U periodu od samo godinu dana, evropski lideri čuli su tri opisa načina na koji administracija Donalda Trampa iznova osmišljava američki odnos sa saveznicima. Svaki od njih ima pomalo drugačiji ton, ali svi imaju za cilj da ih poguraju u novu eru u kojoj posvećenost Vašingtona njihovoj odbrani dobija nova ograničenja granice.
Prvi je prošle godine iznio potpredsjednik Džej Di Vens, u žestokoj osudi evropskog modela demokratije, tvrdeći da talasi imigranata i evropska ograničenja sopstvenih krajnje desničarskih partija predstavljaju veću prijetnju kontinentu od ruske agresije.
Drugi je bio znatno lakše svarljiva verzija slične poruke koju je u subotu iznio državni sekretar Marko Rubio. On je govorio o maglovitoj i povremeno idealizovanoj kulturnoj istoriji koju dijele Evropa i Sjedinjene Države, uz ocjenu da se obje suočavaju sa “civilizacijskim brisanjem” ukoliko ne pronađu način da kontrolišu svoje granice.
Potom je, na istoj konferenciji, najviši zvaničnik Pentagona koji je prisustvovao skupu, podsekretar za politiku odbrane Elbridž Kolbi, iznio klasičnu američku bezbjednosnu poruku o zajedničkim interesima, a ne vrijednostima, preporučivši da se obje strane usredsrijede na “konkretne, operativne stvari”.
Ako su Evropljani nakon svega ostali pomalo zbunjeni, to je razumljivo.
Vens i Rubio lako bi mogli da postanu rivali za predsjedničku nominaciju 2028. godine - ili partneri na istoj izbornoj listi. Zato je način na koji su opisivali ulogu i svrhu Amerike u odnosu na saveznike bio jednako namijenjen i publici kod kuće. Svjesni su da će svaka njihova riječ biti pažljivo odmjerena među MAGA pristalicama, koje su sumnjičave prema stepenu u kojem se Trampova administracija angažovala širom svijeta, bilo u Venecueli ili Iranu, Siriji ili na Grenlandu.
Međutim, njihova neposredna publika bili su saveznici iz NATO-a. Mada su se Evropljani obavezali da će do 2035. godine znatno povećati izdvajanja za odbranu, svjesni su i da bi, ukoliko bi se jaz sa SAD produbio, morali da nadomjeste ogromnu američku moć i globalni domet, što je projekat koji bi ih koštao mnogo više i mogao da potraje od 10 do 20 godina.
Vensov govor prošle godine dočekan je zaprepašćenom tišinom, pa čak i uzdasima. Rubiova blaža verzija poruke, u subotu ujutro, ispraćena je ovacijama u sali hotela Bajerišer Hof, otmjenog ostatka stare Evrope kakvu je Rubio, činilo se, idealizovao. Njegove riječi ocijenjene su kao ohrabrujuće od strane predsjednice Evropske komisije Ursule fon der Lajen.
Predsjedavajući bezbjednosne konferencije Volfgang Išinger primijetio je da je Vens o NATO-u govorio kao o “njima”, dok je Rubio savez opisivao kao “mi”. Ipak, dodao je da je Rubiov govor predstavljao “izraženo američki pogled na svijet”.
Za mnoge evropske zvaničnike i analitičare, početna reakcija brzo je ustupila mjesto oprezu. Rubiovo obrazlaganje značaja savezništva jedva da se dotaklo prijetnji koje dolaze od Rusije i drugih protivnika, a mnogo više je ličilo na odbranu bijelog hrišćanskog nasljeđa za koje je rekao da povezuje Evropu i SAD.
Iako Rubio nije pominjao krajnje desničarske partije koje je Vens hvalio, djelovalo je kao da daje glas argumentu da je svrha nacionalne bezbjednosne strategije da štiti “jednu civilizaciju: zapadnu civilizaciju”.
“Povezuju nas najdublje veze koje narodi mogu dijeliti”, rekao je, “iskovane vjekovima zajedničke istorije, hrišćanske vjere, kulture, nasljeđa, jezika, porijekla i žrtava koje su naši preci zajedno podnijeli za zajedničku civilizaciju koju baštinimo.”
On je ustvrdio da Trampova administracija “nema namjeru da bude učtiv i uredan staratelj upravljanog propadanja Zapada”, dodajući: “Ne želimo razdvajanje, već revitalizaciju starog prijateljstva i obnovu najveće civilizacije u istoriji čovječanstva.”
Svima je takođe zapalo za oko to što je Rubio iz Minhena otputovao u Slovačku i Mađarsku, zemlje kojima upravljaju populističke krajnje desničarske partije, skeptične prema Evropskoj uniji i koje su se približile Rusiji, posebno kada je riječ o ratu u Ukrajini.
Luk van Midelar, holandski istoričar i bivši zvaničnik EU, ocijenio je da je Rubiov govor “vješto sročen, i upravo zato opasniji za Evropljane, jer nudi novi pakt na osnovu zajedničke civilizacije, ali izostavlja onaj Vensov dio od prije godinu dana, koji podrazumijeva američko svrstavanje uz MAGA saveznike u Evropi”.
On je, stoga, ustvrdio da “Evropljani na neki način ulaze u zamku”. Rubio je, kako je rekao, “pokušao da nas zagrli kroz zajedničku priču o istoriji i narodima, srodstvu i religiji, pritom izostavljajući veliki broj Evropljana koji nijesu bijelci - kao i Amerikanaca”.
Jedan visoki evropski zvaničnik opisao je Rubiov argument kao otrovnu pilulu. Njegova odbrana “zapadne civilizacije”, rekao je, ponuđena je kao svojevrsna pogodba za američki bezbjednosni kišobran, uz prećutnu sugestiju da se SAD i njihovi zapadni saveznici bore za očuvanje više bijele i više hrišćanske Evrope. To bi, ocijenio je, evropskim liderima znatno otežalo odnose sa ostatkom svijeta, a kamoli sa sopstvenim nehrišćanskim građanima.
Dok pojedini Evropljani razumiju da se i Vens i Rubio obraćaju dvjema publikama - jednoj u Evropi, drugoj u SAD - Kolbi nije političar. On je konzervativni stručnjak za odbranu koji se našao u ulozi tumača Trampove bezbjednosne strategije, koja se, kako se čini, mijenja iz sedmice u sedmicu.
Govorio je o “zdravom razumu i fleksibilnom realizmu”. “Sa našeg dijela političkog spektra, nijesam siguran da je to tačno”, rekao je.
Umjesto toga, “zasnujmo partnerstvo na nečemu trajnijem, izdržljivijem i stvarnijem, poput zajedničkih interesa”, kazao je Kolbi. “Vrijednosti su očigledno tu, i istorija je tu”, dodao je. Ali “savez se ne može temeljiti samo na osjećanjima”, a “možda postoje i razlike u vrijednostima”.
Ta poruka je mnogo bolje odjeknula među Evropljanima, poput njemačkog kancelara Fridriha Merca, koji je u uvodnom obraćanju konferenciji poručio: “Kulturni ratovi MAGA pokreta nijesu naši.”
Kolbijevo viđenje odnosa zasnovanog na zajedničkim interesima mnogo je bliže onome gdje Evropljani žele da budu, uz njegovu otvorenu posvećenost kolektivnoj odbrani i američkoj nuklearnoj garanciji.
Kolbi je insistirao da će Evropa vremenom morati sama da se brani u svakom konvencionalnom ratu, napominjući da je američko prisustvo u samom jezgru NATO-a ključno kako bi se osiguralo da konvencionalni sukob ne preraste u nuklearni.
Nakon svega izrečenog, Evropa je ostala da se pita sa kojom se to Amerikom zapravo udružuje, rekao je Ivan Krastev, bugarski politikolog i saradnik Instituta za humanističke nauke, istraživačke ustanove u Beču. “Ponekad kažemo da možemo i bez Amerikanaca, a onda nam ponekad lakne kada se učini da se Amerika vraća”, kazao je.
Evropljani koji u Rubiju vide povratak onakvog američkog saveznika kakvog poznaju od kraja Drugog svjetskog rata “zavaravaju sami sebe”, ocijenio je.
“Moglo bi se reći da Evropljani žele da budu zavarani, jer danas zavise od SAD čak i više nego 1989. godine”, kada je probijen Berlinski zid, imajući u vidu četvorogodišnji rat Rusije u Ukrajini, koji direktno dovodi u pitanje evropsku bezbjednost.
Evropljani su manje zabrinuti zbog pritiska da povećaju vojnu potrošnju dok se SAD bave Kinom, rekao je Krastev.
“Ono što Evropljane najviše brine jeste to što je ova administracija postala izrazito ideološka”, naveo je. “Novina je spremnost SAD da uđu u unutrašnju politiku evropskih zemalja. A zanimljivo nije ono što je Rubio ovdje rekao, već gdje odavde ide”- u Slovačku i Mađarsku.
Prevod: N. B.
Bonus video:
