Više od deset godina ekstremizam u Nigeriji uglavnom je bio ograničen na sjeveroistok zemlje, tamo gdje je islamistički pokret Boko Haram sa svojim frakcijama vodio dugotrajnu pobunu protiv države. Ali posljednjih nekoliko godina se na graničnom području na sjeveru i sjeverozapadu te zemlje sve više sukobljavaju lokalni džihadisti iz Nigerije i oni iz područja Sahela.
To područje poznato kao trougao Kebi–Kaindži–Borgu obuhvata nigerijske savezne države Kebi, Sokoto, Niger i dio države Kvara u centralnoj Nigeriji. Proteže se preko granice u region Doso u Nigeru i departman Alibori u Beninu.
Među akterima su domaće džihadističke grupe poput frakcije Boko Harama koju predvodi Sadiku, kao i grupe Ansaru i Mahmudava čiji su vođe prošle godine uhapšene, zajedno s pripadnicima lokalnih kriminalnih bandi.
Te grupe zajedno navodno broje na stotine hiljada pripadnika. One pljačkaju sela širom regiona, ubijaju ljude i razaraju lokalne zajednice.
Na tromeđi
U onome što djeluje kao nova faza širenja džihadista iz Sahela prema obalskim državama zapadne Afrike, svoje prisustvo su utvrdile grupe povezane s Al Kaidom, poput Džama'at Nusrat al-Islam val-Muslimin (JNIM), kao i Islamska država Sahela (IS Sahel/ISSP).
Do svega ovoga dolazi nakon konstantnog vojnog pritiska i sve većeg suparništva tih grupa na tromeđi Liptako-Gurma, odnosno tamo gdje su granice Burkine Faso, Malija i Nigera.
Krajem oktobra prošle godine JNIM je preuzeo odgovornost za svoj prvi napad u Nigeriji, nakon što je napao vojni položaj u Karondžiju u državi Kvara. U međuvremenu je džihadistička grupa povezana s Islamskom državom Sahela proširila djelovanje u pograničnim zajednicama u državama Sokoto i Kebi na sjeverozapadu Nigerije.
Oko Božića su i Sjedinjene Države napale grupu nazvanu Lakurava, što je postao opšti naziv za sahelske militante u tom području. Lakurava se proširila preko granice u beninski departman Alibori, kao i u regione Doso i Tahua u Nigeru, naročito oko mjesta Dogon Kiria, Bagarua i opštine Alela.
Grupa ima ambiciju da postane državna institucija: ona upravlja poslovima lokalnih zajednica, imenuje imame, naplaćuje poreze i nameće stroga vjerska pravila.
Ogromno, pusto područje
Pogranična područja između Nigera, Benina i Nigerije zapravo su ogromno prostranstvo bez stvarne državne uprave i sa jedva ikakvim državnim uslugama.
Region obuhvata i velike šumske rezervate, poput Nacionalnog parka Kaindži. U nekim od ruralnih zajednica gotovo uopšte ne znaju ko njima vlada u dalekom glavnom gradu. To znači da tamo gotovo uopšte nema snaga bezbjednosti, niti nadzora državne granice.
Prema poznavaocima prilika, takvo područje naoružanim grupama omogućava ne samo da tamo uspostave nove operativne baze i da prošire logističku mrežu zahvaljujući pristupu krijumčarskim i ilegalnim trgovačkim rutama, nego i da regrutuju nove pripadnike među lokalnim stanovništvom.
Djelovanje u pograničnom području pruža i stratešku prednost: borci mogu da izvedu napad u jednoj zemlji, pa da se odmah povuku u drugu.
Recimo, borci grupe Mahmudava, ali i druge grupe, viđeni su kako nastoje da održe slobodan koridor dok se kreću između svojih uporišta u državi Kvara prema beninskim departmanima Borgu i Alibori, u područja poput Kandija, Kalalea i Nikija.
Previše saradnje među bandama
Džejms Barnet iz Lagosa, saradnik američkog instituta Hadson, ukazuje da su odnosi među svim tim džihadističkim grupama izuzetno složeni. Mnogo toga se preklapa, a one sarađuju i sa običnim kriminalnim bandama. Na tom području postoje primjeri saradnje između JNIM, Mahmudava i Lakurave, kao i sa frakcijom Boko Harama.
Analitičari smatraju da grupa Mahmudava možda ima veze sa JNIM i da joj je vjerovatno pomogla da uspostavi kontakte s lokalnim mrežama, odnosno da se proširi i izgradi baze u Nacionalnom parku Kaindži. „Mnoge stvari i dalje nijesu jasne kad je riječ o nivou saradnje između različitih naoružanih grupa u području Kaindžija, ali zabrinjava to što se čini da su uglavnom uspjeli da izbjegnu međusobne sukobe“, kaže Barnet za DW.
On podsjeća da su se ponekad unutar džihadističkih i naoružanih grupa događali sukobi koji su onda ograničavali njihovo širenje, pa zato svaki sporazum o nenapadanju „svakoj grupi daje određeni prostor da vodi sopstvene operacije, što je onda loše za bezbjednost lokalnog stanovništva“.
Ipak, nema šanse da se sve te grupe udruže u nekakvu cjelinu, kaže: „Ne očekujem da će se sve grupe uskoro okupiti pod jednim barjakom, ali dinamika procesa jeste zabrinjavajuća.“
U Nigeriji nestabilno na više frontova
Međudržavni koridor u kojem raznorazne ekstremističke grupe vode glavnu riječ u svakom slučaju bi mogao da promijeni bezbjednosnu sliku Nigerije i dodatno da destabilizuje region. Pogođene države ionako gotovo da uopšte međusobno ne sarađuju, a to otežava i razmjenu obavještajnih podataka i zajedničke operacije. U takvim situacijama, džihadističke grupe poput Lakurave ili Islamske države Sahela mogu da djeluju preko „šupljikave“ granice sa Nigerom i Beninom.
Heni Nsaibija, istraživač pri organizaciji Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED), smatra da se ti bezbjednosni „prazni prostori“ moraju zatvoriti kako bi se spriječilo da se grupe „infiltriraju i povlače na drugu stranu granice“.
Jer, Nigerija je suočena s nestabilnom bezbjednosnom situacijom na više frontova: velike šume na sjeverozapadu i u dijelu središta zemlje pružaju zaklon „banditima“ koji koriste velika, uglavnom neuređena ruralna područja.
Vojska ima ionako previše posla u borbi protiv Boko Harama i njegovih frakcija na sjeveroistoku, protiv separatista na jugoistoku i zbog sukoba stočara i farmera u centralnoj Nigeriji.
Nsaibija tvrdi da bi novi pobunjenički koridor u trouglu Kebi–Kaindži–Borgu dodatno opteretio njene ionako ograničene resurse.
Smatra zato da bi trebalo da se krene od „obezbjeđivanja zaštite lokalnih pograničnih zajednica“.
Da bi se to postiglo, potreban je, kaže, „određeni nivo regionalne saradnje i koordinacije obezbjeđivanja granice“, uz istovremenu obnovu povjerenja lokalnih zajednica u institucije države.
Bonus video:
