U hladnoj i kišovitoj noći 22. na 23.maj 1982. godine mali teretni brodić „Mosunen“ plovio je tjesnacem što razdvaja ostrvo Lajvli od Istočnog ostrva u Foklandskom arhipelagu.
Argentinska posada „Monsunena“ napeto je osmatrala tamu oko broda a dežurni na komandnom mostu ovog starog malog teretnjaka koji je do nedavno pripadao Falkand Islands trgovačkoj kompaniji, sa zebnjom je gledao u monitor navigacijskog radara: strijepio je da se na tamnom ekranu, iza svjetlosne linije koja se kružno kretala u ritmu kojim se vrtjela i radarska antena, ne pojave tačkice – nepoznati brodovi ili vazduhoplovi što bi mogli biti prijetnja za maleni i skoro potpouno nenaoružani „Monsunen“ koji je bio na ratnom zadatku.
Naime, čitav reon Foklendskih ostrva i akvatorij južnog Atlantika u krugu od 200 milja oko ovih otoka tada je bio deklarisana ratna zona. Četrdesetak dana prije ove za „Monsunen“ neizvjesne noći, bez objave rata, oružane snage Argentine napale su Foklendska ostrva – mali prekomorski posjed britanske krune što se nalazi na samo oko 300 milja istočno od obala Argentine. Iako je skoro 8.000 milja daleko od Londona, Foklendski arhipelag koji čine skupina od dva velika i čak 776 manjih ostrva i hridi ukupne površine oko 12.000 kvadratnih kilometara, još od prve polovine 19.vijeka je zvanično proglašen za britansku koloniju čime je postao dio Britanske Imperije. Međutim, obližnja Argentina čiji je dio stanovništva sa krajnjeg juga još od najstarijih vremene naseljava Foklende stalno je osporavala britanski suverenitet nad tim malim, ali strateški vrlo važnim komadom zemlje i okolnim, ribom i prirodnim resursima bogatim vodama južnog Atlanskog okeana te je političko-diplomatskim sredstvima pokušavala je da uspostavi argentinsku vlast nad Foklendima koje Argentinci nazivaju Malvinskim ostrvima. Situacija je kulminirala 2.aprila 1982. kada su argentinske oružane snage, bez formalne objave rata, sprovele „Operaciju Rosario“ – pomorsko-vazduhoplovni desant na Foklende i druge nešto udaljenije britanske posjede u južnom Atklantiku. Argentinci su nakon kraće borbe, savladali malobrojni britanski garnizion u glavnom gradu Foklenda Port Stenliju i uspostavili vlast nad arhipelagom. Britanska Vlada premijerke Margaret Tačer na to je odgovorila okupljanjem i slanjem na južni Atlantik posebne borbene grupe koju je činilo stotinjak ratnih brodova predvođenih nosačima aviona HMS „Invincible“ i HMS „Hermes“ , pomoćnih i civilnih brodova za transport i podršku, te sa oko pet hiljada na njima ukrcanih vojnika. Zadatak tih snaga je bio da silom povrate britansku koloniju i da sa Foklenda istjeraju Argentince.
Rat počinje
Ratna dejstva počela su već 21.aprila nešto dalje na istok od Foklenda, na oko 500 milja udaljenim ostrvima arhipelaga Južna Džordžija koje su Britanci relativno lako i brzo povratili. Međutim, Foklendi na kojima su Argentinci u međuvremenu nagomilali oko 13 hiljada vojnika koje je iz obližnje Argentine podržavala njihova Ratna Mornarica a sa tamošnjih aerodroma i argentinsko Ratno Vazduhoplovstvo, bili su mnogo tvrđi orah i zahtijevali su više britanskih napora.
Da bi se učvrstili na Foklendima prije već izvjesnog dolaska britanske flote, Argentinci predvođeni guvernerom, generalom Mariom Menendezom, koristili su sve što su zatekli na ostrvima – uključujući tu i flotu od nekoliko zaplijenjenih malih trgovačkih plovila britanske civilne Falkand Islanda kompanije, a koji su bili namijenjeni da održavaju transportne i trgovačke veze između Port Stenlija i udaljenih ostrva u arhipelagu i rijetkih naselja na njihovim obalama. Među tim brodovima bio je i mali teretnjak „Monsunen“: čelični brodić od samo 326 bruto-tona nosivosti, dugačak 33,5 i širok 6,5 metara. Ovaj brodić sagrađen 1957. u Danskoj, od 1972. je bio u posjedu Falkand Islands kompanije za koju je obavljao misije transporta i snabdijevanja u akvatorijumu Foklendskog arhipelaga. Pogonjen sa dva mala dizel motora ukupne snage samo 280 konja, „Monsunen“ je mogao postići maksimalnu brzinu od tek nešto preko šest čvorova ali su ga njegov mali gaz, velika štiva i dvije male palubne dizalice činili idealnim plovilom za zadatke koje mu je Falkand Islands kompanija bila namijenila u ovom slabo naseljenom i razuđenom ostrvskom području na jugu Atlantika. To su, kada su zauzeli za njih Malvinska ostrva, prepoznali i Argentinci koji su zaplijenili „Monsunen“, ispred imena mu dodali prefiks ARA (Armada Argentina) i formalno ga uvrstili u svoju Ratnu Mornaricu kao nenaoružani transportni brod.
Potomak bokeljskih iseljenika u odori argentinske Ratne Mornarice
Kada je u sedam sati naveče 12. aprila na Malvine iz Argentine stigao mornarički transportni brod ARA “Bahía Buen Suceso”, osim ratnog materijala, artiljerije, vozila, municije, morskih mina i namirnica dovolјnih za snabdijevanje 2.000 vojnika tokom trideset dana, sa njime je stigao i kontingent pripadnika argentinske Ratne Mornarice namijenjen za službu u Pomorskom uporištu Malvinas. Među njima je bio i poručnik bojnog broda Horhe Gopčević Kanevari, mladi oficir koji je završio Pomorsku akademiju 1974. godine i koji je, uz istaknutu službenu karijeru, do tada već imao i bogato profesionalno iskustvo na moru. Po naredbi komandanta Pomorskog uporišta Malvinas, kapetana fregate Adolfa Gafolje, Gopčević je preuzeo komandu nad tek mobilisanim transportnim brodom ARA “Monsunen” i njegovom 11 članom posadom koju su činila dva oficira, sedam podoficira i dva mornara argentinske Ratne Mornarice. Njima su kasnije pridodata i još dva pripadnika argentinske Kopnene vojske.
Poručnik bojnog broda Horhe Alberto Gopčević Kanevari potomak je bokeljskog iseljenika Sava Gopčevića koji se iz Kotora, odnosno Orahovca gdje živi ovaj ogranak porodice Gopčević, početkom 20.vijeka doselio u Aegentinu.
Inače, Gopčevići potiču iz sela Podi, na padinama Orjena iznad Herceg Novog. To je jedna od najčuvenijih bokeških brodovlasničkih familija koja je ostavila dubok trag ne samo u pomorstvu Boke, već i novijoj istoriji grada Trsta gdje je Spiridion Gopčević (1809-1861) bio najveći austrougarski brodovlasnik jedrenjaka i tajkun koji je zgrnuo bogatstvo na trgovini ukrajinskim i ruskim žitom iz basena Crnog mora. Zanimljivo je da je Spiridon Gopčević igrom istorijskih okolnosti, bio veoma značajan i za razvoj Ratne Mornarice Argentine kojoj je 1841. prodao svoj prvi novosagrađeni brod - brigantin dug 38 i širok 6,5 metara, od 216 tona nosivosti koji je dobio ime “Car Lazar”.
On je ovaj tek sagađeni brod za 200.000 forinti prodao argentinskoj Ratnoj Mornarici koja je tada tek bila u povojima. Tako je jedrenjak ”Car Lazar” bokeljskog brodovlasnika, naoružan sa 24 topa, ubrzo postao i admiralski brod male argentinske flote, pod novim imenom ARA “General Belgrano”. Taj brod se istakao u par okršaja na moru koji su se do kraja 1841. vodili ispred luke Montevideo sa urugvajskim pomorskim snagama, pri čemu je “General Belgrano” oštetio nekoliko protivničkih brodova i potopio urugvajski brigantin “General Rivera”, ali je i sam pretrpio znatna oštećenja.
Argentinskoj mornarici Spiridon Gopčević je prodao i svoj drugi brod - brik “Restaurador Rosas” od 332 tone nosivosti, izgrađen u Rijeci 1844. Već krajem oktobra te godine je Gopčevićev opunomoćenik i zapovjednik tog broda, kapetan Špiro Vukasović iz Orahovca, u Buenos Airesu predao ovaj brod argentinskoj Vladi. Ubrzo je “Restaurador Rosas” naoružan sa 22 topa, primljen u sastav tamošnje Ratne Mornarice pod novim imenom ARA “San Martin”, postavši komandni brod rodonačelnika argentinske Ratne mornarice koja je još bila u povojima, čuvenog admirala Vilijama (Guljelma) Brauna (1777-1857).
Gopčević je “Restauradora Rosasa” koji je bio veoma dobar i brz brod sjajnih maritimnih karakteristika, prodao za 300.000 forinti, pa je u istorijskim knjigama ostalo zapisano da su upravo dva bokeljska jedrenjaka bila nukleus oko koga se sredinom 19. vijeka, formirala Ratna Mornarica te velike južnoameričke države. Argentincima je vješti bokeljski preduzetnik prodao i treći svoj brod - malu navu “Confederazione Argentina” koju je, namjenski za to, naručio i sagradio 1846. godine u Rijeci.
Baštineći takvo nasljeđe svojih daljih predaka iz 19.stoljeća, ne čudi što se i mladi Horhe Gopčević koji je rođen 18.novembra 1952. u Puerto Belgranu, opredijelio za karijeru mornaričkog oficira. Horhe je 1974. završio Pomorsku vojnu akademiju argentinske Ratne Mornarice u Buenos Airesu i kao mladi potporučnik, stupio na prvu dužnost – na patrolni brod ARA “Commodoro Sommelera” sa bazom u luci Ušuaija na samom jugu Argentine. Odatle, iz luke čiji je nadimak “Kraj svijeta”, Gopčević je na ovom brodu plovio navigacijski izuzetno izazovnim i opasnim područem Magelanovog prolaza i razuđenih obala uz Ognjenu zemlju, a što je dodatno izoštrilo njegove pomoračke i navigacijske vještine.
Godina 1975. i 1976. Horhe Gopčević je bio navigacijski oficir na okeanografskom brodu-ledolomcu ARA “Islas Orcadas”, kojim je plovio Antarktikom i akvatorijima arhipelaga Sandvič i Južna Džordžija. Kasnije, 1977. godine, u činu poručnika korvete Gopčević je bio član posade krstarice ARA “General Belgrano” da bi uslijedila njegova služba i na najvećem argentinskom ratnom brodu – nosaču aviona ARA “Veinticinco de Mayo”. Nakon toga, već kao poručnik fregate, dodatno je proširio svoje iskustvo službujući na patrolnom brodu ARA “Murature”. Gopčevićeva strast prema moru navela ga je da stekne i diplomu okeanografa, a tu je službu obavljao na novoizgrađenom hidrografskom brodu-ledolomcu ARA “Puerto Deseado”. Napokon, 1982. godine, dok je Gopčević pohađao specijalistički kurs usavršavanja iz podmorskog naoružanja, zatekli su ga događaji proizašli iz argentinske invazije na Foklande 2.aprila.
Prirodni lider koga vojnici poštuju
Profesionalne sposobnosti mladog i ambicioznog oficira– potomka bokeljskih doseljenika, Horhea Gopčevića, nisu promakle njegovim nadređenima, pa je on ubrzo raspoređen u operativno djelovanje na području zahvaćenom ratnim dejstvima. Izrazite visine i srdačnog osmjeha, Gopčević je okruženju ulivao sigurnost u svemu što je radio. Njegova prirodna jednostavnost omogućavala mu je da se približi svima, posebno potčinjenima, koji su u njemu vidjeli očinsku figuru – snažnog, ali istovremeno i dobrobiti ljudi koji sa njim služe, posvećenog lidera.
Kada je primio komandu nad ARA “Monsunen”, Gopčević je na zadatak koji mu je povjeren prionuo punom energijom i pažnjom, iako je doveden u nezgodnu poziciju da kao mornarički oficir, uporavlja mobilisanim i nenaoružanim, do tada civilnim brodom. Dva dana pošto je preuzeo “Monsunen” Gopčević i njegova posada su 14.aprila obavili i svoju prvu misiju – transport namirnica iz Port Stenija za naseobinu Gus Grin koja se nalazi na zemljouzu što povezuje dvije veće polovine ostrva Istočni Fokland, a gdje se tada formiralo jedno jače uporište argentinske vojske. Ta prva plovidba, sprovedena uz veliki oprez, oslanjala se na britanske pomorske karte koje su se zatekle na brodu. Zahvaljujući vještini posade, nije predstavljalo nikakav problem uspješno sprovesti brod kroz složeni lavirint manjih i većih ostrva i uvala. Povratak u luku glavnog grada popraćen je pohvalnim komentarima nadređenih, a uskoro su se umnožili i polasci broda prema različitim dijelovima arhipelaga, gdje je prepoznatljiva silueta “Monsunena”, obojena u zeleno, postala dobro poznat i očekivan prizor argentinskim vojnicima kojima je ovaj mali brod donosio namirnice, municiju, gorivo, odjeću, raznu opremu i naoružanje, ali čak i neke neuobičajene predmete namijenjen svakodnevnom životu ili razonodi, poput šivaćih mašina na nožni pogon ili 8-milimetarskog bioskopskog projektora sa rolnama filmova.
Posada se brzo prilagodila zajedničkom životu na tom za pripadnike Ratne Mornarice, nekonvencionalnom brodu. Na “Monsunenu” je bez ikakvih razlika, vladalo iskreno drugarstvo, pri čemu su svi dijelili zaduženja i solidarno se ispomagali u najrazličitijim poslovima. Bilo je pravilo da se svi moraju izmjenjivati u obavezama, poput posluživanja za stolom i obavljanja poslova koji su se mogli činiti sporednima, ali koji su ipak bili važni za zdrav duh zajedništva. Tim zadacima nisu bili izuzeti ni oficiri i ni sam komandant, poručnik bojnog broda Horhe Gopčević koji je uvijek spremno i sa uzornom tačnošću obavljao sve dužnosti.
Prvi dodir sa neprijateljem
Svoj prvi kontak sa borbenim dejstvima neprijatelja, posada “Monsunena” doživjela je prilikom prvog britanskog vazdušnog napada na Port Stenli, 1.maja. Britanski strategijski bombarder tipa “Avro Vulcan” tada je bombardovao aerodrom u Port Stenliju, a borbeni avioni “Sea Harrier” sa nosača “Hermes” i “Invincible” napali su položaje argentinske vojske u blizini glavnog grada. “Monsunen” se, dobivši u 5.30 radio depešu o napadu i naredbu da zbog toga ne uplovljava u Port Stenli gdje se bio uputio sa teretom iz lučice Port Hauard na zapadnom Foklandu, sklonio u uvalu Rinjon u blizini svjetionika Punta Celebronia. Tamo su već bili drugi mobilisani civilni teretni brod ARA “Forrest” i manji patrolni brod ARA “Islas Malvinas” Pomorske prefekture koji je ubrzo, postao meta britanskih “Harriera” što su ga mitraljirali iz vazduha.
Unatoč svojem povoljnom položaju, ni “Monsunen” nije mogao izbjeći da bude uznemiravan od strane napadača. Tokom jednog od vazdušnih napada na položaje blizu Port Stenlija koji su se smjenjivali cijelog tog dana, dva su se britanska aviona uputila prema mjestu gdje se nalazio “Monsunen”, a jedan se ustremio ravno prema nenaoružanom argentinskom brodiću. Gopčević je odmah naredio da se svi članovi posade koji osim nekoliko pištolja i pušaka nisu imali drugog ozbiljnijeg oružja, sklone ispod palube, dok je on odlučio da ostane na krilu komandnog mosta broda, zajedno sa kormilarom. Kada je izbliza ugledao moćni “Harrier” i uspio čak razaznati siluetu pilota u kabini, samo je čekao da se na ustima topova britanskog aviona pojave crvenkaste iskre kao nagovještaj vatre koju će “Monsunen” primiti. Na Gopčevićevo iznenađenje, avion ipak nije otvorio vatru, već je preletio iznad njegove glave, udaljio se prema istoku i zamahnuo krilima poput pozdrava, što je navelo Gopčevića na pomisao da ih je pilot možda zamijenio za nekadašnju “Monsunenovu” civilnu posadu sastavljenu od Britaniji naklonjenih stanovnika ostrva.
Uslijedili su novi napadi aviona kao i britanskog helikoptera tipa “Sea Lynx” koji je uspio da ošteti patrolni brod ARA “Islas Malvinas” i teško rani jednog od njegovih mornara. Međutim, spletom srećnih okolnosti Britanci nisu direktno napali na “Monsunen” koji je oko ponoći, bez daljih incidenata, uplovio u Port Stenli. Bitka za Foklande bila je započela – i trebala je potrajati još četrdeset i četiri dana, a posada ovog malog broda počela se kaliti, pripremajući se, a da toga nisu bili svjesni, za borbu u kojoj će se pokazati kao hrabri i odlučni učesnici.
Sljedećih dana “Monsunen” je izvršio niz sličnih plovidbi između ostrva, koje su se uglavnom odvijale noću i uz primjenu strogih sigurnosnih mjera, budući da su u to vrijeme britanski ratni brodovi drsko ulazili blizu obala Foklanda kako bi topovima gađali argentinske položaje ili napadali svako plovilo koje bi im se našlo na putu.
General Menendez odao počast i dao mitraljeze “Monsunenu”
U tim je danima ostvarena i posjeta argentinskog vojnog guvernera Foklanda, generala Menendeza brodu. On je na “Monsunen” došao u pratnji komandanta Pomorske skupine Malvina, kontraadmirala Edgarda Otera, budući da je general Menendez želio lično da se zahvali Gopčeviću i njegovoj posadi na vrijednom radu koji su obavljali. Kada je general doznao da “Monsunen” nema nikakvo ugrađeno naoružanje, obećao je da će im poslati oružje. Već sljedećeg dana na brod su stigla dva pripadnika 4. pješadijskog puka Kopnene vojske, noseći mitraljez MAG kalibra 7,62 mm, te su se brodu priključili u svojstvu artiljeraca. Taj mitraljez je montiran na pramcu broda, a na krmi je improvizovano ugrađen drugi sličan mitraljez kalibra 7,62 mm koji je prethodno skinut sa jednog onesposobljenog argentinskog borbenog aviona. Iako je ovo naoružanje bilo simbolično i nije značajno povećalo “Monsunenove” spoobnosti za odbranu, ipak je povoljno psihološki djelovalo na posadu koja se sa ovim mitraljezima mogla braniti makar od eventualnih napada britanskih helikoptera.
Narednih dana “Monsunen” je nastavio svoje misije transporta municije, naoružanja i opreme argentinskim snagama raspoređenima diljem Foklanda, te prekrcavanja goriva, municije i drugih potrepština sa većih transportnih brodova sklonjenih u raznim uvalama zalivima, a koji su taj materijal prethodno dovozili iz Argentine. U jednoj od tih misija, “Monsunen” natovaren sa osam protivavionskih topova “Hispano-Suiza” kalibra 30 mm, 16.000 granata za njih i municijom za puške pješadinaca, satima se probijao kroz tramu i olujnu noć. Dok su se približavali luci, primili su uzbunu zbog mogućeg napada, vjerovatno od neprijateljske podmornice. Napad se međutim, nije dogodio pa su nastavili plovidbu u potpunom mraku i tišini, nadajući se da Britanci ipak neće potrošiti skupi torpedo na tako mali cilj kakav je bio “Monsunen”. Po dolasku na ulaz u zaliv Port Stenlija, preko radio veze su čuli da argentinske odbrambene pozicije traže dozvolu za otvaranje vatre na njihov brod koji očito nisu prepoznali kao sopstveni. Napad je izbjegnut jer je Gopčević odmah naredio paljenje svih svjetala na do tada zamračenom “Monsunenu”, pa su tako mogli ući u luku kao svojevrsna „ploveća novogogodišnja jelka“.
Ukupno je “Monsunen” u periodu od 14.aprila do 22.maja obavio 19 ovakvih vrlo rizičnih plovidbi akvatorijumom Foklanda, trasportujući Argentincima izuzetno vrijedno snabdijevanje u materijalu i oružju, ali i pojačanja u vojnicima, te se istovremeno izlažući ogromnoj opasnosti da ga napadnu i sigurno pritom unište višestruko brojniji i jači britanski ratni brodovi ili vazduhoplovi koji su operisali u ovim vodama.
Britanci preuzimaju inicijativu
U zoru 21. maja britanska flota pokrenula je operaciju “Sutton”, koja je uključivala iskrcavanje oko 5.000 vojnika i njihove opreme na plaže zaliva San Karlosa. Ovaj cilj su britanske amfibijske snage ostvarile unutar šest do sedam dana, iako uz velike gubitke. To je dovelo do vazduhoplovno-pomorske bitke kod San Karlosa, koju su Britanci nazvali “Bomb Alley” (Uličica bombi), jer je dio njihove flote ostao zarobljen u zalivu, sa malo manevarskog prostora, veoma izložen napadima argentinske avijacije koja im je nanosila veliku štetu.
Istog dana, kada su britanske snage započele iskrcavanje u zalivu San Karlos, “Monsunen” se zatekao u blizini naselja Gus Grin koje se nalazi na samo tridesetak kilometara od lokacije gdje su Britanci izvršili desant. Ovdje je Gopčevićev brodić kasno poslijepodne započeo ukrcaj oko 250 vreća brašna i nešto više od 150 bačvi aviogoriva te nekoliko desetina artiljerijskih granata kalibra 105 mm, sa zadatkom da taj teret preveze do Port Stenlija. Neposredno prije ponoći ukrcaj je završen, a “Monsunen” je isplovio prema jugoistočnoj obali otoka Lajvli.
Gopčevićev plan je bio da plovi pod okriljem noći i da stigne u Port Stenli prije svitanja. U međuvremenu su na “Monsunenu” dobili upozorenje komande iz Port Stenlija da je pojačana neprijateljska aktivnost u području kojim su trebali proći, pa su se sklonili u jednu pustu uvalu, namjeravajući da uveče 22.maja, nastave putovanje prema glavnom gradu Foklanda. Gopčević i posada međutim, nisu znali da su već otkriveni jer je jedan britanski avion uočio “Monsunen” i to dojavio komandi desante operacije u zalivu San Karlos. Britanski komodor Majk Klap je stoga naredio fregatama HMS “Brilliant” i HMS “Yarmouth” da se punom brzinom upute prema dojavljenoj poziciji malog argentinskog transportnog broda, te da presretnu i zarobe “Monsunen”. Odnos snaga u predstojećem sukobu je bio zastrašujuće na strani Britanaca: prema malenom i sporom teretnjaku od 327 tona naoružanom sa dva mitraljeza kalibra 7,62 mm i njegovih 13 članova posade, hitali su moderna britanska raketna fregata “Brilliant” od 4.400 tona, naoružana sa protivrbrodskim i protivavionskim raketama, sa dva topa kalibra 40 mm i sa dva helikoptera tipa “Lynx”, dok je 2.800 tona teški, ali nešto stariji “Yarmouth” bio potencijalno još opasniji protivnik jer je pored PVO i protivpodmorničkog naoružanja, ova fregata bila naoružana i sa dvocjevnim topom kalibra 114 mm i dva topa kalibra 20 mm. Na britanskim brodovima koji su postizali brzine do 30 čvorova (pet puta brže nego što je “Monsunen” uopšte mogao voziti), bilo je ukupno oko 400 članova posada, letačkog osoblja i mornaričkih specijalaca iz čuvenog britanskog SBS (Special Boat Service) odreda. Pozornica za kako će se kasnije ispostaviti, jedini sukob naoružanih brodova dviju zaraćenih strana u Foklandskom ratu bila je postavljena…
Pred čeljustima britanskih topova
Dok je Gopčević na “Monsunenu” plovio već oko sat vremena, pokušavajući kroz tamnu noć i sitnu kišu razaznati orijentire rute koju je u međuvremenu naučio prepoznavati, oko 2 ujutro 23.maja, radarski odjek signalizirao mu je da se nešto velikom brzinom “Monsunenu” približava sa jugozapada. Prepoznatljiv zvuk helikoptera stavio je posadu malog argentinskog teretnjaka u stanje maksimalne pripravnosti. Bez oklijevanja Gopčević je, uočivši snažan snop svjetla reflektora koji je dolazio sa morske strane, naredio maksimalnu brzinu plovidbe i odlučno usmjerio brod prema obližnjoj Uvali foka (Seal Cove kako su je zvali Britanci, odnosno Caleta foca kako je pisalo na argentinskim pomorskim kartama). Potomak bokeljskih iseljenika u odori Ratne Mornarice Argentine je dao uzbunu svojoj posadi koja je pohitala zauzeti svoje borbene stanice i pripremila svo oružje kojim su raspolagali: na krmi avionski mitraljez na trakicu napajan baterijom, teški mitraljez MAG na pramcu, tri automatske puške FAL i nekoliko pištolja kalibra 9 mm.
Dok su bili nadlijetani od helikoptera “Lynx” sa fregate “Brilliant”, primili su sa neprijateljskog broda putem međunarodnog VHF kanala, upozorenje na španskom i engleskom jeziku. Komandant “Brillianta”, kapetan bojnog broda Džon Kaurad, naređivao je posadi “Monsunena” da se predaju jer su otkriveni i daleko nadjačani, obavještavajući ih da će se na argentnski brod uskoro iz drugog helikoptera spustiti bording tim specijalaca SBS-a koji će zauzeti “Monsunen” i zarobiti Argentince na njemu.
Gopčević je međutim, odlučno odbio upozorenje i zahtjev neprijatelja te je i nastavio plovidbu prema najbližoj obali. Helikopter tipa “Wasp” sa ukrcanim specijalcima koji je uzletio sa fregate “Yarmouth”, nekoliko minuta kasnije izveo je agresivan prelet od krme prema pramcu “Monsunena”, naišavši pritom na snažan odgovor Argentinaca što su na helikopter zapucali iz svih raspoloživih oružja na brodu. Čini se da je tom prilikom britanski vazduhoplov pogođen dijelom paljbe i možda oštećen, jer se odmah udaljio, ne uzvraćajući vatru “Monsunenu”. Taj je događaj dodatno podigao moral posade argentinskog brodića koja je sve više osjećala sigurnost i povjerenje u oduku svog komandanta Horhe Gopčevića, da se ne daju zastrašiti, uprkos superiornosti neprijatelja, već da uspješno upotrebe svoje skromno naoružanje.
Međutim, čim se zvuk helikoptera udaljio, na horizontu oko osam milja po krmi “Monsunena”, snažan bljesak i grmljavina brodskih topova najavio je početak odlučnog napada dvije britanske fregate. Dok je “Brilliant” nastojao da se približi “Monsunenu” po krmi, dotle je “Yarmouth” pod komandom kapetana bojnog broda Entonija Mortona, dodatno ubrzao, nastojeći da prestigne argentinski brod i odsječe mu odstupnicu.
Uprkos maksimalnom naprezanju njegovih skromnih motora, teško nakrcani “Monsunen” nije mogao ploviti brže od četiri čvora. Paljba britanskih topova pogotovo onog kalibra 114 mm sa “Yarmoutha”, koja je u početku padala prilično daleko od broda, opasno se približavala “Monsunenu”. Samo vješto Gopčevićevo manevrisanje brodom kojeg je on namjerno usmjeravao na pozicije gdje su gejziri označavali pad posljednje britanske granate, spriječio je Britance da postignu direktan pogodak koji bi sigurno momentalno uništio maleni teretnjak. Ipak, preciznost britanske vatre, popraćene iluminacijom bojišta granatama za osvjetljavanje koje su povremeno ispaljivali “Brilliant” i “Yarmouth”, dobijala je na intenzitetu i Gopčeviću je bilo sve teže i teže da izbjegava pogotke neprijatelja kome nije imao sa čime da uzvrati na napad. Svjestan da je vatra britanskih topova upravljana radarskim sistemom za nišanjenje, odlučio se na posljednji, očajnički potez: naredio je da se “Monsunen” pramcem nasuče na obalu, na stijene u blizini Uvale foka, znajući da će ga visoke litice u njenom zaleđu i refrakcija radarskog odraza na njima, učiniti privrememeno “nevidljivom” metom za artiljerce sa britanskih fregata.
“Monsunen” je postao nevidljiv
U tim dramatičnim trenucima Gopčević je poslao posljednju radio poruku komandi u Port Stenliju, izvještavajući ih o situaciji. Zajedno sa završetkom emitovanja radio poruke, “Monsunen” je upao u “radarsku sijenku” obale, pa je na kratko prestala i paljba neprijatelja.
Čim je brod dodirnuo morsko dno, na oko pet metara od obale, Gopčević je naredio evakuaciju. Tada se ponovno nastavila neprijateljska topovska paljba, uz strašan psihološki efekt signalnih bengalki koje su osvjetljavale nasukani argentinski brodić.
Tokom napetog postupka napustanja broda, neki članovi posade “Monsunena” iskazali su veliku hrabrost. Iako je evakuacija sprovedena uredno, nisu izbjegnuti problemi uzrokovani tamom i velikim valovima koji su sve činili nestabilnim. Prvi tim spustio se niz pramac broda i nakon neizbježnog skoka u more, krenuo u kratko, ali naporno probijanje kroz uzavrelo more u plićaku, prema plaži. Zatim su na more spušteni raspoloživi automatski brodski splavovi za spašavanje u koje je ušao ostatak posade, pa su onda te splavove mornari što su prethodno kroz plićak stigli do obale, konopcima dovukli do žala. Jedan mornar je ipak pao u more, ali su ga drugovi izvukli i spasili. Međutim, on se odmah potom na obali, skliznuvši sa vlažne stijene, teško povrijedio.
U maniru pravog komandanta, Gopčević je posljednji napustio brod, skočivši sa pramca u more. Teško se dohvativši obale, tamo je na svoj užas shvatio da nedostaje jedan od njegovih mornara- Hoze Avila. Stoga se hrabri oficir odmah vratio prema nasukanom “Monsunenu” kako bi potražio nestalog saborca. Gopčević je ušao u more sa užetom vezanim oko struka, kako ga struja ne bi odnijela i pretraživao je područje oko broda, dok nije ugledao mornara Avilu kako bespomoćno visi sa konopa blizu krme. Brzo je shvatio da je mornar, pokušavajući osloboditi jedan od splavova vezanih užetom, pao sa broda i zapetljao se u istoj toj užadi, viseći iznad površine vode. Bez oklijevanja, Gopčević je doplivao do Avile, oslobodio ga i odveo do obale. Za svo to vrijeme Britanci nisu prestajali da nasumice gađaju topovima područje gdje se “Monsunen” nasukao. Ukupno su ispalili više od 100 visokoeksplozivnih i protivoklopnih granata, ne pogodivši medutim “Monsunen” niti jednom. Strijepeći da su na nasukanom brodu možda ostali sakriveni Argentinci koji ih čekaju u zasjedi, Britanci su odustali od novog pokušaja da na “Monsunen” helikopterom pošalju svoje SBS specijalce, pa su se “Brilliant” i “Yarmouth” okrenuli i vratili u San Karlos, neispunivši zadatak koji im je poveren – da zarobe mali argentinski transportni brod.
Oko 3 sata ujutro, kada je cijela posada bila na sigurnom, Gopčević je naredio svom zamjeniku, poručniku bojnog broda Oskaru Vaskezu da sa ljudima krene prema unutrašnjosti ostrva kako bi se udaljili od prijetnji helikoptera i topovske paljbe. Dok je ta naredba bila izvršavana, Gopčević je odlučio da sa jednim članom posade, ostane na plaži kako bi pomagao povrijeđenom kaplaru Karlosu Riveri, koji je zbog teške ozljede leđa, bio nesposoban da se samostalno kreće. Pola sata nakon što su Vaskez i ostali članovi posade udaljili od uvale, prestali su opažati prisustvo neprijateljskog helikoptera, a zatim je prestala i topovska paljba Britanaca. Gopčević i mornar koji su na nosilima improvizovanim od dvije puške nosili teško povrijeđenog kaplara Riveru, ubrzo su im se pridružili.
Neprijatelj nije zauzeo “Monsunen”, teret isporučen gdje se očekivao
Sa prvim svitanjem svi su ponovno vratili na obalu, odakle se čulo slabo brujanje motora. Kada su stigli, dočekalo ih je ugodno iznenađenje: “Monsunen” ih je čekao sa motorom još u radu, jer je brod bio nasukan između dviju izdvojenih stijena koje su pravile prirodnu V-oblikovanu „posteljicu“.
Uz veliki trud, nakon nekoliko pokušaja, neki članovi posade uspjeli su se uhvatiti za jedan od konopa koji su još visili na boku broda i tako se ukrcati, da bi potom pomogli ostatku posade da se popne. Brza provjera stanja broda pokazala je da trup nije pretrpio oštećenja, no uočen je problem jer se jedan od konopa upleo u propeler i obmotao oko osovine, što je “Monsunen” činilo nesposobnim za kretanje. Stoga su radiom pozvali pomoć pa se ubrzo pred Uvalom foka pojavio drugi mobilisani argentinski teretni brod ARA “Forrest”. Nakon mnogo napora i vještog manevrisanja, “Forrest” je u popodnevnim satima uspio da odvuče i odsuka “Monsunen”. a potom i da ga otegli do dvadesetak milja udaljenog Gus Grina. Tamo su stigli naveče 24.maja gdje je “Forrest” preuzeo teret sa onesposobljenog, ali ne i poraženog “Monsunena”. “Forrest” je narednog jutra sa tim teretom sretno stigao u Port Stenli i time uspješno kompletirao posljednju “Monsunenovu” misiju. Gopčevičev brod za to vrijeme je u Gus Grinu iščekivao ronioca koji bi oslobodio njegov u konope zapetljani propeler, ali to nije dočekao. Britanski padobranci i pješadija su u međuvtremenu pokrenuli kopneni napad iz San Karlosa na Gus Grin te su poslije teških trodnevnih borbi, 29. maja zauzele to naselje.
Sa mora u rovove na kopnu
Gopčević i njegovi mornari, bezuspješno se nadajući do zadnjeg trenutka da će ipak uspjeti da osposobe svoj brod i ponovno “Monusnen” izvedu na more, učestvovali su u bici za Gus Grin kao tzv. pridruženi elementi djelovima 25.argentinskog pješadijskog puka, odnosno artiljerijskoj bateriji haubica kalibra 105 mm. Iako su se Gopčević i njegovi ljudi i u tim teškim borbama istakli hrabrošu i snalažljivošču, komandant argentinskih snaga koje su branile Gus Grin, potpukovnik Italo Angel Pijađi je nakon pretrprljenih teških gubitaka, ipak položio oružje i predao se Britancima 29.maja. Zbog toga je kasnije Pijađi u Argentini ražalovan i nečasno otpušten iz vojne službe.
Pjađi je, položivši oruđje u Gus Grinu, ipak odbio da nepijatelju simbolično preda i zastavu svog puka, te je, da zastava bi pala u ruke Britanaca, naredio njezino spaljivanje. Poručnik bojnog broda Horhe Gopčević je, međutim, u posljednjem aktu odbrane oficirske časti prije odlaska u ratno zarobljeništvo koje mu je izuzetno teško palo, spasio posljednji komad argentinske zastave koji je još vijorio u Gus Grinu – skinuo je argentinski barjak sa jarbola “Monsunena” i sačuvao ga u svojim njedrima.
Foklandski rat nedugo potom je i završen pobjedom Britanaca koji su 14.juna uspješno zauzeli glavni grad Stenli i natjerali generala Menendeza da potpiše kapitulaciju argentinskih snaga na ostrvima.
Odlikovanje i nastavak uspješne karijere
Za herojstvo iskazano u bici kod Uvale foka, Horhe Gopčević je 1983. odlikovan drugim najvišim argentinskim vojnim odlikovanjem – mornaričkom Medaljom za hrabrost u borbi. Nakon Foklandskog rata, Gopčević je nastavio svoju prominentnu oficira u argentinskoj Ratnoj Morarici. Služio je pored ostaloga, na velikom ledolomcu ARA “Almirante Irizar” sa kojim je učestvovao u nekoliko naučno-istraživačkih misija na Antarktiku, kao i na transportno-istraživačkom brodu ARA “Canal de Beagle” sa kojim je kao komandant broda, Gopčević doprinio da Argentina dobije međunarodnu nagradu za očuvanje morskog ekosistema “Clean Seas”. Plovio je i na istraživačkom brodu ARA “Puerto Deseado”.
Nakon više od 30 godina aktivne službe, Horhe Gopčević je penzionisan 1.januara 2005. u činu kapetana bojnog broda. On je i nakon penzionisanja ostao aktivan zagovornik vraćanja argentinskog suvereniteta nad Foklandskim (Malvinskim) ostrvima, pozivajući svoje sunarodnike da nikada ne odustanu od te ambicije, pri čemu je Gopčević isticao da za ostvarenje tog cilja “nije oružje jedino sredstvo, već su to možda još i moćnije riječ i pero”.
Jedan od najistaknutih savremenih argentinskih mornaričkih heroja, potomak bokeljskih iseljenika, čovjek koji je nadmudrio slavnu britansku Kraljevsku Mornaricu, kapetan bojnog broda Horhe Gopčević Kanevari danas živi u SAD. “Vijesti” su preko organizacija crnogorskih iseljenika u Argentini i njegove šire porodice posredno stupile u kontakt sa njime, ali Gopčević nije želio da za medije govori o događajima iz Foklandskog rata 1982. koji su ga učinili slavnim.
Bonus video:
