NATO je juče saopštio da je pokrenuo misiju jačanja prisustva na Arktiku, u okviru nastojanja da se ublaže ozbiljne tenzije unutar saveza izazvane zahtjevom predsjednika SAD Donalda Trampa da Sjedinjene Države preuzmu Grenland.
Nova misija, pod nazivom “Arktički stražar”, koordinisaće sve veće vojno prisustvo saveznika u regionu, uključujući vježbe poput danske “Arktičke izdržljivosti” na Grenlandu, saopštila je vojna komanda NATO-a.
NATO nije naveo koliko će vojnika učestvovati niti koje vrste vojnih sredstava će biti angažovane u misiji.
Generalni sekretar NATO-a Mark Rute rekao je da će misija objediniti napore različitih članica pod jedinstvenom komandom, u trenutku kada Rusija i Kina pokazuju pojačano interesovanje za Arktik, gdje se usljed topljenja leda otvaraju nove pomorske rute.
“Ne samo da ćemo moći mnogo efikasnije da iskoristimo ono što već radimo”, rekao je novinarima u sjedištu NATO-a u Briselu. “Bićemo u mogućnosti i da procijenimo gdje postoje praznine koje moramo popuniti. I, naravno, popunićemo ih.”
Njemački ministar odbrane Boris Pistorijus izjavio je da će njemačka vojska u prvoj fazi misije učestvovati sa četiri aviona “Eurofighter” i kapacitetima za dopunu goriva u vazduhu.
“Ono što će se dešavati nakon toga biće koordinisano unutar NATO-a između partnera sjutra i preksjutra”, rekao je.
NATO je počeo planiranje misije nakon što su Tramp i Rute prošlog mjeseca razgovarali u Davosu, u jeku krize oko Grenlanda, izazvane Trampovim insistiranjem da SAD moraju da preuzmu tu teritoriju, koja je dio članice NATO-a - Danske.
Tramp je naveo da je Grenland potreban SAD iz razloga nacionalne bezbjednosti, ističući njegov strateški položaj za otkrivanje dalekometnih raketnih napada na Ameriku. Nije isključio mogućnost preuzimanja Grenlanda silom i zaprijetio uvođenjem carina Danskoj i sedam njenih evropskih partnera.
Danski i drugi evropski lideri uzvratili su da SAD već imaju vojnu bazu na Grenlandu i da, prema sporazumu iz 1951. godine, mogu dodatno da prošire svoje prisustvo. Neki evropski zvaničnici ocijenili su da je Tramp prvenstveno motivisan željom za teritorijalnim proširenjem SAD.
U Davosu je Tramp rekao da neće koristiti silu za preuzimanje Grenlanda i složio se s Ruteom da NATO treba da preuzme veću ulogu u obezbjeđivanju šireg arktičkog regiona.
Cilj je “održavanje stabilnosti” na Arktiku
Nova misija, koju NATO u svojoj terminologiji naziva “pojačanom aktivnošću budnosti”, biće pod vođstvom Združene komande snaga u Norfolku, u saveznoj državi Virdžiniji.
“Arktički stražar potvrđuje posvećenost Saveza da zaštiti svoje članice i očuva stabilnost u jednom od strateški najznačajnijih i ekološki najizazovnijih područja na svijetu”, naveo je u saopštenju američki general vazduhoplovstva Aleksus G. Grinkjevič, vrhovni saveznički komandant NATO-a za Evropu.
Danska je saopštila da očekuje značajan doprinos misiji “Arktički stražar”, u bliskoj koordinaciji s Grenlandom i Farskim Ostrvima, ali da će precizan obim njenog učešća biti utvrđen kroz dalju razradu planova sa saveznicima i NATO-om.
Ranije je britanski ministar odbrane Džon Hili izjavio da će britanske snage imati ključnu ulogu u misiji NATO-a na Arktiku.
Britanska vlada je takođe saopštila da Združene ekspedicione snage pod vođstvom Ujedinjenog Kraljevstva planiraju veliku vojnu aktivnost na dalekom sjeveru, pri čemu će stotine pripadnika biti raspoređene na Islandu, u Danskim moreuzima i u Norveškoj tokom vježbe planirane za septembar.
Združene ekspedicione snage (JEF) čine Danska, Estonija, Finska, Island, Letonija, Litvanija, Holandija, Norveška, Švedska i Ujedinjeno Kraljevstvo.
Nova raspodjela odgovornosti
Pokretanje operacije “Arktička straža” događa se u trenutku kada Sjedinjene Države signaliziraju strateški zaokret i kada je unutar NATO-a započela preraspodjela ključnih komandnih funkcija između Amerike i evropskih saveznika. Dok Vašington najavljuje jačanje fokusa na zapadnu hemisferu i Pacifik, istovremeno se redefiniše raspodjela odgovornosti unutar saveza, bez dramatičnog američkog povlačenja iz Evrope.
Američki zvaničnici poručuju evropskim liderima da za sada ne očekuju značajno smanjenje američkog vojnog prisustva na kontinentu, prenosi Politiko, pozivajući se na sedam američkih i NATO izvora. Ipak, planirane su manje korekcije - uključujući ograničena povlačenja pojedinih pripadnika i rotacionih snaga, kao i preraspoređivanja koja u nekim slučajevima neće biti nadomještena. Uprkos tome, ogromna većina od oko 85.000 američkih vojnika ostaće u Evropi. Dodatnu prepreku većem povlačenju predstavlja i zakon koji obavezuje Vašington da zadrži najmanje 76.000 vojnika.
Istovremeno, administracija Donalda Trampa jasno stavlja do znanja da očekuje da Evropa preuzme veći dio tereta sopstvene odbrane. To se ogleda i u preraspodjeli komandnih funkcija unutar NATO-a. Britanija, Italija, Njemačka i Poljska trebalo bi da preuzmu vođstvo nad pojedinim ključnim komandnim centrima, dok će SAD dio operativnog fokusa preusmjeriti na druge strateške regione. Poruka Vašingtona, kako navode sagovornici “Politika”, jeste da promjene neće biti nagle, ali da su neminovne.
O ovoj temi vjerovatno će se govoriti na današnjem sastanku ministara odbrane u sjedištu NATO-a u Briselu. Šef odjeljenja za politiku u Pentagonu Elbridž Kolbi prisustvovaće umjesto ministra odbrane Pita Hegseta - što se tumači kao omalovažavanje od strane američkog šefa odbrane.
Ne očekuje se da će Kolbi, kojeg vide kao tvrdolinijaša po pitanju Evrope i arhitektu nedavne američke odbrambene strategije, predstaviti nove planove. Ipak, biće “sasvim jasno da SAD očekuju da Evropa brzo pojača napore i pošalje signal da, iako promjene možda neće biti trenutne, one dolaze”, rekao je za Politiko NATO zvaničnik koji je želio da ostane anoniman.
Bonus video:
