Zapošljavanje, sukob interesa, nedozvoljeni uticaji, nedovoljna transparentnost i neuređeno postupanje sa poklonima ostaju među ključnim slabostima javnog sektora, pokazuje godišnji izvještaj Agencije za sprečavanje korupcije (ASK) o planovima integriteta za 2025. godinu.
Iz te institucije upozoravaju da su posebno problematične oblasti upravljanje ljudskim resursima i zdravstvo, gdje su prepoznati rizici koji se odnose na rad ljekara, liste čekanja, odnos prema pacijentima i mogući uticaji farmaceutskih kompanija.
Iz sistema zdravstva “cure” podaci
Kao rizici u oblasti zdravstva prepoznati su zapošljavanje, javne nabavke, zaštita podataka, sukob interesa, dopunski rad zdravstvenih radnika, odnos prema pacijentima, liste čekanja i mogući uticaj farmaceutskih kompanija.
U planovima integriteta zdravstvenih ustanova identifikovano je 1.240 rizika, od čega su 42 visokog intenziteta. Najviše ih je u oblasti kadrovske politike, etičnog i profesionalnog ponašanja zaposlenih - 398.
Kao najčešće rizike u zdravstvu, ASK navodi narušavanje integriteta institucije, curenje informacija, nedozvoljeno lobiranje ili drugi nejavni uticaj, sukob interesa, iskorišćavanje javne funkcije ili službenog položaja i narušavanje transparentnosti.
Među visokim rizicima su i oni koji se neposredno odnose na pacijente i rad zdravstvenih radnika - neetično i neadekvatno ponašanje prema pacijentima, nepoštovanje ličnosti i integriteta pacijenata, kao i napuštanje radnog mjesta prije dolaska zamjene, čime se narušava bezbjednost pružanja zdravstvene zaštite.
Agencija je kao poseban visoki rizik izdvojila i odnos zdravstvenih radnika sa farmaceutskim kompanijama.
“Zloupotreba plaćenih odsustava ljekara i drugog medicinskih radnika radi učešća na kongresima, seminarima i drugim naučnim skupovima u organizaciji farmaceutskih kompanija. Sukob interesa, odnosno propisivanje i izdavanje ljekova i drugih farmaceutskih proizvoda firmi koje su finansirale prisustvo na raznim naučnim skupovima ljekarima i drugim zdravstvenim radnicima”, navodi se u izvještaju ASK-a.
Zdravstvene ustanove, stoji u dokumentu, prijavile su 2.575 mjera za smanjenje rizika. Od toga je 2.114 realizovano, 276 djelimično realizovano, a 185 nije realizovano. Najbolji rezultat ostvarili su domovi zdravlja, sa 86,2 odsto realizovanih mjera, dok su bolnice imale najniži procenat - 74 odsto.
“Kao i prethodnih godina, stepen realizacije mjera se značajno razlikuje među podsistemima u okviru ovog sistema. Najveći nivo realizacije mjera ostvaren je u domovima zdravlja - 86,2 odsto, dok je u ostalim zdravstvenim ustanovama realizovano 80,1 odsto. Kada je u pitanju podsistem bolnica, tu je ostvaren najmanji broj realizovanih mjera - 74 odsto, a zabilježeno je i 10,4 procenata nerealizovanih mjera”, piše u izvještaju.
ASK upozorava na to da je u zdravstvu nedovoljno razvijen sistem unutrašnje kontrole, da se rijetko prepoznaju rizici za osjetljive društvene grupe i da većina ustanova nema potpuno uređene interne akte o zapošljavanju.
Zdravstvenim ustanovama dato je 717 preporuka, a Agencija, pored ostalog, traži jačanje unutrašnje revizije, uređivanje zapošljavanja i ugovora van radnog odnosa, bolju evidenciju dopunskog rada zdravstvenih radnika, jačanje uloge zaštitnika prava pacijenata, jasnija pravila o sukobu interesa kod propisivanja ljekova i učešća na skupovima koje organizuju farmaceutske kompanije.
Rizik stručnost zaposlenih i postupak zapošljavanja
Kadrovska politika ostaje najslabija tačka javnog sektora, a institucije i dalje ne uspijevaju da u dovoljnoj mjeri otklone rizike u zapošljavanju, ocjenjivanju rada, nagrađivanju, sankcionisanju i profesionalnom ponašanju zaposlenih, ocjenjuje ASK.
Prema podacima Agencije, najviše problema zabilježeno je upravo u oblasti kadrovske politike, etičnog i profesionalnog ponašanja zaposlenih.
“Kao najzahtjevnija i najrizičnija oblast u planovima integriteta se, kao i prethodnih godina, pokazala kadrovska politika, etično i profesionalno ponašanje zaposlenih, sa najvećim brojem visokih rizika i nerealizovanih mjera”, navodi se u izvještaju ASK-a.
U toj oblasti realizovano je 75,4 odsto mjera, što je manje nego u oblastima planiranja i upravljanja finansijama, rukovođenja i upravljanja, kao i čuvanja i bezbjednosti podataka i dokumenata. Istovremeno, upravo je u kadrovskoj politici ostao najveći broj nerealizovanih mjera - 943.
ASK zbog toga traži da institucije u narednom ciklusu planova integriteta ozbiljnije obrade rizike koji se odnose na zapošljavanje, stručnost zaposlenih, praćenje radnog učinka i sistem odgovornosti.
“Potrebno je da organi u narednom ciklusu donošenja odnosno ažuriranja planova integriteta posvete posebnu pažnju razradi rizika koji se odnose na aspekte upravljanja ljudskim resursima, kao što su stručnost zaposlenih, planiranje zapošljavanja, postupak zapošljavanja, ocjenjivanje i praćenje radnog učinka, kao i nagrađivanje i sankcionisanje, u cilju obezbjeđivanja zakonitosti i transparentnosti u tom procesu”, piše u preporukama ASK-a.
Agencija ukazuje i da organi vlasti moraju jasnije utvrditi zašto se pojedine zakonske obaveze ne sprovode - da li je riječ o manjku kadra, lošoj organizaciji posla, nedovoljnoj stručnosti ili slaboj motivisanosti zaposlenih.
Opštine četvrtu godinu najlošije
Prema izvještaju, jedinice lokalne samouprave četvrtu godinu zaredom imale su najniži procenat realizovanih mjera. U opštinama je realizovano 72,1 odsto mjera.
Najbolji rezultat zabilježen je u pravosuđu, gdje je realizovano 86,3 odsto mjera, i u prosvjeti, sa 86 odsto realizacije.
Među najčešćim rizicima koji se ponavljaju u planovima integriteta su narušavanje integriteta institucije, sukob interesa, iskorišćavanje javne funkcije ili službenog položaja, nedozvoljeno lobiranje ili drugi nejavni uticaj, narušavanje transparentnosti i donošenje nezakonitih odluka.
Planovi integriteta obuhvatili su i rizike u vezi sa imovinskim kartonima, sponzorstvima, donacijama i poklonima. Prema podacima ASK-a, 754 osnovna rizika odnose se na primanje nedozvoljenih poklona ili druge nedozvoljene koristi, 596 na neprijavljivanje korupcije i drugih nezakonitih radnji, a 125 na diskriminaciju, ograničenje ili uskraćivanje prava zaposlenog koji prijavi sumnju na korupciju ili drugu povredu integriteta.
Agencija upozorava i na neuređeno postupanje sa poklonima. U izvještaju se navodi da se 754 osnovna rizika odnose na primanje nedozvoljenih poklona ili druge koristi, dok se 57 odnosi na neprijavljivanje poklona i odsustvo evidencije.
“Neophodno je da organi vlasti usvoje, odnosno dopune interne akte o upravljanju poklonima, tako što će bliže definisati prigodan poklon, situacije u kojima se mogu primiti prigodni pokloni, i postupak raspolaganja sa primljenim poklonima od strane svih zaposlenih. Potrebno je posebno regulisati postupanje javnih funkcionera sa primljenim poklonima”, navodi se u preporukama Agencije.
Precizirati poslove i zarade za ugovorce
ASK u preporukama traži da institucije jasnije urede zapošljavanje, ugovore o djelu, privremene i povremene poslove, dopunski rad, upravljanje poklonima i sukob interesa.
U izvještaju se navodi da je potrebno precizirati ko može biti angažovan bez zasnivanja radnog odnosa, za koje poslove, na koji način se bira, koliko se plaća i kako se kontroliše njegov rad. ASK preporučuje i da se ugovori bez zasnivanja radnog odnosa zaključuju samo za poslove koji nisu sistematizovani i koji nisu iz osnovne nadležnosti organa.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
