Agencija za audiovizuelne medijske usluge Crne Gore (AMU) tokom 2025. godine izrekla je više upozorenja i novčanih kazni emiterima zbog kršenja programskih standarda i Zakona o audiovizuelnim medijskim uslugama. Sankcije su se odnosile na emitovanje sadržaja koji podstiču diskriminaciju, šire govor mržnje, relativizuju ratne zločine ili ne obezbjeđuju profesionalne standarde u informativnom programu.
Govor mržnje više nije rezervisani za marginalne medije sa minornom publikom, već se takvi obrasci sve češće pojavljuju u programima medija sa nacionalnom frekvencijom, informativnim emisijama, debatama, dokumentarcima. Tako u prajm tajmu slušamo o negiranje genocida, pozive na nasilje i milicajske kontrole, uz normalizaciju diskriminacije i stigmatizovanje manjina.
Prema podacima Agencije, tokom prethodne godine izrečene su tri novčane kazne od po 500 eura i pet upozorenja televizijama i radio stanicama. Novčane kazne i upozorenja “zaradili” su Prva TV i Adria TV, dok su upozorenja izrečena i RTCG-u, TDI Radiju i Gradskoj TV.
Mjere su izrečene nakon analize emitovanih programskih sadržaja u kojima su, između ostalog, identifikovani stereotipi i diskriminatorni govor prema pojedinim društvenim grupama, etničkim zajednicama ili osobama sa invaliditetom, zatim pozivi na nasilje, širenje netrpeljivosti i generalizacija krivičnih djela na osnovu nacionalne pripadnosti, ali i relativizacija ili negiranje međunarodno utvrđenih ratnih zločina.
U pojedinim slučajevima Agencija je utvrdila da su sporni sadržaji emitovani u informativnim i debatnim emisijama, gdje, kako navodi AMU, publika očekuje provjerene i uravnotežene informacije, dok su u drugim slučajevima sankcije izrečene zbog humorističnih ili dokumentarnih formata koji su, prema ocjeni regulatora, prešli granicu dozvoljene satire ili profesionalne dokumentarne prakse.
AMU naglašava da emiteri imaju obavezu da u programima ne podstiču diskriminaciju, netrpeljivost ili govor mržnje, kao i da osiguraju poštovanje dostojanstva pojedinaca i grupa, bez obzira na njihovu nacionalnu, etničku, vjersku ili drugu pripadnost.
RTCG prećutao da su masovna ubistva razlog za “iseljenje muslimana”
Radio televiziji Crne Gore, izrečeno je upozorenje jer je, kako je utvrdila Agencija, prilikom emitovanja druge i treće epizode dokumentarnog serijala „Vraneš - zemlja i Ijudi", na Prvom programu, 06. i 13. januara 2025. godine omogućeno promovisanje diskriminatornog postupanje.
Analizom epizode programskog sadržaja „Vraneš - zemlja i Ijudi" emitovane 6. i 13. januara, Agencija je zaključila da nije ispoštovana dokumentarna etika koja zahtijeva vjerodostojnost, preciznost i integritet (nezavisnost) prilikom predstavljanja teme, te da su utvrđeni propusti koji se odnose na relativizaciju istorijskog zločina, neprecizno i selektivno predstavljanje istorijskih podataka, nepozivanje na relevantne izvore i upotrebu terminologije koja izaziva diskriminaciju i može podstaći podjele.
“To se posebno odnosi na način na koji se prikazuju vrijeme i razlozi migracija stanovništva posmatranog kraja (iseljavanja i doseljavanje), a posebno iseljavanje muslimanskog stanovništva krajem i nakon 1924. godine iz predjela Tomaševa (tadašnji Sahovići) i Pavinog polja. Imajući u vidu da je masovno ubistvo više stotina muslimanskih stanovnika, koje se dogodilo početkom decembra 1924. godine bio glavni uzrok masovnog iseljavanja u narednom periodu, emiter neopravdano, neobjektivno i neprimjereno, i to u više navrata u epizodama od 6. i 13. januara, posljedicu tog događaja neutralno naziva „iseljenjem", a u par navrata koristi relativizirajuću terminologiju „dramatični događaji" kao i „tragičan događaji" bez navođenja ključnog istorijskog konteksta - da je to iseljavanje bilo izazvano, odnosno posljedica strašnog zločina - masovnog ubistva. Samo jednom, usputno, u epizodi od 13. januara 2025. godine, na ovaj događaj se indirektno ukazuje i to u eufemističkom obliku „nakon tragičnih događaja iz 1924.godine kada je nad muslimanskim stanovništvom počinjen veliki zločin u Šahovićima i Pavinom Polju...".
Kad je Šešelj relevantan sagovornik
TV Prva emitovala je 25. juna “Specijalnu emisiju” u kojoj je, kako je utvrdila agencija, omogućeno iznošenje stavova kojima se podstiče nasilje i potencira pripadnost određenoj grupi, kao oblik diskriminacije prema njima i ugrožena privatnost i dostojanstvo građana.
A o čemu je emisija?
Dakle, TV Prva je, 25.juna prošle godine, reemitovao programski sadržaj „Specijalna emisija", u koprodukciji emitera šest registrovanih u Srbiji. U emisiji su učestvovali: Gordana Uzelac („TV Pink"), Dragan Vučićević („TV Informer"), Milomir Marić („TV Happy"), Ivana Vučićević („Studio B"), Branko Babić (privrednik), Lazar Stijak (prof. Medicinskog fakulteta u Beogradu), Oliver Jakšić („TV B92") i Vojislav Šešelj.
Pažljivo birana grupa sagovornika, ne tako pažljivo biranim rječnikom, govori o studentskim protestima, Srebrenici “nasilnoj promjeni vlasti". U jednom dijelu emisije, emitovan je snimak grupe lica, za koju sagovornici trvde da je planirala promjenu vlasti u Srbiji.
Vučićević dodaje da je riječ o opasnim teroristima, dok se ostali učesnici nadovezuju riječima da je posrijedi planiranje krvoprolića, terorističkih akcija i građanskog rata, dok je Šešelj, otvoreno poziva na nasilje nad ovom grupom lica. AMU je u istoj emisiji prepoznala i govor mržnje prema LGBTIQ+ zajednice.
U emisiji je iznesen niz tvrdnji kojima se direktno negira genocid u Srebrenici, uključujući navode da kolaps koji je planiran u Srbiji od 28. juna do 11. jula (godišnjica zločina u Srebrenici) vodi ka „žigosanju Srba kao genocidnog narod”, iako „genocida nije bilо'.
“Takvi iskazi predstavljaju ozbiljno relativizovanje i poricanje zločina ki oji je pravosnažno utvrđen kao genocid pred međunarodnim sudovima, pri čemu valja naglasiti da u crnogorskom zakonodavstvu negiranje genocida predstavlja krivično djelo (član 370 stav 2 Krivičnog zakonika)” navodi Agencija.
Advokat i aktivista zagovaraju “nasumičnu kontrolu” stranaca u Crnoj Gori
Advokat Miomir Joksimović čije su objave i izjave u emisijama česta tema fakt-čekera i ocijenjene kao dezinformacije, te civilni aktivista Zarija Pavićević, bili su gosti u emisijama “Zorom” i “Press Plus” na Tv Adria, u kojoj su, kako je utvrdila Agencija, iznosili stavove ocijenjene kao podsticanje netrpeljivosti i diskriminacije prema stranim državljanima i pojedinim etničkim i vjerskim grupama.
U programu su iznošene tvrdnje o navodnom stvaranju zatvorenih zajednica stranaca, pa je tako Joksimović upozorio da bi se u pojedinim kvartovima „za 15 godina mogao uvesti šerijatski zakon“, dok je Pavićević zagovarao strože kontrole stranaca, navodeći da se „može procijeniti ko je iz kog područja“ i da bi policija trebalo da primjenjuje nasumične provjere statusa na ulici .
U emisiji su upućene i poruke koje su Agencija ocijenila kao posebno sporne, poput poziva da se „broj stranaca u Crnoj Gori mora smanjiti makar za pola“, uz apel građanima da „nastave borbu i zaštite sebe i svoju imovinu“ . Sagovornici su dodatno tvrdili da su migrantske grupe „kulturološki nekompatibilne“ i sklone antisocijalnom ponašanju, čime se, prema ocjeni regulatora, potencira pripadnost određenim grupama kao osnov za ograničavanje njihovih prava . Zaključeno je da emiter snosi uredničku odgovornost za ovakav sadržaj, uprkos informativnom formatu emisija, te mu je kao preventivna mjera naloženo da budući program uskladi sa zakonskim standardima i objavi informaciju o izrečenom upozorenju.
Lokalni javni servis teren za šikaniranje manjina
Gradskoj TV takođe je izrečena mjera upozorenja, zbog stava koji je u emisiji “Presing” na toj televiziji iznio urednik portala „Srpska 24“ Ivana Miloševića, a koji je kazao da misli „da je malo nepristojno da u državi u kojoj imate 74 odsto pravoslavnog stanovništa spoljnu politiku vodi predstavnik nacionalne manjine“, govoreći o Ervinu Ibrahimoviću.
Agencija je ocijenila da se tim stavom “stigmatizuju i etiketiraju predstavnici nacionalne manjine, sugerišući da je neprikladno da neko iz te zajednice obavlja važnu javnu funkciju (vodi resor vanjskih poslova)”
Takva vrsta navoda, napominje Agencija kojim se ističe pripadnost određenoj manjini kao razlog za uskraćivanje ili ograničavanje prava za obavljanje važne državne funkcije, podstiče stereotipe i predrasude, jer se zanemaruju individualna stručnost i profesionalne kvalifikacije i osporava pravo građanina da, nezavisno od nacionalne, vjerske ili pripadnosti nekoj drugoj grupi, učestvuje u javnom i političkom životu. Problematično je, tvrdi Agencija i to što je izostala reakcija novinara.
“Iako je sporne navode iznio gost emisije, emiter snosi odgovornost za sve što se emituje u njegovom programu. Emisije uživo nose posebnu odgovornost, ali i ograničenja za moguće vidove intervencije / reagovanja u vezi ili povodom spornog / nedozvljenog govora. Zbog toga je i veća odgovornost voditelja, urednika i produkcijskog tima da, u datim okoinostima, na adekvatan način reaguje na izjave koje mogu predstavljati diskriminaciju. U konkretnom slučaju izostala je reakcija voditelja, jer on, na bilo koji način nije pokušao da ukaže na neprimjerenost i neprihvatljivost iznesenih navoda ili izrazi distancu, već je gestikulacijom tj. potvrdnim klimanjem glavom, ostavio prostor tumačenju da se i saglasio sa stavom gosta” dodatno navodi Agencija.
Za Gradsku TV, nije bio dovoljan jedan termin ove emisije, već je istog dana u poslijepodnevnim satima, reprizirala “Presing” čime je, utvrdila je AMU, propustila da ograniči dalje širenje ovog nedozvoljenog govora.
Legitimno je i pitanje, zašto je za lokalni javni servis, Milošević relevantan sagovornik, posebno imajući u vidu njegove prethodne izjave, koje su bile predmet osuda.
Izjavama Miloševića u emisiji Presing, prethodila je i “islamizacija Podgorice”, kolumna “Koncert za Nermina: Islamizacija Podgorice?" koja je objavljena pa povučena sa portala Borba.
U njoj je Milošević naveo da Nermin (Abdić, kandidat za gradonačelnika Podgorice u vrijeme lokalnih izbora i poslanik DPS) "ipak pripada religioznoj i nacionalnoj manjini i teško može da pod svoje skute objedini ono što je Podgorica bila, a i danas je. Ipak, ovaj grad je naselje pravoslavnih stanovnika i njihova tradicija..."
Milošević je vlasnik portala Srpska 24, koji veliča četnički monarhistički pokret, i "Udruženja za genocid" čija je djelatnost, kako se navodi, "istraživanje genocida u Crnoj Gori tokom njene istorije".
Dva “žuta kartona” pa novčana kazna
Novčanom kaznom od 500 eura kažnjene su Adria i Prva televizija, a nakon što su se oglušili o prethodna dva upozorenja Agencija, koja je zahtijevala da progam usklade sa zakonskim obavezama i profesionalnim standardima, nakon što su utvrdili da je emiter u informativnim ili drugim programskim formatima omogućio ili urednički oblikovao sadržaj kojim se podstiče diskriminacija, šire stereotipi ili favorizuje narativ koji određene društvene grupe prikazuje u negativnom kontekstu.
Prva TV prvu kaznu od 500 eura zaradila je zbog jutarnjeg programa u kojem su analizirane reakcije na podizanje spomenika Pavlu Đurišiću i inicijativu za izmještanje spomenika Mirku Petroviću. Umjesto objašnjenja zakonskog okvira i šireg konteksta, gledaoce su dočekale poruke koje su opravdavale podizanje spomenika uz argument da je „postavljen na privatnom posjedu i finansiran privatnim novcem“. Ton emisije dodatno je zaoštren kada je u programu pročitan komentar gledaoca da „Crnogorce i Srbe nijesu sjekli Turci, nego Bošnjaci“, što je, budući da nije bilo riječ o direktnom uključenju, ocijenjeno kao urednički odabran sadržaj koji raspiruje etničke podjele.
Samo nekoliko mjeseci kasnije, ista televizija ponovo se našla na udaru regulatora zbog načina izvještavanja o incidentima u Podgorici u koje su, prema pojedinim tvrdnjama, bili uključeni državljani Turske. U emisiji „60 minuta“ nacionalna pripadnost osumnjičenih bila je gotovo lajtmotiv priloga, od dramatičnih najava poput „”napad Turaka na momka iz Podgorice” do sugestivnih pitanja „šta ćemo sa hiljadama turskih državljana među kojima je veliki broj prestupnika”.
Novčanu kaznu dobila je i Adria TV zbog emitovanja dokumentarca „Srebrenica, anatomija obmane“, koji je, prema ocjeni regulatora, selektivnim prikazom događaja i naglašavanjem stradanja samo jedne strane mogao relativizovati odgovornost za kasnije zločine.
Iako u programu nije bilo direktnog negiranja genocida, sporni su bili ton i kontekst – narativ koji sugeriše da se nasilje može posmatrati kao „posljedica ranijih nepravdi“. Upravo takav pristup, upozoreno je iz AMU, može produbiti društvene podjele i legitimisati diskriminatorne stavove u javnom prostoru.
TDI radio se šalio sa osobama sa invaliditetom
Agencija za audiovizuelne medijske usluge izrekla je upozorenje emiteru TDI Radio zbog sadržaja emitovanog u zabavnoj emisiji „Antidepresiv“ 2. aprila 2025. godine, u kojem su, kroz viceve i humoristične priloge, stereotipno i uvredljivo predstavljene pojedine društvene grupe, uključujući osobe s invaliditetom i pripadnike romske zajednice.
Postupak je pokrenut po prigovoru građanina, a analizom snimka emisije utvrđeno je da su sporni sadržaji bili urednički odabrani i emitovani u okviru programa povodom Dana šale. Iako je emiter isticao da je riječ o humoru i emitovao napomene da emisija nema namjeru vrijeđanja, Agencija je zaključila da takva forma ne oslobađa odgovornosti kada sadržaj prelazi granice dozvoljene satire i može podsticati diskriminatorne stereotipe. Kao preventivnu mjeru, emiteru je naloženo da uskladi buduće programske sadržaje sa propisanim medijskim standardima i da u svom programu objavi informaciju o izrečenom upozorenju.
Jovana Đurišić
Urednica istraživačkih i digitalnih projekata
Bonus video:
