Ako američki ministar odbrane Pit Hegset sprovede plan da uživo prenosi pogubljenje vojnika koji je radikalizovan pod uticajem ekstremističkog islama i koji je ubio 13 ljudi u vojnoj bazi u Teksasu, Sjedinjene Američke Države pridružiće se šarolikoj grupi manje uticajnih država i odmetnutih aktera koji su posljednjih godina sprovodili javna pogubljenja.
Samo dvije države trenutno sistematski izvršavaju smrtne kazne u javnosti - Iran i Avganistan. Prema podacima organizacije Amnesti internešnal, talibanske vlasti su tokom 2025. godine izvršile šest takvih pogubljenja, dok je režim u Teheranu sproveo 11.
U aprilu prošle godine talibani su pogubili četvoricu muškaraca optuženih za ubistva, u tri različita grada. Svi su strijeljani pred brojnom publikom na javnim sportskim stadionima.
Takvi događaji bili su uobičajeni i kada je ovaj radikalni islamistički pokret bio na vlasti krajem devedesetih godina. Tada su, kao i danas, talibani tvrdili da su pogubljenjima prethodili odgovarajući sudski postupci.
U julu su iranske vlasti objesile dvojicu mladića optuženih za ubistvo policajaca na centralnom trgu u Isfahanu, u Iranu.
Organizacije za praćenje ljudskih prava zabilježile su oko 30 javnih pogubljenja u toj zemlji tokom posljednjih pet godina, uz njihovo intenziviranje posljednjih mjeseci, nakon masovnih građanskih nemira početkom ove godine i rata sa SAD i Izraelom.
Istorijski gledano, mnoga vješanja u Iranu izvršavana su pomoću dizalice koja je služila kao improvizovana vješala.
Saudijska Arabija, po svemu sudeći, prestala je s praksom javnih pogubljenja nakon decenija tokom kojih su osuđenim kriminalcima odrubljivane glave na trgu u glavnom gradu Rijadu, a povremeno i javno u drugim gradovima.
Pravni stručnjaci i istoričari smatraju da javna pogubljenja imaju različite svrhe.
U državama u kojima je vladavina prava slaba ili postoji sumnja u efikasnost krivičnopravnog sistema, javna pogubljenja vlastima koje nastoje da pridobiju podršku omogućavaju da uvjere građane da će počinioci krivičnih djela biti kažnjeni.
Takvi javni spektakli mogu služiti i kao sredstvo zastrašivanja stanovništva.
Naoružane militantne grupe često su pribjegavale javnim pogubljenjima, nerijetko nastojeći da na taj način učvrste svoj autoritet.
Islamska država, koja je između 2014. i 2019. godine kontrolisala velike djelove Iraka i Sirije, izvršila je hiljade pogubljenja zbog navodnih prestupa, od homoseksualnosti do krađe.
Mnoga pogubljenja sprovođena su javno ili su snimana.
Veliki broj njih bio je pažljivo režiran kako bi se stvorio spektakl namijenjen emitovanju, s ciljem zastrašivanja neprijatelja i potencijalnih protivnika, ali i radikalizacije postojećih pristalica Islamske države i privlačenja novih.
U oktobru 2025. godine, dok je Hamas nastojao da ponovo uspostavi kontrolu nad stanovništvom Gaze, ta organizacija javno je pogubila šestoricu muškaraca koji su, prema svemu sudeći, bili optuženi za saradnju s Izraelom.
Hamas je 2017. godine pogubio trojicu muškaraca optuženih za isto krivično djelo, a događaj je djelimično prenošen uživo na Fejsbuku.
Pogubljenje majora Nidala Hasana, bivšeg vojnog psihijatra, u bazi Fort Hud u Teksasu bilo bi prvo javno pogubljenje u SAD nakon više decenija.
U Sjedinjenim Državama praksa javnih pogubljenja uglavnom je obustavljena tokom tridesetih godina prošlog vijeka.
Ipak, 2001. godine pojedinim preživjelima i članovima porodica žrtava bilo je dozvoljeno da prisustvuju pogubljenju Timotija Mekveja smrtonosnom injekcijom. Mekvej je osuđen za bombaški napad na zgradu savezne vlade u Oklahoma Sitiju 1995. godine.
Hasanovo pogubljenje zakazano je za 3. decembar.
Hegset, koji je ovlašćen da odluči o načinu izvršenja smrtne kazne, izjavio je da će se pogubljenje “naravno” dogoditi u isto vrijeme i na istom mjestu kao Hasanov napad prije 17 godina, kao i da će biti upotrijebljeno vatreno oružje, baš kao što ga je Hasan koristio.
Hasan može da podnosi žalbe u okviru civilnog saveznog sudskog sistema, što bi moglo da odloži pogubljenje za više godina.
Prema podacima organizacije Amnesti internešnal, tokom 2025. godine širom svijeta izvršeno je 2.707 pogubljenja, što je najveći zabilježeni broj od 1981. godine i povećanje od dvije trećine u odnosu na prethodnu godinu.
Nagli rast uglavnom je posljedica više od 2.100 pogubljenja u Iranu, što predstavlja najveći broj izvršenih smrtnih kazni u toj zemlji tokom posljednjih nekoliko decenija.
Amnesti internešnal je ocijenio da su vlasti smrtnu kaznu stavile “u središte manjkavih narativa o javnoj bezbjednosti i oštroj borbi protiv kriminala”, kako bi učvrstile kontrolu, demonstrirale moć države i ostvarile političke poene.
“Ovaj trend bio je najizraženiji u državama u kojima su vlasti učvrstile svoju moć ograničavanjem prostora za građansko djelovanje, ućutkivanjem neistomišljenika i pokazivanjem nepoštovanja prema zaštitnim mehanizmima uspostavljenim međunarodnim pravom i standardima ljudskih prava”, navela je organizacija u svom izvještaju.
Prevod: N. B.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
