GAJENJE BUBA BILO RASPROSTRANJENO DO 1914.

Svila se prela širom Boke

Uzgojem svilenih buba 1878. godine u Boki se bavilo šest hiljada porodica, kaže etnolog mr Marija Crnić Pejović
499 pregleda 2 komentar(a)
svilen buba, Foto: Shutterstock
svilen buba, Foto: Shutterstock
Ažurirano: 21.05.2019. 13:04h

Gajenje svilenih buba i proizvodnja svile bila je veoma razvijena u Boki Kotorskoj do Prvog svjetskog rata.

Uzgojem svilenih buba 1878. godine u Boki se bavilo 6.000 porodica, kaže etnolog mr Marija Crnić Pejović. 

Donedavno je o tome svjedočio i veliki broj murvi  na imanjima  i javnim gradskim površinama, jer se svilene bube hrane njenim lišćem.

Gajenje svilene bube i proizvodnja svile počelo je u vrijeme kada je Bokom vladala Mletačka republika, jer je  Venecija imala veoma razvijenu manufakturu za izradu tkanina. 

Nastavljeno je to i poslije pada Mletačke republike, nakon što je je Austrougarska preuzela vladavinu nad Bokom.

Crnić Pejović u naučnom radu “Svilarstvo u Boki Kotorskoj” navodi da je 1834. u Boki bilo 136 manufaktura, a među njima 13 predionica svile - sedam  u Kotoru i šest  u Herceg Novom. 

Braća Sbutega su u Prčanju imala predionicu za izradu svilene niti u kojoj je radilo 50 ljudi.

Svila je korišćena za izradu, uglavnom svečane  odjeće.

Crnić Pejović  navodi da su  u  cilju razvoja svilarstva austrougarske vlasti podsticale sađenje murvi (dudova),  jer je lišće bijele murve glavna hrana larvi svilene bube.

Tako je opštinska uprava Herceg Novog u martu 1877. godine dobila 50 korijena murve koji su podijeljeni i naložila da se tri stabla zasade na gradskom zemljištu na Karači, u blizini Starog grada. 

Prije dva vijeka u Boki je bilo 35.000 stabala murve koje su poslije maslina bile najbrojnije.

Rasle su i na glavnom gradskom  trgu u Herceg Novom, a posječene su pred Drugi svjetski rat kada je trg popločan.

Radi podsticanja i unapređenja svilarstva, državna uprava je beplatno dijelila sjeme svilene bube. 

I crkvena vlast je podsticala gajenje, o čemu svjedoči zapis da je paroh kotorski Lazar Ercegović  početkom 1871. predao 25 “unača sjemena svilene bube, da se razdijeli”.

Štampana su uputstva i organizovana predavanja.

Proizvodnja i izvoz čaura i svilenih niti donosili su korist državnoj blagajni, ali i ublažavali teško ekonomsko stanje stanovništva.

Zarada uzgajivača,  u odnosu na uloženi trud, navodno je bila mala.

Svilarstvo kao privredna grana u Boki se gasi tokom Prvog svjetskog rata  zbog jake konkurencije proizvođača iz Kine i Japana. 

Sadnja i gajenje murvi nastavljeno je i  poslije tog perioda  jer su se  plodovi koristili za ishranu svinja i peradi, za proizvodnju rakije - murovače, i kao brodograđevno drvo. 

Danas je sve manje stabala murvi, jer ih  niko  više ne sadi. 

Čak se sjeku i samonikla stabla.

Otkrivanje recepta za proizvodnju svile u Kini se i glavom plaćalo

Domovina svile je Kina, gdje se svilena buba uzgaja između pet i devet hiljada godina. 

Umijeće proizvodnje svile razvijalo se na carskim dvorovima i držalo u strogoj tajnosti, a otkrivanje “recepta” plaćalo se i glavom. 

Zbog toga je Kina imala monopol u proizvodnji svile više od dvije hiljade godina. 

Odatle se njome trgovalo diljem svijeta, a poznat je Put svile, kojim je stizala u Evropu.

U Evropu – u Vizantiju, jajašca svilene bube i sjeme murve navodno su  prokrijumčarila dva monaha u bambusovom štapu 552 godine. Prema legendi, proizvodnju svile otkrila je carica Leizu, supruga cara Huangdija, kada joj je čaura svilene bube sa murve upala u šolju dok je u vrtu pila čaj. Toplota čaja je učinila da se svilenkaste niti odmotavaju sve dok nisu prekrile vrt. Kada se „svileno klupko” odmotalo, Leizu je uočila čauru i shvatila da je ona „svileni izvor”. Ubjedila je muža da joj dopusti da uzgaja dud, čijim se listovima hrane svilene bube i tako napravi malu „svilenu farmu”.

Lišće murve jedina poslastica

Iz svakog se jajeta svilene bube izleže se jedna sićušna bijela gusjenica, a procjenjuje se da svaka pojede 30.000 puta  više hrane - lišća murve, od svoje početne težine. 

Kada gusjenica dostigne potpuni rast, iz dva otvora na glavi luči dvostruku nit. Pokretima glave u obliku osmice, gusjenica se obavija tom niti, stvarajući čahuru, unutar koje se tokom 14 dana gusjenica preobrazi u leptira. 

U prirodnom životnom ciklusu razvijeni leptir izlazi iz čahure i reprodukcijski ciklus počinje iznova, dok se kod uzgoja svile, leptiri usmrćuju kako pri izlasku ne bi uništili svilenu nit. 

Na početku obrade, čahure se omekšavaju u toploj vodi, te se najprije odvaja vanjski, manje kvalitetan sloj u kojem je svilena nit zamršena. 

Nakon uklanjanja vanjskog sloja čahure, lupkanjem štapićem ili uz pomoć rotirajuće četke pronalazi se početak niti i počinje s odmotavanjem, pri čemu se udružuju niti s pet do deset čahura, ovisno o željenoj finoći svilene pređe i daljnjoj preradbi za koju je namijenjena.