Hamas učvršćuje kontrolu nad Gazom postavljajući lojaliste na ključne funkcije u upravi, prikupljajući poreze i isplaćujući zarade, navodi se u procjeni izraelske vojske u koju je Rojters imao uvid, kao i prema izvorima iz te palestinske enklave.
Kontinuirani uticaj Hamasa nad ključnim strukturama moći u Gazi podstakao je rašireni skepticizam u pogledu izgleda mirovnog plana američkog predsjednika Donalda Trampa, koji predviđa da se militantna grupa razoruža u zamjenu za povlačenje izraelske vojske s te teritorije.
Trampov međunarodni Odbor za mir, koji bi trebalo da nadgleda prelaznu upravu u Gazi, održao je u četvrtak u Vašingtonu inauguralni sastanak.
„Hamas na terenu preduzima korake s ciljem da očuva uticaj i kontrolu nad Pojasom Gaze ‘odozdo nagore’, kroz integrisanje svojih pristalica u administrativne strukture, bezbjednosne aparate i lokalne vlasti“, navodi se u dokumentu vojske koji je krajem januara predstavljen premijeru Benjaminu Netanjahuu.
Hamas navodi da je spreman da upravljanje enklavom preda komitetu palestinskih tehnokrata uz podršku SAD. Na čelu tog tijela je Ali Šaat, bivši zvaničnik Palestinske uprave na okupiranoj Zapadnoj obali.
Međutim, tvrdi da Izrael još nije dozvolio članovima tog komiteta da uđu u Gazu kako bi preuzeli svoje dužnosti.
Netanjahu nije odgovorio na pitanja Rojtersa o Hamasovoj kontroli nad Gazom. Zvaničnik izraelske vlade koji je govorio pod uslovom anonimnosti, odbacio je svaku pomisao na buduću ulogu te grupe kao „izopačenu fantaziju“, poručivši: „Hamas je gotov kao upravljačka struktura u Pojasu Gaze“.
Izraelska vojska je odbila da komentariše tvrdnje Hamasa.
Izraelski vojni zvaničnici navode da Hamas, koji odbija da se razoruža, koristi primirje iz oktobra kako bi ponovo uspostavio kontrolu u područjima iz kojih su se izraelske trupe povukle. Izrael i dalje drži više od polovine Gaze, ali se gotovo svih njenih dva miliona stanovnika nalazi u oblastima pod kontrolom Hamasa.
Rojters nije mogao da utvrdi puni obim Hamasovih imenovanja i pokušaja da obnovi svoje finansijske resurse.
Zvaničnik izraelske vlade koji je govorio pod uslovom anonimnosti, odbacio je svaku pomisao na buduću ulogu te grupe kao „izopačenu fantaziju“
Hamas je imenovao pet okružnih guvernera, a svi su povezani s njegovim naoružanim krilom, Brigadama Al Kasam, prema riječima dva palestinska izvora koji imaju neposredna saznanja o njegovom djelovanju. Takođe je smijenio visoke funkcionere u ministarstvima ekonomije i unutrašnjih poslova u Gazi, koja su zadužena za poreze i bezbjednost, naveli su izvori.
Novi zamjenik ministra zdravlja prikazan je kako obilazi bolnice u Gazi na snimku ministarstva objavljenom ovog mjeseca.
„Šaat možda ima ključ od automobila i možda će mu čak biti dozvoljeno da vozi, ali to je Hamasov automobil“, rekao je jedan od izvora za Rojters. Čini se da je izraelska vojska došla do sličnog zaključka.
„Gledajući unaprijed, bez razoružavanja Hamasa i pod okriljem komiteta tehnokrata, Hamas će, po našem mišljenju, uspjeti da sačuva uticaj i kontrolu u Pojasu Gaze“, navodi se u procjeni, o kojoj je prvi izvijestio izraelski informativni kanal Kanal 13. Ovo je najpotpuniji prikaz sadržaja tog dokumenta.
Ismail al-Tavabta, direktor medijske kancelarije vlade pod kontrolom Hamasa, negirao je da je riječ o novim imenovanjima, navodeći da su za funkcije koje su tokom rata ostale upražnjene pronađene privremene zamjene kako bi se „spriječio bilo kakav administrativni vakuum“ i osiguralo da stanovnici dobiju ključne usluge dok se nastavljaju pregovori o narednim koracima u mirovnom procesu.
„Šaat možda ima ključ od automobila i možda će mu čak biti dozvoljeno da vozi, ali to je Hamasov automobil“
Američki Stejt department i Šaatov Nacionalni komitet za upravljanje Gazom (NCAG) nijesu odmah odgovorili na zahtjeve za komentar. Izvor blizak petnaestočlanom NCAG-u rekao je da je to tijelo upoznato sa potezima Hamasa i da njima nije zadovoljno.
Taj komitet je u subotu saopštio da međunarodni posrednici treba da pojačaju napore kako bi se riješila preostala otvorena pitanja, poručivši da neće moći da izvršava svoje obaveze „bez punih administrativnih, civilnih i policijskih ovlašćenja neophodnih da svoj mandat djelotvorno sprovede“.
Imenovanje Šaatovog komiteta u januaru označilo je početak naredne faze Trampovog plana za okončanje rata u Gazi, iako ključni elementi prve faze - uključujući potpuno obustavljanje neprijateljstava između Izraela i Hamasa - i dalje nijesu ispunjeni.
Tramp je u četvrtak rekao da više zemalja planira da pošalje hiljade vojnika koji će učestvovati u Međunarodnim stabilizacionim snagama, koje bi trebalo da pomognu u očuvanju mira u Gazi nakon raspoređivanja.
Hamas nastoji da uključi 10.000 svojih policajaca u nove snage, objavio je Rojters u januaru. Među njima su i stotine pripadnika njegove moćne unutrašnje bezbjednosne službe, koja je objedinjena s policijom, navela su dva izvora iz Gaze.
Tavabta iz Hamasa je odbacio izvještaje o spajanju te dvije snage kao „potpuno neosnovane“, poručivši: „Nije bilo nikakve promjene u njihovom radu niti u obimu nadležnosti bilo koje od njih.“
Izrael je u više navrata ponovio da se protivi bilo kakvoj ulozi Hamasa u Gazi nakon što je ta grupa u oktobru 2023. napala jug Izraela i ubila više od 1.200 ljudi, prema izraelskim podacima. U izraelskim vazdušnim i kopnenim napadima na enklavu ubijeno je više od 72.000 ljudi, prema podacima palestinskog ministarstva zdravlja.
Jedan od navedenih ciljeva te kampanje bio je „razbijanje Hamasovih kapaciteta za upravljanje“ u Gazi.
Ta grupa je preuzela kontrolu nad teritorijom nakon kratkog građanskog rata sa svojim političkim rivalom Fatahom 2007. godine. Od tada je Hamasovo političko krilo odlučivalo o imenovanjima u ministarstvima i opštinskim službama u Gazi. Takođe je uspostavilo sopstvenu administrativnu službu, koja zapošljava desetine hiljada ljudi.
Prema dokumentu izraelske vojske, sada radi najmanje 14 od 17 ministarstava u Gazi, u poređenju sa pet koliko ih je funkcionisalo na vrhuncu rata. Kako se navodi, rad je obnovilo i najmanje 13 od 25 opština.
Tavabta je rekao da taj „relativni oporavak“ nije rezultat „političkih razmatranja“. „Organizacione mjere preduzete u proteklom periodu bile su neophodne kako bi se spriječio kolaps sistema javnih službi i nijesu u suprotnosti sa bilo kakvim budućim aranžmanima koji budu dogovoreni“, naveo je u izjavi za Rojters.
Prema riječima dva izvora, Hamas je imenovao pet guvernera, kao i četiri gradonačelnika, da zamijene osobe koje su tokom rata poginule ili smijenjene. Izbor ljudi povezanih s njegovim naoružanim krilom za guvernerske funkcije imao je za cilj obračun s naoružanim bandama, naveli su, dodajući da su neke od njih dobijale oružje i finansijsku podršku od Izraela.
Netanjahu je u junu priznao izraelsku podršku klanovima suprotstavljenim Hamasu, iako je Izrael o tome iznio malo detalja.
Porezi na švercovane cigarete i telefone
Prema riječima izraelskih vojnih zvaničnika i izvora iz Gaze, nakon nasilne kampanje protiv svojih protivnika u prvim sedmicama primirja, Hamas se usredsredio na održavanje javnog reda i prikupljanje poreza na svojoj strani „žute linije“, dogovorene kao demarkaciona linija između oblasti pod izraelskom i Hamasovom kontrolom.
„Unutar žute linije sada nema protivljenja Hamasu i on preuzima sve ekonomske aspekte svakodnevnog života“, rekao je jedan izraelski vojni zvaničnik za Rojters.
Mustafa Ibrahim, politički komentator iz Gaze, rekao je da su pljačke i razbojništva prestali.
„Hamas pokušava da uredi pijace i ulice preko saobraćajne policije“, kazao je Ibrahim. „Policijske stanice su ponovo otvorene... Poreska uprava i ministarstvo ekonomije rade i prikupljaju prihode“.
Hamas poreze uglavnom ubira od privatnog sektora, navodi se u dokumentu izraelske vojske. To uključuje i naknade koje se naplaćuju trgovcima u Gazi za unos prokrijumčarene robe, poput cigareta, baterija, solarnih panela i mobilnih telefona, prema riječima još tri izvora, među kojima je i jedan trgovac.
Hamas je od početka rata zaradio stotine miliona šekela oporezujući prokrijumčarene cigarete, navodi se u izraelskoj optužnici podnijetoj ovog mjeseca protiv osumnjičenog lanca krijumčarenja, u koji su uključeni i izraelski rezervisti koji služe u Gazi.
Hamas je, prema riječima najmanje četiri izvora iz te organizacije, nastavio da isplaćuje zarade i javnim službenicima i borcima, koje u prosjeku iznose oko 1.500 šekela (oko 500 dolara) mjesečno.
„Svaki trenutak odlaganja da se tehnokratskom komitetu dozvoli ulazak u Pojas Gaze dovodi do nametanja stvarnosti na terenu“, rekla je Reham Ovda, palestinska politička analitičarka, „čime se povećava administrativna i bezbjednosna kontrola Hamasove vlasti u Gazi“.
Bonus video:
