Evropske krajnje desničarske i populističke partije, koje su nekad navijale za Donalda Trampa i jačale svoj položaj zahvaljujući njegovim pohvalama, sada se distanciraju od američkog predsjednika zbog njegovog vojnog upada u Venecuelu i pokušaja da prisvoji Grenland.
Trampova administracija je u više navrata pružala podršku evropskim krajnje desničarskim partijama koje dijele slične stavove o pitanjima od imigracije do klimatskih promjena, pomažući da se legitimišu pokreti koji su dugo bili stigmatizovani kod kuće, ali su sada u usponu.
U novoj Nacionalnoj bezbjednosnoj strategiji SAD, objavljenoj prošlog mjeseca, navodi se da “rastući uticaj patriotskih evropskih partija zaista daje razloga za veliki optimizam”.
Međutim, te partije se sada suočavaju s dilemom, jer širom kontinenta raste neodobravanje Trampa zbog njegove sve agresivnije spoljne politike, a naročito zbog njegovih nastojanja da od Danske preuzme Grenland.
Donald Tramp je prekršio jedno temeljno predizborno obećanje - da se neće miješati u druge zemlje”, rekla je Alis Vajdel iz krajnje desničarske Alternative za Njemačku (AfD), dok je kopredsjednik stranke Tino Krupala odbacio “metode Divljeg zapada”.
AfD je njegovala veze s Trampovom administracijom - ali ankete sugerišu da to možda više nije korisno. Istraživanje agencije Forsa, objavljeno u utorak, pokazalo je da 71 odsto Njemaca Trampa vidi više kao protivnika nego kao saveznika.
Sumnjičavost prema Trampu porasla je otkako je u subotu obećao da će uvesti carine čitavom nizu zemalja EU, uključujući Njemačku, Francusku, Švedsku i Britaniju, sve dok se SAD ne dozvoli da kupi Grenland.
Te zemlje su prošle sedmice, na zahtjev Danske, poslale vojno osoblje na to ogromno arktičko ostrvo.
Lider Nacionalnog okupljanja Žordan Bardela rekao je u utorak da Evropa mora da reaguje, pominjući “anti-prinudne mjere” takozvanu trgovinsku “bazuku” i suspenziju ekonomskog sporazuma koji su EU i Sjedinjene Države potpisale prošle godine. Evropski parlament je odlučio da suspenduje rad na trgovinskom sporazumu Evropske unije sa Sjedinjenim Državama, u znak protesta zbog zahtjeva Trampa da preuzme Grenland i prijetnji carinama evropskim saveznicima.
Britanska populistička stranka Reform UK, čiji je lider Najdžel Faraž dugo isticao svoje bliske veze s Trampom, saopštila je da je teško procijeniti da li predsjednik blefira.
“Ali koristiti ekonomske prijetnje protiv zemlje koja se više od sto godina smatrala vašim najbližim saveznikom nije nešto što bismo očekivali”, navela je stranka Reform u saopštenju objavljenom 19. januara.
Još direktniji bio je Matijas Karlson, često navođen kao glavni ideolog krajnje desničarskih Švedskih demokrata.
“Tramp sve više liči na obrnutog kralja Midu”, napisao je na mreži X. “Sve što dotakne pretvara se u sranje.”
Politikolog Johanes Hilje rekao je da će nacionalistima uvijek biti teško da oblikuju zajedničku spoljnu politiku, “jer se nacionalni interesi ne poklapaju uvijek”.
Nijesu sve evropske krajnje desničarske i populističke partije bile toliko kritične. Neke, poput krajnje desničarske holandske Partije za slobodu i španskog Voksa, pohvalile su Trampa zbog uklanjanja venecuelanskog predsjednika Nikolasa Madura, ali su ostale nijeme na njegove prijetnje u vezi s Grenlandom.
Druge, poput poljskog predsjednika Karola Navrockog i nacionalističke vlade mađarskog premijera Viktora Orbana, pozvale su da se pitanje Grenlanda riješi bilateralno između Sjedinjenih Država i Danske.
Češki premijer Andrej Babiš objavio je u utorak na društvenim mrežama video u kojem maše mapom i globusom kako bi pokazao koliki je Grenland i koliko je blizu Rusiji, ukoliko bi ona poslala projektil. “SAD imaju dugoročni interes za Grenland, to nije samo inicijativa Donalda Trampa sada”, rekao je on, pozivajući na diplomatsko rješenje.
Italijanska desničarska premijerka Đorđa Meloni, koja se smatra jednom od evropskih liderki najbližih Trampu, rekla je da je njegova odluka da uvede carine evropskim saveznicima “greška”.
“Razgovarala sam s Donaldom Trampom prije nekoliko sati i rekla mu šta mislim”, kazala je u nedjelju, dodajući da smatra da postoji “problem razumijevanja i komunikacije” između Vašingtona i Evrope. Od tada se nije oglašavala, ali italijanski mediji navode da je protiv uvođenja carina Sjedinjenim Državama kao odgovora i da umjesto toga pokušava da kroz razgovore smiri krizu.
Međutim, italijanski potpredsjednik vlade Mateo Salvini, lider krajnje desničarske stranke Liga, za obnovljene trgovinske tenzije okrivio je evropske zemlje koje su poslale vojnike na Grenland.
“Žurba da se najavljuje slanje vojnika ovamo i onamo sada daje svoje gorke plodove”, napisao je Salvini na mreži X.
Tramp je juče isključio upotrebu sile u nastojanju da preuzme kontrolu nad Grenlandom, ali je u govoru u Davosu rekao da nijedna druga zemlja ne može da obezbijedi tu dansku teritoriju.
“Ljudi su mislili da ću upotrijebiti silu, ali ne moram da koristim silu”, rekao je Tramp na godišnjem sastanku Svjetskog ekonomskog foruma u Švajcarskoj. “Ne želim da koristim silu. Neću koristiti silu.”
Tramp je kritikovao evropske saveznike Sjedinjenih Država zbog, kako je rekao, njihove drskosti, nelojalnosti i pogrešnih poteza u politici - u oblastima od energije vjetra i životne sredine do imigracije i geopolitike.
Trampove sve izraženije prijetnje Evropi zbog Grenlanda narušile su transatlantske veze i zabrinule Evropljane, bacivši u drugi plan govor koji je prvenstveno trebalo da bude posvećen američkoj ekonomiji.
Nazivajući Dansku “nezahvalnom”, republikanski predsjednik SAD umanjio je značaj pitanja, opisavši ga kao “mali zahtjev” u vezi s “komadom leda”, te rekao da eventualno preuzimanje ne bi predstavljalo prijetnju NATO savezu, čije su članice i Danska i SAD.
“Nijedna nacija ili grupa nacija nije u poziciji da obezbijedi Grenland osim Sjedinjenih Država”, rekao je Tramp, dodajući: “Tražim hitne pregovore da ponovo razgovaramo o tome da SAD preuzmu Grenland.”
U nekoliko navrata tokom govora koji je trajao više od sat vremena, Tramp je greškom Grenland nazvao Islandom.
Bonus video:
