je svaki bio težak oko 40 kilograma. A pošto nas je bilo samo devetorica, nismo sve kofere mogli ni da ponesemo.“

Pored toga, Iran šalje i tehniku pomoću koje mogu da se naprave manje rakete koje mogu da dobace do Izraela. Paralelno, Hezbolah vrši vojnu obuku boraca Hamasa.

Približavanje Hamasa Asadovom režimu

Dok Iran jača veze s antiizraelski orijentisanim organizacijama Hamasom i Hezbolahom, on istovremeno podržava i Hamasovo zbližavanje s režimom Bašara al Asada u Siriji. Te veze su se pogoršale 2011. kada se palestinska organizacija, kao i mnoge druge arapske države, distancirala od Asada zbog brutalnog odgovora na skupove kritičara režima.

„Napori da se ožive veze između Hamasa i Sirije idu u dobrom pravcu i uskoro će rezultirati uspjehom“, citirao je ovih dana neimenovanog člana iranskog parlamenta internet-magazin Al Monitor. Sirijska vlada, kao i drugi partneri Irana, nakon ubistva Solejmanija i atomskog fizičara Mohsena Fakrihzadeha u novembru prošle godine prepoznali su „kolika opasnost preti regionu“.

Hezbolah neće sjedjeti skrštenih ruku

Činjenica da Iran u ovom trenutku tako odlučno promoviše takozvanu šiitsku „osovinu otpora“ protiv Izraela i SAD, uključujući i sunitski Hamas, s jedne strane ukazuje na to koliko Teheran ozbiljno shvata sukobe sa SAD i Saudijskom Arabijom u regionu. Sredinom prošle sedmice Iran je počeo s pomorskim manevrima u Persijskom i Omanskom zalivu. Prema informacijama iranske državne televizije IRIB, tu je predstavljen i jedan novi raketni brod. Ako bi došlo do sukoba u Zalivu, očigledna je računica Teherana: napadi saveznika, pa i protiv Izraela, doprinijeli bi olakšanju situacije. Nasralah naglašava da Hezbolah ne bi skrštenih ruku gledao napade na Iran.

Jačanje veza Hezbolaha i Hamasa ukazuje i na to da se Teheran ne oslanja na moguće zbližavanje sa SAD, bez obzira što u Belu kuću ulazi Džozef Bajden. U iranskoj prestonici zabrinutost izaziva i to što odlazeći ministar spoljnih poslova SAD Majk Pompeo želi da jemenske Hutijevce stavi na američku terorističku listu.

S druge strane, zbližavanje Saudijske Arabije i Katara ukazuje da, kada postoji politička volja, mogu da se razreše i odnosi koji su zapali u ćorsokak. Iz Irana je zalivskim zemljama već stigla ponuda za razgovore. Dalje popuštanje napetosti, a time i u odnosima Irana i njegovih šiitskih saveznika, moglo bi da zavisi od signala iz Vašingtona.

Preporučujemo za Vas