Da li američki predsjednik Donald Tramp ponovo baca oko na Grenland? Godina 2026. jedva da je počela, a Tramp je već napao Venecuelu, oteo njenog spornog vođu Nikolasa Madura i obnovio prijetnje protiv nekoliko drugih suverenih teritorija – uključujući i dansku autonomnu teritoriju Grenland.
Danska: SAD „nemaju pravo da anektiraju" Grenland
Zabrinutost u Evropi porasla je nakon nedavne objave na društvenim mrežama Kejti Miler, supruge visokog zvaničnika Bijele kuće Stivena Milera, i intervjua koji je Tramp dao za The Atlantic. U njemu je američki predsjednik ponovio svoju dugogodišnju tvrdnju: „Apsolutno nam je potreban Grenland. Potreban nam je za odbranu.“
U nedjelju je danska premijerka Mete Frederiksen u potpunosti odbacila te izjave.
„Apsolutno nema smisla govoriti o tome da SAD treba da preuzmu Grenland“, rekla je Frederiksen. „Sjedinjene Države nemaju pravo da anektiraju nijednu od tri zemlje u Kraljevini Danskoj“, poručila je.
Ovo nije prvi put da Tramp iznosi ideju o aneksiji Grenlanda. Više puta je nudio da ga kupi i nije isključio ni vojnu silu. Međutim, obnovljena retorika dolazi u trenutku pojačanih geopolitičkih tenzija, postavljajući pitanja o tome kako bi Evropa reagovala ako bi se sa riječi prešlo na djela.
Grenland je autonomna teritorija u okviru Kraljevine Danske, a Danska je saveznik Sjedinjenih Država u NATO-u. Svaki pokušaj aneksije ostrva praktično bi okončao transatlantski savez, kaže Jakob Fank Kjerkegor iz Peterson instituta za međunarodnu ekonomiju.
U januaru 2025. anketa je pokazala da većina Grenlanđana, oko 56 odsto, želi nezavisnost od Danske. Ali je takođe pokazala da se gotovo niko ne zalaže za priključenje Sjedinjenim Državama – samo šest odsto se izjasnilo za tu opciju.
Šta Tramp hoće na Grenlandu?
Tramp je svoj interes predstavio kao pitanje nacionalne bezbjednosti, tvrdeći da je Grenland „okružen ruskim i kineskim brodovima“.
Ta tvrdnja je netačna, kažu za DW i Kjerkegor i Mihael Paul iz njemačkog analitičkog centra Fondacija nauka i politika (SWP). Ipak, Grenland posjeduje ogromne neiskorišćene prirodne resurse, uključujući naftu i ključne minerale – sličnost koju dijeli sa Venecuelom. Ali, prema Paulu, problem prevazilazi same sirovine.
„I Grenland i Danska otvoreni su za veće američko učešće“, kaže Paul. „Pre samo godinu dana, grenlandski ministar rudarstva napisao je u The Washington Postu da će se Grenland bez većih američkih ulaganja sve više morati okretati drugim investitorima, čak i Kini“, dodaje on.
Problem, međutim, nije prvenstveno u vojnom pristupu. Danska je već povećala svoje vojno prisustvo oko ostrva, a Sjedinjene Države bi mogle da učine isto u okviru postojećih sporazuma. „Da Tramp želi više američkih trupa, njihovo raspoređivanje ne bi bio problem“, primećuje Kjerkegor. „Postoji odbrambeni sporazum između Sjedinjenih Država i Danske“, podsjeća on.
Kjerkegor smatra da Trampova motivacija djeluje više simbolično nego strateški. „Realnost je da izgleda da je zaključio kako želi da Ameriku učini većom na mapi“, kaže on. „To nije racionalno – i to je nešto što samo Kongres ili Vrhovni sud mogu da blokiraju."
Šta EU može da učini kako bi zaštitila Grenland?
Evropska unija se dugo mučila da pronađe ravnotežu između očuvanja transatlantskih veza i isticanja sopstvene strateške autonomije. Nakon Trampovih najnovijih izjava, zvaničnici EU su 5. januara saopštili da blok „podržava univerzalna načela nacionalnog suvereniteta i teritorijalnog integriteta, naročito ako je neka država članica ugrožena“.
„Ako Tramp odluči da silom anektira Grenland, vrlo malo toga može da se učini u kratkom roku“, rekao je Kjerkegor za DW. „To važi za Grenland, za Dansku i za EU."
Za sada diplomatija ostaje glavno evropsko oružje. Zvaničnici EU kažu da nisu planirani formalni razgovori sa Vašingtonom, ali Kjerkegor smatra da bi najefikasniji kanal Brisela bio neformalni kontakt sa američkim Kongresom. Svaka aneksija – ili veća vojna akcija – i dalje bi zahtijevala odobrenje Kongresa. Kjerkegor navodi da bi evropski lideri mogli jasno da stave do znanja šta je ulog: raspad NATO-a, zatvaranje američkih baza u Evropi i potencijalne sankcije američkim kompanijama koje posluju u EU.
Da li su dešavanja u vezi sa Venecuelom znak upozorenja?
Događaji u Venecueli nude dvije pouke. Prvo, Trampova administracija nije unaprijed obavijestila Kongres o svojoj operaciji protiv Madura. Kritičari ovaj potez smatraju testiranjem granica predsjedničke moći. Drugo, EU je ponovo reagovala oprezno, pozivajući na poštovanje međunarodnog prava, ali se istovremeno uzdržala od osude svog najvažnijeg saveznika.
Slučaj Venecuele naglašava koliko američki predsjednik može biti nepredvidiv. Kako 2026. godina počinje, evropski lideri se pripremaju za tešku godinu – onu u kojoj bi njihovo transatlantsko balansiranje moglo postati još teže.
Bonus video:
