Zavod za zapošljavanje Crne Gore osporio je pravo studentkinji master studija da istovremeno koristi porodičnu penziju i bude korisnica Programa stručnog osposobljavanja, čime je stavio u nepovoljan položaj u odnosu na druge. Takvo postupanje nema objektivno i razumno opravdanje, navodi se, pored ostalog, u mišljenju koje je zaštitnik ljudskih prava i sloboda u vezi sa konkretnim slučajem objavio nedavno.
Ombudsman je predmet formirao na osnovu prigovora u kojem podnositeljka, korisnica porodične penzije, navodi da je diskriminisana prilikom prijavljivanja na Program stručnog osposobljavanja.
Ona se, kako stoji u mišljenju, dva puta obratila podgoričkom Birou rada kada je tražila da bude upisana u evidenciju nezaposlenih lica, kako bi se prijavila na vladin program za visokoškolce.
Prvi put, 2024. godine, saopštila je da je redovan student dvogodišnjih master studija na Pravnom fakultetu u Podgorici, da po tom osnovu prima porodičnu penziju iza smrti njenog oca, da penziju ostvaruje na osnovu Zakona o penzijsko-invalidskom osiguranju do završetka školovanja, najkasnije do navršenih 25 godina života u slučaju studiranja. Kako je navela u obraćanju zaštiniku, tom prilikom joj je, na veoma grub način, osporeno pravo na stručno osposobljavanje.
Iz Fond PIO, kako je navela, saopštili su joj da može istovremeno da ostvari pravo na porodičnu penziju i pravo na stručno osposobljavanje, ali je u avgustu 2025. u Zavodu za zapošljavanje drugi put odbijen njen zahtjev i ona nije upisana u evidenciju nezaposlenih lica, jer je “penzioner”. Tada joj je, kako je navela, predloženo da se odrekne penzije ili da sačeka da istekne kako bi stekla pravo na stručno osposobljavanje.
Navela je da nije penzionerka, nego redovna studentkinja, nosilac porodične penzije, da je penziju stekla nakon smrti oca, a da će joj ta penzija u datom momentu, po isteku uslova iz Zakona o penzijsko-invalidskom osiguranju, biti ukinuta. Podnositeljka je i samohrana majka djeteta koje je tek upisano u jaslice i nema drugih prihoda.
U pritužbi je navela i da je u saznanju da postoje slučajevi koji su ostvarili oba prava istovremeno, da Zakon o stručnom osposobljavanju nigdje ne navodi kao uslov odricanje od porodične penzije, te da lica na stručnom osposobljavanju imaju status korisnika koji se stručno osposobljavaju i primaju naknadu po osnovu studentskog standarda, kao i da nisu u pitanju zaposlena lica.
U izjašnjenju koje su dostavili zaštitniku, iz Zavoda su negirali da postoje slučajevi kakav je ovaj - da je neko ostvario oba prava istovremeno. Dodali su i da se korisnik penzije ne može smatrati nezaposlenim licem i ne može biti na evidenciji nezaposlenih.
U zaključnoj ocjeni, zaštinik, pored ostalog, ukazuje da Zakon o penzijsko-invalidskom osiguranju određuje da djeca-studenti imaju pravo na porodičnu penziju do završetka školovanja, najkasnije do 25. godine i da je to pravo neposredno u vezi sa statusom redovnog studenta.
Dodaju i da Zakon o posredovanju pri zapošljavanju propisuje da se korisnik penzije izuzima iz statusa nezaposlenog, dok zakon istovremeno eksplicitno izuzima redovnog studenta iz pojma nezaposlenog lica.
Zaštitnik je zato mišljenja da pravo na porodičnu penziju koje pripada studentima ne treba automatski svrstati u kategoriju “korisnik penzije”, ako je porodična penzija priznata po osnovu statusa redovnog studenta.
“Tumačenje Zavoda da svaki korisnik penzije automatski gubi status nezaposlenog i pristup programima stručnog osposobljavanja bez analize konteksta... ne predstavlja objektivno i razumno opravdano, te konsekventno tome rezultira neproporcionalnim ograničenjem prava iz domena stručnog osposobljavanja”, navodi se u mišljenju.
Zaštitnik, kako se dodaje, zato nalazi da je Zavod za zapošljavanje, time što je odbio da je upiše u evidenciju nezaposlenih, isključivo zbog ostvarivanja prava na porodičnu penziju, a bez da uzme u obzir da joj je to pravo priznato upravo na osnovu statusa redovne studentkinje, podnositeljku stavio u nepovoljniji položaj u odnosu na druga lica u istoj ili uporedivoj situaciji.
“Takvo postupanje nema objektivno i razumno opravdanje, nije srazmjerno nijednom legitimnom cilju i predstavlja povredu člana 14 Konvencije za zaštitu ljudskih prava u vezi sa pravom na jednak pristup programu stručnog osposobljavanja, kao mjeri profesionalnog osnaživanja i integracije mladih na tržište rada”, navodi zaštinik.
Zavodu je preporučeno da bez odlaganja izmijeni ovu praksu tako da pravo na porodičnu penziju, koje se redovnim studentima priznaje po osnovu školovanja, neće automatski smatrati preprekom za upis u evidenciju nezaposlenih lica i pristup Programu stručnog osposobljavanja.
“Već da u svakom pojedinačnom slučaju vrši cjelovitu procjenu pravnog položaja lica”, stoji u mišljenju.
Dodatno, Zavodu je preporučeno da u razumnom roku preduzme mjere radi usklađivanja internih akata, smjernica i postupanja službenika sa standardima zabrane diskriminacije.
Bonus video:
