"više od 94 odsto dokumenata u zbirci o atentatu u Nacionalnom arhivu već objavljeno"

Bajden odložio objavljivanje dokumenata o ubistvu Kenedija

Do odlaganja je, prema saopštenju Bijele kuće u petak, 22. oktobra, došlo na preporuku nacionalnog arhivara koji je rekao da je pandemija "značajno uticala na agencije" odgovorne za pregled svake redakcije u dokumentima

2951 pregleda 2 komentar(a)
Foto: Shutterstock
Foto: Shutterstock

Američki predsjednik Džo Bajden odložio je objavljivanje preostalih vladinih dokumenata o ubistvu Džona Kenedija koje i dalje izaziva interesovanje javnosti uz mnogobrojne teorije zavjera. Ipak, preostali dokumenti vjerovatno neće donijeti nove informacije o jednoj od najvećih političkih misterija 20. veka, mada bi mogli pružiti uvid u tajne operacije tokom Hladnog rata, pišu američki mediji.

Bajden je dodatno pomjerio rok za objavljivanje tajnih vladinih dosijea u vezi s ubistvom Kenedija, navodeći odlaganja izazvana pandemijom Kovid-19, navodi Vašington post.

Planirano je da dokumenti budu objavljeni do ove nedjelje, ali je Bajden rekao da će neki dokumenti biti objavljeni 15. decembra, "iz poštovanja prema godišnjici ubistva predsjednika Kenedija" 22. novembra 1963, dok će preostali dokumenti proći "intenzivnu jednogodišnju reviziju" i biti objavljeni do 15. decembra 2022.

Do odlaganja je, prema saopštenju Bijele kuće u petak, 22. oktobra, došlo na preporuku nacionalnog arhivara koji je rekao da je pandemija "značajno uticala na agencije" odgovorne za pregled svake redakcije u dokumentima.

"Privremeno dalje odlaganje je neophodno za zaštitu od uočljive štete po vojnu odbranu, obavještajne operacije, sprovođenje zakona ili vođenje spoljne politike koje ima takvu težinu da nadmašuje interes javnosti za trenutno objelodanjivanje", rekao je predsjednik SAD.

Ranije ovog mjeseca, pojedini članovi Kongresa su pozvali Bajdena da u potpunosti objavi sve dosijee u vezi s Kenedijevim ubistvom, uključujući 520 dokumenata koji su i dalje skriveni od javnosti i 15.834 dokumenta koja su ranije objavljena, ali su delimično ili uglavnom redigovana.

Bajden je 22. oktobra naveo da potreba za zaštitom dokumenata "s vremenom samo slabi" i da se slaže da je od ključnog značaja da vlada SAD "maksimizira transparentnost".

U mašti javnosti i teorija zavjera

Ubistvo 35. američkog predsjednika 22. novembra 1963. i dalje je u mašti javnosti, dok je istovremeno i predmet beskrajnog niza teorija zavjera, piše Njujork tajms (The New York Times).

Uprkos iscrpnoj, jednogodišnjoj istrazi o ubistvu koju je vodio vrhovni sudija Erl Voren sa zaključkom da je Li Harvi Osvald djelovao sam, ankete godinama uporno pokazuju da većina Amerikanaca vjeruje da su bili umiješani i drugi.

Prethodni predsjednik Donald Tramp je, kako navodi Njujork tajms, takođe zalazio u teorije zavjera, tvrdeći da je otac njegovog nekadašnjeg republikanskog rivala Teda Kruza na neki način bio umiješan u Kenedijevo ubistvo.

Kenedijevo ubistvo izazvalo je bujicu pitanja javnosti i istraživača, mnogo teorija zavjere i tajnovitost vlade, ukazuje CNN.

Tokom godina, objavljeni su milioni dokumenata u vezi s ubistvom, nudeći istraživačima priliku da prouče ne samo bilješke vezane za ubistvo 35. predsjednika SAD, već i za niz drugih tema, od života i ubistva Martina Lutera Kinga do ključnih trenutaka Hladnog rata.

Prema Zakonu o prikupljanju dokumenata o ubistvu Džona F. Kenedija iz 1992, sva dokumenta o ubistvu trebalo je da budu objavljena u roku od 25 godina, odnosno do oktobra 2017, premda su odlaganja dozvoljena u slučajevima kada brige za nacionalnu bezbjednost i privatnost nadvladaju javni interes za njihovo objelodanjivanje.

Tramp je 2017. godine najavio da planira objavljivanje preostalih dokumenata, da bi odložio objavljivanje nekih dosijea iz razloga nacionalne bezbjednosti, postavljajući novi rok do 26. oktobra 2021. Ipak je 2018. odobrio objelodanjivanje oko 19.000 dokumenata, od kojih je oko tri četvrtine donekle redigovano.

Prema Bijeloj kući, više od 94 odsto dokumenata u zbirci o atentatu u Nacionalnom arhivu već je objavljeno.

Šta bi se moglo saznati iz preostalih dokumenata?

Bajdenova odluka znači da će naučnici i javnost morati još da čekaju da vide šta je zakopano u vladinim arhivama o jednoj od najvećih političkih misterija 20. vijeka, ističe Politiko, dodajući da pregled preostalih dokumenata znači da će Bajden moći dodatno da zadrži objavljivanje ako CIA ili druge agencije mogu da ga ubijede da bi se time otkrili osjetljivi izvori ili metode.

Preostali dokumenti mogu ponuditi uvid u tajne operacije tokom Hladnog rata, mada ne treba očekivati važne informacije o atentatu, navodi američki portal, i ukazuje da su dugogodišnji istraživači većinom saglasni da ono što je još zaštićeno od očiju javnosti neće ponovo otvoriti slučaj.

Ipak, mnogi eksperti vjeruju da agencije za nacionalnu bezbjednost i dalje kriju informacije koje pokazuju kako su zvaničnici aktivno osujećivali istragu Kongresa i sudova, kao i da bi mogli da bace svijetlo na sjenovite ličnosti iz špijunskog svijeta koje su mogle biti umiješane u zavjeru za ubistvo predsjednika.

Jedan od značajno cenzurisanih objavljenih dokumenata uključuje plan CIA-a za ubistvo kubanskog lidera Fidela Kastra, dok je drugi plan Pentagona iz 1963. za "smišljenu provokaciju" za koju bi se mogao okriviti Kastro kao izgovor za njegovo svrgavanje.

Politiko navodi da se vjeruje da drugi redigovani dosijei sadrže nove informacije o provali bivših operativaca CIA-e 1972. u Demokratski nacionalni komitet u hotelu Votergejt, što je dovelo do ostavke predsjednika Ričarda Niksona.

Jedan djelimično objavljen dokument sadrži i informacije o tome kako je CIA možda nadzirala Osvalda tokom puta kada je navodno otišao u glavni grad Meksika uoči ubistva.

Digitalizacija

Američki Kongres je 1992. proglasio da svi vladini zapisi u vezi s Kenedijevim ubistvom "treba na kraju da budu objavljeni kako bi se omogućilo da se javnost u potpunosti informiše o istoriji atentata".

Bijela kuća želi i da sva dokumenta poslije objavljivanja budu digitalizovana, ukazuje američki Nešnal pablik rejdio (National Public Radio – NPR).

U saopštenju objavljenom 22. oktobra, Bijela kuća je navela kako bi dokumenta o Kenedijevom ubistvu mogla biti dostupnija javnosti. Više od 250.000 dokumenata je već objavljeno, ali se mnogi mogu vidjeti samo u zgradi Nacionalnog arhiva u gradu Koledž Park u saveznoj državi Merilend.

Zato je Bijela kuća tražila od arhiva da sastavi plan za digitalizaciju svih dokumenta tako da čitava zbirka bude dostupna preko interneta.

Preporučujemo za Vas