Veteran iranski političar Ali Laridžani, koji je danas izjavio da će nakon vazdušnog udara u kojem je ubijen vrhovni vođa ajatolah Ali Hamenei biti formiran privremeni savjet za rukovođenje, prošle godine se ponovo pojavio kao jedna od najmoćnijih figura u bezbjednosnoj hijerarhiji.
Upravljao je širokim portfeljem - od nuklearnih pregovora do regionalnih veza Teherana i nasilnog gušenja unutrašnjih nemira.
Insajder establišmenta koji potiče iz jedne od vodećih klerikalnih porodica u zemlji, Laridžani je nadgledao napore Irana da postigne nuklearni sporazum sa Sjedinjenim Državama - samo mjesec nakon što ga je Vašington u januaru sankcionisao zbog navodnog upravljanja smrtonosnim obračunom sa učesnicima protest protiv vlade.
Optužio je Sjedinjene Države i Izrael da pokušavaju da opljačkaju i razore Iran i upozorio „secesionističke grupe“ na oštar odgovor ukoliko pokušaju bilo kakvu akciju, prenijela je danas državna televizija , gotovo 24 sata nakon što su započeli talas napada na Iran.
Imenovan u avgustu za sekretara Vrhovnog savjeta za nacionalnu bezbjednost (SNSC), Laridžani je tokom karijere obilježene lojalnošću Hameneiju obavljao visoke funkcije i stekao reputaciju pragmatičnog aktera u odnosima među često suprotstavljenim frakcijama sistema.
Njegov status pouzdanog Hameneijevog stratega dodatno je potvrđen prošlog mjeseca putovanjem u Oman, posredničku zemlju, radi pripreme za indirektne nuklearne razgovore sa SAD, dok je Vašington uoči napada gomilao vojne snage na Bliskom istoku kako bi izvršio pritisak na Iran da pristane na ustupke.
Laridžani je posljednjih mjeseci više puta putovao i u Moskvu kako bi razgovarao o bezbjednosnim vezama, što je dodatno ukazivalo na njegov povratak visokoj diplomatiji.
Lardžani smatra da je nuklearno pitanje rješivo
Laridžani, koji je i prije 20 godina bio na čelu SNSC-a, ponovo je preuzeo vođstvo tog tijela nakon prošlogodišnjeg 12-dnevnog vazdušnog rata između Irana i Izraela, u koji su se uključile i SAD, čime se formalno vratio u samo središte iranskog bezbjednosnog establišmenta.
Neke njegove javne izjave o nuklearnom pitanju imale su pragmatičan ton.
„Po mom mišljenju, ovo pitanje je rješivo“, rekao je Laridžani prošlog mjeseca za državnu televiziju Omana, misleći na razgovore sa SAD. „Ako je zabrinutost Amerikanaca da Iran ne treba da ide ka nabavci nuklearnog oružja, to se može adresirati.“
Međutim, nakon januarskog talasa antivladinih protesta, Vašington je osudio njegovu ulogu u Savjetu za nacionalnu bezbjednost.
Prema saopštenju američke vlade o sankcijama protiv njega i drugih zvaničnika, uvedenim kao odgovor na obračun s demonstracijama, Laridžani je bio u prvim redovima napora da se slome protesti koji su u januaru zahvatili Iran.
„Laridžani je bio jedan od prvih iranskih lidera koji je pozvao na nasilje kao odgovor na legitimne zahtjeve iranskog naroda“, navodi se u saopštenju Ministarstva finansija SAD od 15. januara, uz tvrdnju da je djelovao po nalogu Hameneija.
Organizacije za ljudska prava navode da su hiljade ljudi ubijene u obračunu s protestima, najtežim unutrašnjim nemirima u Iranu još od Islamske revolucije 1979. godine.
„Biser za čokoladicu“
Kao i drugi iranski zvaničnici, Laridžani je pokazivao razumijevanje za proteste izazvane ekonomskim teškoćama. Ali je osudio oružane akcije za koje je tvrdio da ih podstiče zakleti neprijatelj Irana - Izrael.
„Narodni protesti moraju biti potpuno odvojeni od ovih terorističkih grupa“, prenijeli su državni mediji 10. januara njegove riječi. „Izgrednici su urbana kvazi-teroristička grupa“, citiran je 26. januara.
Bivši pripadnik Iranske revolucionarne garde, Laridžani je od 2005. do 2007. bio glavni nuklearni pregovarač, braneći ono što Teheran naziva svojim pravom na obogaćivanje uranijuma. Evropske podsticaje da Iran odustane od proizvodnje nuklearnog goriva jednom je uporedio sa „zamjenom bisera za čokoladicu“.
U to vrijeme iranski analitičari su ocjenjivali da je nastojao da Zapad pridobije diplomatijom i smatran je pragmatičarem.
SAD i Izrael vjeruju da Iran teži izgradnji nuklearnog oružja koje bi moglo ugroziti opstanak Izraela. Iran tvrdi da je njegov nuklearni program isključivo mirnodopski.
Laridžani je bio predsjednik parlamenta od 2008. do 2020. Tokom tog perioda Iran je 2015. postigao nuklearni sporazum sa šest svjetskih sila nakon gotovo dvije godine osjetljivih pregovora. Predsjednik Donald Tramp povukao je SAD iz tog teško izborenog sporazuma tokom svog prvog mandata 2018. godine.
Saradnja sa Putinom
Laridžani je upozoravao da iranski nuklearni program „nikada ne može biti uništen“.
„Jer kada jednom otkrijete neku tehnologiju, ne mogu vam oduzeti to otkriće“, rekao je za PBS Frontline u septembru 2025. „To je kao da ste izumitelj neke mašine, a mašina vam bude ukradena. I dalje je možete ponovo napraviti.“
Laridžani je više puta posjećivao Moskvu i sastajao se sa predsjednikom Vladimirom Putinom, pomažući Hameneiju da upravlja odnosima sa ključnim saveznikom i svjetskom silom koja predstavlja protivtežu pritisku Trampa.
Bio je zadužen i za unapređenje pregovora sa Kinom koji su 2021. doveli do 25-godišnjeg sporazuma o saradnji.
Neuspješno se kandidovao za predsjednika 2005. godine. Kasnije je pokušao da učestvuje na predsjedničkim izborima 2021. i 2024, ali ga je Savjet čuvara oba puta diskvalifikovao, navodeći, između ostalog, pitanja životnog stila i porodičnih veza u inostranstvu.
Rođen 1958. u Nadžafu u Iraku, u uglednoj iranskoj klerikalnoj porodici, Laridžani se kao dijete preselio u Iran i doktorirao filozofiju. Nekoliko njegove braće takođe je obavljalo visoke funkcije u sistemu, uključujući u pravosuđu i ministarstvu spoljnih poslova.
Jedna od Laridžanijevih kćerki u januaru je razriješena dužnosti predavača na medicinskom fakultetu Univerziteta Emori u SAD, nakon protesta iransko-američkih aktivista ogorčenih njegovom ulogom u gušenju tadašnjih demonstracija.
Bonus video:
