Nakon višegodišnjih napada na predsjednika Federalnih rezervi Džeroma Pauela, administracija predsjednika Donalda Trampa možda je prešla crvenu liniju pokretanjem krivične istrage protiv 72-godišnjeg bivšeg investicionog bankara. Republikanski poslanici i nekadašnji najviši kreatori politika stali su u Pauelovu odbranu, dok su tržišta nagovijestila mogući negativan odjek ukoliko predsjednik potkopa nezavisnost najvažnije centralne banke na svijetu.
Reakcija se tokom noći proširila i na globalni nivo: vodeći centralni bankari iz Evrope, Engleske, Kanade, Južne Koreje i drugih zemalja potpisali su saopštenje “u punoj solidarnosti sa Sistemom federalnih rezervi i njegovim predsjednikom Džeromom H. Pauelom”. To je dokaz ne samo odnosa koje je Pauel izgradio tokom godina provedenih u centralnom bankarstvu, već i značaja Fed-a za funkcionisanje globalnih finansijskih tržišta.
Nezavisnost centralne banke - sposobnost da se kamatne stope određuju na osnovu dugoročnih ciljeva, a ne kratkoročnih političkih interesa - i dalje je široko prihvaćena, kako među konzervativnim tako i među liberalnim ekonomistima, kao najbolji način za obuzdavanje inflacije.
Pauelovo saopštenje da Ministarstvo pravde vodi istragu o njegovim izjavama u vezi sa projektom izgradnje zgrade Fed-a, koje je prošlog juna dao pred Senatskim odborom za bankarstvo, brzo je dovelo do neuobičajenog prizora: trojica bivših predsjednika Federalnih rezervi uporedila su SAD sa slabim zemljama u razvoju, globalni zvaničnici optužili su Trampa da je prešao crvenu liniju, a republikanci su se, s neuobičajenom žestinom, distancirali od predsjednika kako bi stali u odbranu Pauela.
Pauel, pravnik i bivši zvaničnik Ministarstva finansija u administraciji republikanskog predsjednika Džordža H. V. Buša, tokom svojih 14 godina u Federalnim rezervama izgradio je dvopartijsku podršku, radeći na jačanju ugleda Fed-a među članovima Kongresa.
“Navodna krivična istraga protiv predsjednika Federalnih rezervi Džeja Pauela predstavlja pokušaj bez presedana da se tužilački pritisci iskoriste za potkopavanje Fed-a”, navodi se u saopštenju koje su potpisali bivši predsjednici Federalnih rezervi Dženet Jelen, Ben Bernanki i Alan Grinspen. “Na taj način se vodi monetarna politika u zemljama u razvoju sa slabim institucijama, uz izrazito negativne posljedice po inflaciju i funkcionisanje njihovih ekonomija u širem smislu. Tome nema mjesta u SAD, čija je najveća snaga vladavina prava, koja predstavlja temelj našeg ekonomskog uspjeha.”
Saopštenje je uslijedilo nakon što je Pauel u nedjelju objavio vanredno video-obraćanje, u kojem je rekao da je Trampovo Ministarstvo pravde otvorilo krivičnu istragu povodom izjava koje je prošlog ljeta dao Kongresu u vezi sa aktuelnom obnovom kompleksa zgrada sjedišta Federalnih rezervi u Vašingtonu.
To je prvi put da je, nakon višegodišnjih Trampovih uvreda i pritisaka - koji je Pauela 2018. godine imenovao za predsjednika Federalnih rezervi - Pauel tako otvoreno uzvratio. To je takođe i znak koliko su visoki ulozi u sve žešćoj borbi za kontrolu nad Fed-om, institucijom čija su posebna pravna struktura i uloga u ekonomskom upravljanju učinile da bude zaštićenija od Trampa nego druge nominalno nezavisne agencije, u kojima je predsjednik već izvršio temeljne promjene u vrhu rukovodstva.
Da bi ostvario maksimalan uticaj na centralnu banku, Trampu bi bila potrebna većina u sedmočlanom Odboru guvernera Fed-a, kako bi mogao da oblikuje ne samo kamatne stope već i niz regulatornih i ekonomskih pitanja – čak do nivoa da može da smijeni čelnike 12 regionalnih banaka Federalnih rezervi. „Da bi zaista uzdrmao sistem, Trampu su potrebna četiri guvernera koji će raditi ono što im on kaže“, rekao je profesor Vilijam Ingliš sa Jejlove škole menadžmenta, bivši šef odjeljenja za monetarnu politiku u Fed-u.
Tramp već pokušava da smijeni guvernerku Fed-a Lisu Kuk, u postupku o kojem će naredne sedmice odlučivati Vrhovni sud SAD. Mnogi pravni stručnjaci očekuju da će taj pokušaj propasti.
Bonus video:
