Čovjek koji je objavio rat prljavim kuhinjama

Tukaram Munde je indijski birokrata sa misijom.

Kao državni komesar za bezbjednost hrane, 51-godišnji Munde pokrenuo je u finansijskoj prijestonici zemlje, Mumbaju, dosad nezabilježenu akciju protiv loše higijene i nebezbjedne hrane, koja je privukla pažnju javnosti širom Indije.

Munde je posljednjih sedmica predvodio suspenziju dozvola za rad četiri Domino's i jednog Pizza Hut objekta, a na meti su mu bili i kriket klubovi, hoteli i poznati restorani. Od kada je u maju preuzeo funkciju šefa za bezbjednost hrane u saveznoj državi Maharaštra, sprovedeno je više od 3.000 inspekcija.

Kada ga je jedan sudija u Mumbaju optužio da je pretjerano usmjeren na privatne objekte i upitao da li su provjeravane i sudske kantine, njegovi timovi su ih pregledali u roku od nekoliko sati, zatvorivši neke koje su radile bez dozvole.

„Oni koji ne budu poštovali propise suočiće se sa onim što se od regulatora i očekuje“, rekao je Munde u intervjuu za Rojters, opisujući svoj beskompromisan pristup.

„Vi se bavite životima ljudi“.

Munde je stekao naklonost javnosti širom Indije jer je pogodio u duboko ukorijenjeno nezadovoljstvo građana. Iako se strani lanci poput Domino'sa i McDonald'sa ubrzano šire, lokalni ugostiteljski objekti, kiosci pored puta i mali restorani - koji već dugo izazivaju zabrinutost zbog higijenskih uslova - i dalje su izuzetno popularni.

Svake godine od 2020, indijski inspektori za hranu provjerili su više od 100.000 uzoraka hrane, a oko 20 odsto njih ocijenjeno je kao nebezbjedno, ispod standarda ili nepropisno označeno, pokazuju podaci vlade. U posljednje tri godine ukinuto je gotovo 8.000 dozvola za rad prehrambenim objektima.

„Godinama su svi pokušavali da ovo normalizuju govoreći da je to jednostavno tako u Indiji. U suštini, riječ je o dugo potiskivanom bijesu“, rekao je za Rojters Ankur Bisen, partner u konsultantskoj kompaniji za potrošačko tržište The Knowledge Company.

„Nikada nijesam vidio nekoga poput Mundea. On ljudima uliva nadu.“

Pacovi i hrana kojoj je istekao rok

Munde, koji nosi naočare i prepoznatljive brkove, ima nekonvencionalan način rada.

U televizijskim intervjuima govorio je da niko ne smije ni da pokuša da ga podmiti i da se ne plaši administrativnih posljedica, uprkos tome što je tokom 21-godišnje karijere službenika ugledne Indijske administrativne službe više puta premještan. „Premještaju me svake godine“, rekao je u jednom intervjuu 2018.

Sada akcije njegovog tima za bezbjednost hrane svakodnevno postaju viralne, racije prate detaljna saopštenja za javnost i uznemirujuće fotografije unutrašnjosti ugostiteljskih objekata i skladišta hrane sa prljavim zidovima, žoharima i pacovima, pa čak i hranom kojoj je istekao rok trajanja, prizori koji su šokirali mnoge Indijce.

„Bilo je iznenađujuće. Nijesam očekivao ovoliko prekršaja“, rekao je Munde.

Tokom posjeta 25 uličnih prodavaca i restorana u Mumbaju prošle sedmice, Rojters je zabilježio pojačan strah od Mundeovih racija. Jedan prodavac je u jelima kineske kuhinje vještačku crvenu boju zamijenio prirodnim čilijem, dok je drugi počeo da mijenja ulje za prženje tri puta dnevno i od zaposlenih zahtijeva da nose rukavice i kape za kosu.

Sveprisutna ulična hrana u Mumbaju, „vada pav“ - začinjena pljeskavica od krompira u pecivu - takođe nije promakla Mundeu. U junu je zabranio korišćenje novinskog papira za pakovanje, koji se često upotrebljavao za umotavanje ovog specijaliteta.

Kupci primjećuju promjene i sada sa više povjerenja jedu uličnu hranu. Suprija Vagle, 14, zadovoljna je što se njen omiljeni vada pav sada pakuje u čistiji masni papir, rekavši da je to „svakako olakšanje“.

Kritike uprkos popularnosti

Nakon što je utvrdio propuste u pojedinim objektima Domino'sa i Pizza Huta, Mundeov tim je u petak suspendovao dozvolu jednom McDonald's restoranu pošto je utvrdio „prisustvo živih štetočina i trule hrane“.

McDonald's India je saopštio da ima „politiku nulte tolerancije“ prema pitanjima bezbjednosti hrane i da razmatra nalaze inspekcije.

Mundeova akcija obuhvatila je i mjere protiv jednog kriket kluba iz britanskog kolonijalnog perioda u Mumbaju, poslastičarnice sa tradicijom dugom 70 godina i 110 godina stare mljekare Parsi Dairy.

Istovremeno se suočava sa kritikama privrednika, koji tvrde da im je potrebno vrijeme da se prilagode propisima. Neki su se obratili Višem sudu, optužujući njegovo odjeljenje za pretjerano strogo i samovoljno postupanje.

U jednom slučaju, sudije su kaznile njegovo odjeljenje sa 500.000 rupija (5.225 dolara) zbog toga što je nije izdavalo dozvolu jednom ugostiteljskom objektu iako je taj objekat poboljšao usklađenost sa propisima.

„Ako sud iznese primjedbe, shvatamo ih ozbiljno... ako postoji prostor za poboljšanje, poboljšaćemo stvari“, rekao je Munde.

Na događaju u Nju Delhiju u petak, obožavaoci su pravili selfije sa Mundeom i gurali se da mu pruže ruku. Jedan od njih mu je rekao da bi premijer Narendra Modi trebalo da mu povjeri funkciju na državnom nivou.

„Ne mislim da sam poznata ličnost. Ja sam samo komesar za bezbjednost hrane“, rekao je za Rojters.