Krize i ratovi guraju svijet u spiralu vojne potrošnje

Države daju prioritet vojnoj snazi, ali rizikuju ciklus akcija i reakcija u sve više nestabilnom geopolitičkom i bezbjednosnom okruženju

9468 pregleda 27 reakcija 2 komentar(a)
Sjedište NATO-a u Briselu, Foto: Rojters
Sjedište NATO-a u Briselu, Foto: Rojters

Globalni vojni rashodi dostigli su prošle godine rekodne 2.443 milijarde dolara, što je porast od 6,8 odsto u odnosu na 2022. godinu i najveći skok međugodišnje potrošnje od 2009. godine, objavio je juče Međunarodni institut za mir iz Stokholma (SIPRI).

U najnovijem izvještaju SIPRI o ukupnim vojnim rashodima u svijetu, navodi se da je to deveta godina zaredom u kojoj su vojni izdaci rasli, pri čemu su rashodi porasli u svih pet geografskih regiona koje je definisao SIPRI, a posebno u Evropi, Aziji i na Bliskom istoku, prenijela je Beta.

Vojna potrošnja činila je 2,3 odsto globalnog bruto društvenog proizvoda.

military spending
foto: GRAPHIC NEWS

Analitičari SIPRI ukazali su da je povećanje vojnih rashoda u direktnoj vezi sa pogoršanom situacijom u oblasti bezbjednosti i mira u svijetu.

“Države postavljaju vojnu snagu kao prioritet, ali istovremeno rizikuju ciklus akcija i reakcija u sve krhkijem geopolitičkom i bezbjednosnom okruženju”, rekao je stručnjak SIPRI za vojnu potrošnju i proizvodnju oružja Nan Tijan.

Vodećih deset zemalja po vojnim rashodima, predvođenih SAD, Kinom i Rusijom, Indijom i Saudijskom Arabijom sve su povećale potrošnju.

Članice NATO su u ukupnim vojnim rashodima učestvovale sa 55 odsto, odnosno 1.341 milijardom dolara.

“Za evropske NATO članice, posljednje dvije godine rata u Ukrajini su suštinski promijenile perspektivu bezbjednosti”, rekao je za Rojters istraživač SIPRI-ja Lorenzo Skaracato.

Samo su SAD za vojne potrebe izdvojile 2,3 odsto više novca nego 2022, ili 916 milijardi dolara, što je bilo i 68 odsto ukupnih vojnih rashoda cijele alijanse. SAD su za vojnu opremu potrošile oko tri puta više od Kine, koja je na drugom mjestu.

Največi potrošači 2023. su SAD, Kina i Rusija

Evropske članice alijanse su sve zajedno u potrošnji učestvovale sa 28 odsto, odnosno 407 milijardi dolara, što je najviše u proteklih deset godina. Preostalih četiri odsto otpada na Tursku i Kanadu.

U Evropi su najveće vojne rashode imale Velika Britanija i Njemačka, koja su i na šestom i sedmom mjestu u svijetu po vojnim rashodima u 2023. godini. Velika Britanija je u oblasti odbrane potrošila 74,9 milijardi, a Njemačka 66,8 milijardi.

Poljska je za vojne potrebe izdvojila 31,6 milijardi, što je porast od 75 odsto i ubjedljivo najveći porast u vojnim rashodima u Evropi. Veliko povećanje vojnih rashoda zabilježeno je i u Finskoj, koja je postala 31. članica NATO-a.

Finska je za jačanje vojnih kapaciteta i nabavku modernih oružanih sistema i borbenih aviona F-35 izdvojila 7,3 milijarde dolara, što je skok od 51 odsto u odnosu na 2022.

Ruski vojni rashodi porasli su za 24 odsto na, kako se procjenjuje, 109 milijardi dolara, što je 57 odsto više nego prije deset godina - 2014. Vojni izdaci su 2023. godine u Rusiji činili 16 odsto ukupne javne potrošnje, i 5,9 odsto BDP.

Zbog rata, Ukrajina se probila na osmo mjesto u svijetu po visini vojnih izdataka. Skok u vojnoj potrošnji od čitavih 51 odsto učinio je da njeni rashodi prošle godine dostignu 64,8 odsto. Taj iznos predstavlja 58 odsto ukupne javne potrošnje i 37 odsto BDP-a.

Za evropske NATO članice, posljednje dvije godine rata u Ukrajini su suštinski promijenile perspektivu bezbjednosti

Iako su vojni rashodi Ukrajine činili 59 odsto ruskih vojnih rashoda, računajući stranu pomoć od najmanje 35 milijardi dolara, njena je vojna potrošnja dostigla 91 odsto ruske.

Posmatrajući po geografskim regionima, najveće vojne rashode imale su zemlje Sjeverne i Južne Amerike sa ukupno oko 1.009 milijardi dolara, odnosno 41 odsto globalnih izdataka, pri čemu centralna Amerika, Karibi i Južna Amerika daleko zaostaju za Sjevernom Amerikom.

U centralnoj Americi i na Karibima najveći motor vojne potrošnje, koja je porasla 54 odsto u odnosu na 2014. godinu, bila je borba protiv organizovanog kriminala.

Slijede Azija i Okeanija i Evropa sa po 24 odsto, zatim Bliski istok sa 8,2 odsto (200 milijardi dolara) i Afrika sa 2,1 odsto ukupnih vojnih rashoda u svijetu (51,6 milijardi dolara).

Međutim, najveći procentualni porast vojnih rashoda zabilježen je 2023. godine upravo u Africi, u Demokratskoj Republici Kongo iznosio je čitavih 105 odsto, a u Južnom Sudanu 78 odsto.

Posmatrano kao udio u BDP-u, ili “teret” vojnih rashoda, najveći teret podnio je Bliski istok sa 4,2 odsto regionalnog BDP-a. Slijede Evropa (2,8 odsto), Afrika (1,9 odsto) i Azija i Okeanija (1,7 odsto) i Amerika (1,2 odsto).

Bonus video: