Decentralizacija prostornog planiranja otkrila slabosti sistema

Reforma prostornog planiranja, a kojom su vraćene nadležnosti opštinama, pokazala je da se opštine suočavaju sa brojnim izazovima u primjeni, a pogotovo u dijelu osnivanja lokalnih preduzeća za planiranje prostora, te da je već izvjesno da će se kasniti u odnosu na zakonske rokove za donošenje lokalnih planskih dokumenata. Većina opština još uvijek dogovara zajedničke modele saradnje, budući da se kao najveći izazov izdvaja nedostatak kadrovskih kapaciteta.

To je zaključeno na Forumu o decentralizaciji prostornog planiranja koji je organizovao Institut alternativa, u okviru projekta “Zajedno, za bolje lokalne vlasti” čiju realizaciju finansijski podržava Evropska unija a kofinansira Ministarstvo regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama, a saopšteno iz te nevaldine organizacije.

Kako su naveli, Dragana Jaćimović iz Instituta alternativa je predstavila podatke istraživanja IA iz februara ove godine, koje je pokazalo da je samo devet od 25 opština osnovalo lokalna preduzeća za planiranje prostora, od čega su samo dva operativna, iako je zakonski rok za njihovo osnivanje istekao u maju 2025. godine; te da mnoge opštine tek rade na osnivačkim aktima preduzeća, dok neke razmatraju udruživanje.

Državna sekretarka za prostorno planiranje u Ministarstvu prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine, Marina Izgarević Pavićević je podsjetila da je zakonsko rješenje kojim se vraća nadležnost opštinama usvojeno na predlog opština, te da se politika u ovoj oblasti redefiniše na način da se formira agencija na državnom nivou, kao i preduzeća na lokalnom nivou.

“Kada smo 2021. odnosno 2022. godine krenuli da donosimo novo zakonsko rješenje tada je izričit stav lokalnih samouprava bila decentralizacija. Radnu grupu su činili predstavnici komore arhitekata, zajednice opština i građevinske komore, i došli smo do zajedničkog rješenja”, kazala je Izgarević Pavićević.

Državna sekretarka je kazala da su najveći problem kadrovski kapaciteti, te da su oni bili problem i u ministarstvu kada je proces bio centralizovan. Pojasnila je da su tokom izrade zakona radili analizu kapaciteta lokalnih samouprava i dobili podatke da imamo oko 85 planera kao dovoljan kadar da pokrije potrebe Crne Gore, te da je arhitekata mnogo više.

Odgovarajući na pitanje je li realno očekivati da opštine ispune zakonsku obavezu da do kraja ove godine donesu lokalne planske dokumente, državna sekretarka je kazala da „ovaj rok svakako neće biti ispunjen ali trudićemo se, bila je turbulentna promjena, ali izričiti stav opština je bila decentralizacija. Nadam se da ćemo u naredne dvije, tri godine biti zadovoljni ovim rješenjem”, dodajući da “planski dokumenti neće prestati da važe, oni koje imamo u registru će važiti do donošenja novih za to područje”.

Predsjednik Opštine Šavnik Jugoslav Jakić je kazao da zakonsko rješenje nije na najbolji način odgovorilo u ovom trenutku, te da se boji i da teško može odgovoriti na one stvari koje su bile zamisli donošenja tog zakona.

“Više smo išli za formom nego za suštinom, da bismo ispunili evropske standarde na način da se nadležnosti prenesu na lokalnu samoupravu, iako i tada i danas, a i sjutra, moramo biti svjesni da lokalne uprave nemaju kapaciteta za taj dio posla. Pogotovo ako uzmemo onako kao što smo radili - da 2017. godine potpuno isključimo lokalne samouprave iz donošenja planskih dokumenata, a onda da 2025. godine opet decentralizujemo i napravimo potpuni disbalans u funkcionisanju samouprava”, rekao je.

Jakić je istakao da Opština Šavnik pregovara sa državnom Agencijom za planiranje prostora Crne Gore o uspostavljanju saradnje.

“Nismo htjeli da ulazimo u zadovoljavanje forme na način što ćemo formirati preduzeće za koje znamo da ne može da bude funkcionalno i da ne može da zaživi u punom smislu te riječi. Za udruživanje sa drugim lokalnim preduzećima, svjesni smo da imaju ozbiljne izazove i da nije jasno kako bi taj zajednički model funkcionisao”, dodao je.

Mirjana Nikolić iz Agencije za projektovanje i planiranje Nikšić je kazala da “nije problem u ovoj reformi, nego u prethodnoj koja je osiromašila opštinske uprave kadrovima koji su se pokazali kao nepotrebni kada je nadležnosti planiranja preuzela država, i taj proces je nas doveo u veliki problem”.

Dodala je da su oni bili u prednosti u odnosu na ostale opštine, budući da je takva agencija u Opštini Nikšić formirana još kao direkcija za planiranje 1996. godine, pa se zadržao osnovni kadar kroz agenciju, te da nije bilo problema u reorganizaciji i dobijanju licenci.

Govoreći o izazovima, Nikolić naglašava “nije problem da nemamo kadrova, nego interes kadrova koji su već angažovani privatno, da rade u državnom sektoru za neke plate koje su nešto malo veće ili na nivou plate u administraciji. Ako postoji stav da je to važno za opštine, onda opštine moraju motivisati ljude da rade u tim službama”.

Marjan Obadović iz Sekretarijata za planiranje i unapređenje prostora u Opštini Berane, kazao je da je donesena odluka o osnivanju agencije za lokalna planska dokumenta Opštine Berane, te da je u toku priprema statuta za narednu sjednicu Skupštinu.

Kako je dodao, pregovaraju o zajedničkom modelu sa opštinama Mojkovac, Andrijevica, Petnjica, Gusinje i Rožaje.

“Kontaktirano je više prostornih planera, u pregovorima smo sa njima”, kazao je Obadović.

Izvršna direktorica Agencije za prostorno planiranje Svetlana Jovanović je istakla da su vrata državne agencije otvorena za sve lokalne samouprave.

Ona je kazala da se u slučaju saradnje ugovor potpisuje između agencije kao privrednog društva i lokalne samouprave, te da je u ovom slučaju lokalna samouprava domaćin izrade svog prostornog plana.

“U tom slučaju će se čitav proces dešavati kao da ga radi lokalna agencija te opštine - ne ministarstvo, već kao da radi lokalna agencija te opštine”, poručila je Jovanović apelujući na opštine da formiraju svoje agencije kako bi postepeno gradili kapacitete u prostornom planiranju.

Izvršni direktor kolašinske Agencije za projektovanje i planiranje prostora Andrija Mirović je kazao da će ovih dana aplicirati da Agencija dobije licencu, te da su u međuvremenu potpisali ugovore sa planerima nakon sprovedenih konkursa.

Osim toga, u Opštini su uporedo radili na pripremi odluke o izradi novog PUP-a, kao i definisanja projektnog zadatka, kako bi Agencija odmah po dobijanju licence mogla da započne rad na izradi plana.

Opština Žabljak takođe pregovara sa državnom Agencijom, kazala je Vukica Lalović iz Sekretarijata za uređenje prostora, zaštitnu životne sredine i komunalno stambene poslove, te da su se na to odlučili zbog specifičnosti kao posebnog područja, nacionalnog parka i UNESCO zaštite.

Ona je dodala i da je problem zapošljavanje građevinskog inspektora, imajući u vidu da nisu dobili saglasnost Ministarstva finansija za sistematizaciju tog radnog mjesta u skladu sa novim zakonom, te da ne mogu zapošljavati bez saglasnosti budući da je jedno od preduzeća u reprogramu poreskog duga.