Ono što se sa maslinama dešava u protekle skoro dvije decenije u Crnoj Gori je nešto što duboko rastužuje svakog iole zdravorazumnog čovjeka. Masline se čupaju na svakom koraku, stari maslinjaci se pretvaraju u gradilišta a sve radi gradnje stanova za prodaju. Pritom, čupaju se masline stare i do 1000 i više godina koje se pritom raspadnu na više manjih djelova.
To su “Vijesti” kazali iz Fondacije Bankada koja okuplja mještane Paštrovića, područja na kome je u protekle dvije decenije građevinska urbanizacija “progutala” na hiljade stabala maslina.
Nekoliko novih gradilišta na području Paštrovića, parcelama gdje su maslinjaci, ponovo je uznemirilo budvansku javnost, pa su društvene mreže preplavljene fotografijama uništenih maslina.
Kako su naglasili, Crna Gora je na “dar” dobila desetine hiljada starih maslinovih drveća u naslijeđe od naših predaka.
“Brojna od njih starija su od 1000 godina i takvi primjerci svuda u svijetu predstavljaju i prirodno i kulturno blago. U viševjekovnom uzrastanju masline učestvovao je i čovjek, te ta ljudska intervencija u odgajanju maslina tokom vjekova i milenijuma, ili bolje reći “kultivacija”, daje maslini epitet kulturnog nasljeđa a ne samo prirodnog. Važno je istaći da je UNESCO prepoznao značaj maslinovih stabala, pozivajući na “zaštitu maslinovih drveća i vrijednosti za koje se ona vezuju, da bi se uvažio njihov društveni, kulturni, ekonomski i ekološki značaj za čovječanstvo”. UNESCO je ustanovio Svjetski dan maslinovog drveta koji se obilježava 26. novembra, te se maslinama pripisuje značaj i u smislu ublažavanja negativnih posljedica klimatskih promjena. Savjet Evrope takođe pridaje veliki značaj maslinovim stablima, sagledavajući ih kao važan istorijski faktor u stvaranju mediteranske civilizacije (“Olive tree civilization”). Pod okriljem Savjeta Evrope postoje tzv. Kulturne rute maslinovih drveća koje povezuju više mediteranskih zemalja i imaju veliki kulturni, turistički i obrazovni potencijal”, ističu iz Fondacije.
Navode da se mnoge masline tokom presađivanja osuše.
“Pritom, mnogi koji tako postupaju sa maslinama to rade kršeći Zakon o maslinarstvu i maslinovom ulju kojim je zabranjeno i presađivanje maslinovih stabala starijih od 100 godina. Osim toga, 'renomirani investitori' čupaju bukvalno sve masline sa svojih parcela a potom prodaju stanove da pogledom na maslinjake na susjednim parcelama koji su još uvijek nekim čudom ostali sačuvani. Kupci stanova uživaju u pogledu na tuđe masline i vjerovatno ne znaju da je i pod njihovim stanom nekada takođe bio maslinjak koji je potom uklonjen jer je bio 'prepreka za biznis'. Ono što je najtužnije u svemu ovome je nemoć i nebriga državnih institucija svih ovih godina kojima nije stalo do maslina. O tome svjedoči činjenica da se brojni maslinjaci sa drevnim maslinovim stablima, naročito na teritoriji Opštine Budva, a vjerovatno i šire, nalaze na urbanizovanim građevinskim parcelama, tako da je samo pitanje dana kada će bageri da krenu da ih iskopavaju. Stoga su stare masline prepuštene na milost i nemilost investitoru pa prežive samo ona stabla koja su imala puku sreću da njihov vlasnik, novi ili stari, ima malo morala ili urođenog osjećaja za estetiku prostora i ekologiju ili maslinarstvo”, navode u Fondaciji Bankada.
Međutim, kako naglašavaju, takvih je nažalost malo, što je i prirodno jer niko nije dužan da postupa moralno kada mu država daje zeleno svjetlo da maksimizuje svoj profit bez ikakvih ograničenja i bez brige za prostor i životnu sredinu.
“Stoga niko ne želi da 'pliva uzvodno' ako mu sistem daje mogućnost da olako zaradi novac bez obzira na posljedice po prostor i maslinjake. Bolje bi možda bilo da je potpuno odsustvo državih institucija i da se formalno proglasi anarhija, pa bi se tada možda u samim ljudima probudila neka duboko potisnuta moralna potreba da se te masline očuvaju. Druge mediteranske zemlje u okruženju, poput Hrvatske, Albanije, Grčke i Turske, koje takođe imaju izazove sa gradnjom nekretnina za prodaju u atraktivnim zonama, nisu dozvolile ni približno da se desi ono što se trenutno dešava u Crnoj Gori. Ako Crna Gora nastavi ovakvim putem u pogledu odnosa prema maslinama, naročito onim starim, doći će, prije ili kasnije, do skoro potpunog istrebljenja maslinovih stabala, naročito na teritoriji opštine Budva, na lokacijama sa pogledom na more. Tada će nas mnogi turisti koji dolaze pitati: otkud to da u drugim zemljama na Mediteranu ima tako puno maslina a kod vas vrlo malo”, tvrde u Fondaciji.
Poručuju da se čupanjem maslina uništava ne samo vrijedna kulturna i prirodna baština koja ima veliki potencijal u smislu ruralnog razvoja i održivog turizma, već se i remeti čitav eko-sistem maslinovih stabala na mikro području, te ujedno se dovodi do povećanja poplava i bujica usljed odsustva korijenja da upija vodu od padavina.
“Apelujemo na državu da pokrene adekvatne mjere zaštite maslinjaka i starih maslinovih stabala i da problem shvati ozbiljno. Svakim danom je sve manje i manje maslina. Neophodno je pokrenuti izradu Javnog registra maslinjaka i starih maslinovih stabala, te i po potrebi izvršiti procjenu starosti stabala koja se ističu po veličini obima u korijenu. Fondacija Bankada je prije par godina bila na pragu realizacije projekta procjene starosti pojedinih starih maslinovih stabala na području Opštine Budva u saradnji sa naučnicima iz Istanbula, od kojih su brojna imala i preko 10 metara obima u korijenu. Ugovorna dokumentacija je već bila spremna, međutim projekat nije bio realizovan usljed nedostatka finansijskih sredstava. Tako važan projekat bi trebalo prije svega biti pokrenut od strane državnih institucija i mi smo spremni da pomognemo koliko god možemo, ako treba i volonterski”, zaključuju u Fondaciji Bankada.
Sačuvati barem neka stabla po ćoškovima parcela
Iz Fondacije Bankada apeluju na privatne vlasnike maslinjaka i investitore da i oni pokažu trunku odgovornosti i da prilikom projektovanja i gradnje objekata u maslinjacima nastoje da makar neka maslinova stabla sačuvaju i ostave na svom mjestu, bez presađivanja, uz eventualno smanjenje gabaritnosti objekta u osnovi.
“Neka se makar sačuvaju ona stabla koja se nalaze po ćoškovima i krajevima tih parcela na kojima se planira gradnja, umjesto da se čitava parcela “oslobađa” od maslina, kako je sada slučaj, da bi bageri mogli lakše da rade svoj posao. Dugoročno gledano, očuvanje starih maslina u dvorištu kuće ili zgrade, bez presađivanja, uz smanjenu gabaritnost objekta, podiže vrijednost nekretnina u svakom smislu, te ujedno utiče pozitivno na rast prihoda od turizma. Očuvanje starih maslina, stoga, uz adekvatnu turističku valorizaciju u skladu sa principima održivog razvoja i turizma, pored toga što čuva našu životnu sredinu, donosi i dugoročne stabilne ekonomske prihode”, ističu iz Fondacije.
Bonus video:
