Građani kojima zdravlje trpi zbog kršenja zakonskih odredbi o zaštiti vazduha, bez obzira na to jesu li nadležni organi propuste učinili namjerno ili iz nepažnje, imaju pravo da zahtijevaju i ostvare naknadu te štete, stoji u Nacrtu zakona o zaštiti vazduha.
Nacrt tog propisa je na javnoj raspravi narednih 30 dana, saopštilo je Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera.
“Postupci koji se odnose na zahtjeve za naknadu štete moraju biti osmišljeni i primjenjivani na način da ne onemoguće ili pretjerano otežaju ostvarivanje prava na naknadu štete u skladu sa stavom 1 ovog člana. Fizičko lice iz stava 1 ovog člana može podnijeti tužbu za naknadu štete u roku od pet godina od dana kada je povreda prestala i kada je lice koje zahtijeva naknadu saznalo ili je razumno moglo saznati da je pretrpjelo štetu prouzrokovanu tom povredom u skladu sa zakonom”, precizirano je u Nacrtu propisa.
U obrazloženju dokumenta naglašeno je da je zaštita zdravlja ljudi i životne sredine osnovni cilj novog propisa, imajući u vidu da zagađenje vazduha ima direktan uticaj na respiratorne i kardiovaskularne bolesti, povećanu stopu smrtnosti, kao i štetne efekte na ekosisteme.
“Novi zakon ne samo da omogućava efikasnije mjere prevencije i kontrolu emisija, već uvodi i pravni mehanizam za naknadu štete po zdravlje ljudi uzrokovane nepoštovanjem propisanih standarda kvaliteta vazduha. Fizička lica koja pretrpe zdravstvenu štetu usljed kršenja obaveza iz ove oblasti, uključujući neadekvatno sprovođenje planova kvaliteta vazduha i kratkoročnih akcionih planova, imaju pravo da zahtijevaju i ostvare naknadu te štete pred nadležnim sudom. Time se dodatno jača zaštita prava građana i osigurava odgovornost emitera u skladu sa principima pravne zaštite predviđenim Direktivom Evropskog parlamenta i Savjeta (EU) 2024/2882 o zaštiti zdravlja ljudi od zagađenja vazduha”, precizirano je.
Više crnogorskih opština decenijama ima problem sa kvalitetom vazduha.
Nevladina organizacija Ozon saopštila je krajem januara da je tokom prošle godine najteža situacija bila u Pljevljima, gdje je registrovano 77 dana sa prekoračenjima dnevnih srednjih vrijednosti suspendovanih čestica PM10. U Bijelom Polju je bilo 70 takvih dana, Podgorici 55, a u Nikšiću 40…
Praćenje kvaliteta, obaveze, sankcije
U obrazloženju Nacrta ističe se da “praćenje i ocjena kvaliteta vazduha propisuje uspostavljanje mreže stanica za kontinuirani i periodični monitoring kvaliteta vazduha, uključujući mjerenje PM2.5, PM10, NO2, SO2, CO, O3 i ultrafinih čestica”. Stoji i da je Agencija za zaštitu životne sredine nadležna za prikupljanje, obradu i verifikaciju podataka, te redovno izvještavanje javnosti, lokalnih samouprava i Evropske komisije u skladu sa tehničkim standardima i zahtjevima EU.
“U situacijama kada koncentracije zagađujućih materija prelaze granične vrijednosti, predviđene su hitne akcije, uključujući privremene zabrane saobraćaja, ograničenja industrijskih aktivnosti i pravovremeno upozoravanje građana, u skladu sa kriznim planovima zaštite zdravlja i propisima domaćeg zakonodavstva”, naglašeno je u dokumentu.
U slučaju prekoračenja graničnih vrijednosti zagađujućih materija, dodaje se, nadležni organi su obavezni da izrade i sprovode planove kvaliteta vazduha i programe smanjenja emisija koji obuhvataju mjere za industriju, saobraćaj, energetiku, poljoprivredu i kućne izvore, u skladu sa principima integrisanog upravljanja kvalitetom vazduha i zahtjevima Direktive EU 2024/2881.
“Zakon propisuje izdavanje emisionih dozvola i definisanje maksimalnih graničnih vrijednosti emisija za sve značajne izvore zagađenja, uključujući termoelektrane, industrijske pogone, proizvodne objekte i saobraćajne tokove, pri čemu emisione dozvole sadrže tehničke uslove, obaveze monitoringa i kriterijume za kontrolu emisija u skladu sa EU standardima”, stoji u obrazloženju.
Nacrt zakona predviđa ovlašćenja inspekcijskih tijela za nadzor nad poštovanjem propisa o emisijama i standardima kvaliteta vazduha, a u slučaju nepridržavanja propisa, predviđene su novčane sankcije.
"Nulto zagađenje" do 2050. godine
Nacrt zakona o zaštiti vazduha, navodi se u obrazloženju, pripremljen je u skladu sa Programom pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji za period od 2024. do 2027, u okviru pregovaračkog Poglavlja 27, koje se bavi životnom sredinom.
“Zakon predviđa obavezu uspostavljanja sistema monitoringa kvaliteta vazduha, izradu planova smanjenja emisija, mjere za zaštitu osjetljivih grupa i područja, u skladu sa zahtjevima Direktive EU 2024/2881. Takođe, omogućava integraciju sa informacijama iz drugih sektora zaštite životne sredine, uključujući buku i hemikalije, radi sveobuhvatnog upravljanja rizicima za zdravlje i životnu sredinu. Primjena ovog zakona predstavlja važan korak u pravcu postizanja ambicioznih ciljeva EU o čistijem i zdravijem vazduhu”, stoji u obrazloženju.
Nacrtom propisa, navodi se, propisane su obaveze države, opština i drugih javnih organa, ali i kompanija - zagađivača ili potencijalnih zagađivača. Precizirane su mjere koje bi, očekuju zakonopisci, trebalo da dovedu do “nultog zagađenja” do 2050. godine.
“Zakonom su definisane nadležnosti i odgovornosti za zaštitu vazduha, metode za procjenu kvaliteta vazduha, praćenje kvaliteta vazduha, primjena modeliranja, upravljanje kvalitetom vazduha, planovi kvaliteta vazduha, mjere za izbjegavanje, sprečavanje i smanjenje zagađenja vazduha i njegovih štetnih efekata na zdravlje ljudi i životnu sredinu, nacionalne obaveze smanjenja emisija, izvještavanje o kvalitetu vazduha i razmjena podataka, aktivnosti praćenja emisija u vazduh, informacioni sistem zaštite vazduha, informisanje javnosti, pristup pravosuđu…”, precizirano je.
Bonus video:
