Poznati budvanski arhitekta Slobodan Mitrović uputio je dopis ministarki kulture Tamari Vujović, predsjedniku Opštine Budva Nikoli Jovanoviću i Kotorskoj biskupiji, upoznajući ih o kulturno-istorijskim vrijednostima objekta Jadranske straže koju Opština namjerava da kupi, ali i upozoravajući da je kripta koja se nalazila u podrumu uništena, a objekat mimo dozvole rekonstruisan.
Mitrović, koji je u periodu od 2003. do 2007. bio direktor tadašnjeg Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture, uz pismo u koje su “Vijesti” imale uvid, dostavio je i tekst “Vijesti” objavljen uoči Nove godine, u kome je detaljno opisano na koji način je vršena preprodaja vrijednog kulturno-istorijskog spomenika, koju su pratile brojne tragedije i ubistva.
Skupština opštine Budva je 31. decembra dala ovlašćenje predsjedniku opštine da u ime grada od sadašnjih vlasnika za 3,5 miliona eura kupi Jadransku stražu.
“Objekat Jadranske straže kupuje se neposrednom pogodbom po osnovu prava preče kupovine propisanog Zakonom o zaštiti kulturnih dobara. Kupoprodajna cijena nepokretnosti iznosi 3.500.000 eura (2.000.000 eura u korist Miloša Burića i 1.400.000 eura pravnom licu OLD TOWN GROUP d.o.o. iz Budve), shodno Izvještaju o procjeni vrijednosti nekretnina, koji je 23. septembra 2024. godine urađen od strane ovlašćenog procjenitelja prof. dr Slavka Rakočevića”, navodi se u odluci koju su aminovali odbornici vlasti.
Kako je obrazloženo “kupovinom ove nepokretnosti, Opština Budva sprečava mogućnost njene neadekvatne privatne eksploatacije, štete ili promjena koje bi ugrozile kulturno-istorijski karakter”.
“Na ovaj način, Opština preuzima aktivnu ulogu u upravljanju prostorom od posebnog kulturnog značaja planirajući formiranje institucija kulturnog centra u Starom gradu”, rečeno je na skupštinskom zasjedanju.
Mitrović u dopisu Ministarstvu kulture navodi da je objekat bio samostan crkve Santa Marija in punta u vrijeme Benediktinaca, koji su ga gradili, pa Franjevaca, i od IX vijeka više puta je mijenjao vlasnika i korisnika, da bi od 1945. godine bio u vlasništvu Opštine.
“Crkva je oštećena u velikom nevremenu 1807. godine, prestale su službe u njoj, a Francuzi koji su tada vladali Budvom, koristili su je za konjušnicu. Od tada crkva nije u kultu, a ikona Budvanske madone (najstarija ikona u Crnoj Gori) je izmještena u crkvu Svetog Ivana u kojoj se i danas nalazi. Iz Santa Marije se silazilo stepenicama u kriptu sa 4-5 grobova. Stepenice i danas postoje. Na zidu Santa Marije ugrađena je ploča Antuna Bečića (1698-1761) biskupa budvanskog, pa biskupa nikopoljskog, zatim biskupa hvarskog, koji je ostavio oporuku da bude tu sahranjen “u miloj domovini”. Umro je iznenada u Rimu i tamo je sahranjen”, ističe Mitrović.
Kako naglašava, takva kripta u sklopu crkve je rijedak slučaj na crnogorskom primorju.
“Ima mauzolejsku funkciju crkve, što je slučaj kada se značajne ličnosti sahranjuju u kriptama. Santa Marija in punta je zaštićeno kulturno dobro odmah u prvim objektima zaštite 1956. godine sa samostanom (Jadranska straža) koja je jedinstvena građevinska cjelina. Predsjednik opštine Budva Rade Gregović 1998. godine, bez odluke Skupštine Opštine niti odluke kolegijuma, samovoljno je prodao objekat Jadranske straže “Unipresu” iz Zrenjanina. U ugovoru piše da se prodaje prizemlje i sprat. Pošto se u podrumu nalazila kripta crkve Santa Marija, sa grobnicama, može se tumačiti ugovor da kripta, u podrumu, nije prodata, jer ona prostorno i fizički nije pripadala Jadranskoj straži, nego crkvi Santa Marija in punta”, navodi Mitrović.
Kako dodaje, “Unipres” kada mu Republički zavod za zaštitu spomenika kulture nije dozvolio podizanje sprata i izgradnju marine, je prodao privatnom licu, pokojnom Baji Sekuliću.
“On je adaptirao Jadransku stražu, rasturio kriptu, a kosti su u kartonskim kutijama ubacili u crkvu Santa Marije. Sve bez ičije saglasnosti ni pitanja. Taj čin je veoma uvrijedio katoličku crkvu. Don Branko Sbutega je protestovao i nije više dozvoljavao da crkvu koristi Grad teatar za svoje festivalske potrebe. Pet godina je Grad teatar bio bez koncertnog i galerijskog prostora da bi, kada je direktor bio Velibor Zolak, (drugi put) na naše molbe i insistiranje, don Branko Sbutega popustio i u interesu kulture i umjetnika dozvolio korišćenje prostora Santa Marije in punta. Sve kasnije vlasti u Budvi, a ni ministarstvo kulture ni Vlada, nijesu osjetile potrebu da se izvine katoličkoj crkvi i da pitanje ove sramote regulišu i vrate kriptu crkvi. Skrnavljenje grobova u kripti je suvišno komentarisati”, ističe Mitrović.
Kako naglašava, slijede prodaje i preprodaje Jadranske straže.
“Nekoliko smrti i ubistava se desilo u tom prostoru Jadranske straže. Urbanističkim projektom Starog grada objekat Jadranske straže je namijenjen bio Gradskoj muzici i folkloru ‘Kanjoš’. Obnovom poslije zemljotresa 1979. objekat je izveden samo u gruboj fazi. Zbog prodaje Citadele i Jadranske straže, program razvoja institucija kulture iz 1985. godine nije nikada realizovan jer nema gdje kada su prostori namijenjeni kulturi prodati. Od 6.000 kvadratnih metara za kulturu realizovano je oko 1.500 kvadrata”, naveo je Mitrović.
Prema njegovim riječima, sve što se kasnije dešavalo na Jadranskoj straži je nelegalno, rađeno je samovoljom pojedinih investitora u čemu se uvijek nađu građevinci koji realizuju želje investitora.
“Čak su rušili betonske ploče da bi umetnuli još jednu etažu. U periodu 2003-2007. bio sam direktor Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture na Cetinju i odbijao sam sve zahtjeve koji nijesu bili u skladu sa Urbanističkim projektom Starog grada, ali treći vlasnici Rusi su radili kako su htjeli i niko ih u tome nije sprečavao, ni opštinski ni republički organi, a Zavod na Cetinju je bio nemoćan. Prepiska sa investitorima, inspekcijama, opštinom, je bila intezivna sa strane Zavoda i trebalo bi da se nalazi u arhivi - dosijeu Jadranske straže u današnjoj Upravi na Cetinju. Po svim zaštitarskim zakonima (mijenjali su se nekoliko puta) kada je kulturno dobro u prometu, a vlasnik privatno lice, prioritet kupovine ima Opština odnosno država. Učinjenu veliku grešku bi tako ispravili, ako bi otkupili Jadransku stražu i kriptu vratili Crkvi Santa Marija in punta. Taj dio budvanskog rta je najstariji autentičan dio Starog grada Budve sa Santa Marijom in punta iz 840. godine. Svojom institucionalnom pozicijom, svojim nadležnostima, možete sve ove nezakonitosti da ispravite i vratiti objekat Jadranske straže budvanskoj kulturi, naravno uz koordinaciju sa Opštinom”, zaključio je Mitrović.
Bonus video:
