Upozorenje, pa kazna zbog govora mržnje: AMU u maju već izricala mjere emiteru TV Prva

Agencija za audio-vizuelne medijske usluge izrekla je upozorenje, ali i novčano kaznila privredno društvo “AST” iz Podgorice, emitera Prva TV, zbog ugrožavanja dostojanstva LGBT osoba i iznošenje stavova kojima se ugrožava dostojanstvo i podstiče netrpeljivost i diskriminacija prema pripadnicima bošnjačkog naroda.

Kazna i upozorenje izrečeni su tek nekoliko dana prije emitovanja dokumentarnog filma “Referendum - priča o izmišljenoj slobodi”, zbog čega je Savjet Agencije za audio-vizuelne medijske usluge (SAMU) pokrenuo postupke protiv tog emitera i Adria TV, a na istoj sjednici ograničio na šest mjeseci program televizije Informer iz Srbije.

CIN-CG je nedavno objavnio da je u 2025. godini AMU izrekao šest upozorenja zbog diskriminatornog i uvredljivog govora, kao i tri novčane kazne u iznosu od po 500 eura. Prema tim podacima, tokom 2025. novčane kazne i upozorenja dobili su Prva TV i Adria TV, dok su upozorenja izrečena i Radio-televiziji Crne Gore (RTCG), TDI radiju i Gradskoj TV.

Agencija je krajem februara sa 500 eura kaznila Adria TV zbog, kako se navodi u rješenju, ponovljenog kršenja zabrane podsticanja diskriminacije. Kazna je izrečena zbog reemitovanja novogodišnjeg programa iz studija Informer TV iz Beograda.

U obrazloženju AMU navedeno je da je u emisiji je veličano četništvo, uz negiranje crnogorskog identiteta kao začin novogodišnjem slavlju: mijenjani su stihovi tradicionalnih i autorskih pjesama na način da se Crna Gora označava kao “srpska”, iznošene izjave poput: “Nije ovo Crna Gora, no Srbija pored mora” i “Svi su Srbi - Srbi”, uzvikivana i pjevana imena pravosnažno osuđenih ratnih zločinaca, koji su predstavljani kao “heroji”.

Istog mjeseca, Savjet Agencije je donio odluku o privremenom ograničenju prijema i reemitovanja emisija TV Pink Novo jutro.

Upozorenje

Agencija je emiteru Prva TV 18. maja izrekla upozorenje jer je 15. aprila u okviru programskog sadržaja “Jutro”, u rubrici “Tema jutra”, pod nazivom “Nasilni odlazak u svijet odraslih”, omogućio iznošenje stavova kojima se podstiče netrpeljivost i diskriminacija prema određenoj grupi (LGBTIQ zajednici), pri čemu se potencira pripadnost toj grupi na osnovu stvarnog ili pretpostavljenog ličnog svojstva i ugrozio njihovo dostojanstvo.

Utvrđeno je da su u ovom slučaju tvrdnje gostiju imale osnovni efekat da LGBTIQ osobe predstave kao moralno, društveno i civilizacijski neprihvatljive grupe, uz stvaranje i učvršćivanje negativnih stereotipa i društvene distance prema toj zajednici i ugrožavanje njihovog dostojanstva. Ocijenili su da se upozorenje može smatrati potrebnom i proporcionalnom mjerom, posebno cijeneći činjenicu da su emiteru u prethodnih 12 mjeseci već izricane upravno-nadzorne mjere zbog emitovanja sadržaja sa diskriminatornim elementima.

Prema rješenju dostupnom na sajtu Agencije, emiter je istakao da “u svom radu postupa u skladu sa važećim zakonodavnim okvirom, uključujući principe objektivnog, nepristrasnog i uravnoteženog informisanja, kao i obavezu poštovanja ljudskih prava i dostojanstva svih društvenih grupa”. Takođe navodi da je predmetna tema obuhvatila i pitanja koja se odnose na “osjetljive društvene kategorije, uključujući LGBTQ zajednicu”, te da je redakcija pristupila njenoj obradi “sa dužnom profesionalnom pažnjom, što se moglo vidjeti kroz postavljena pitanja voditelja i same najave emisije”.

Naveli su i da je emisija realizovana u formatu programa uživo, “u kojem gosti učestvuju u ostvarivanju prava na slobodu izražavanja”, te da emiter “ne može snositi odgovornost za pojedinačne stavove iznijete od strane gostiju”. Emiter je, navodi se u rješenju, posebno naglasio da je redakcija “nakon inicijalnog izlaganja gosta jasno i nedvosmisleno izvršila ogradu od iznijetih stavova, koji ne predstavljaju uređivačku politiku niti zvanične stavove emitera”. Gosti u toj emisiji bili su univerzitetski profesor Dragan Koprivica i podgorički odbornik i advokat Mitar Šušić.

“Polazeći od navedenog, emiter smatra da je ‘predmetni sadržaj emitovan u skladu sa propisima i profesionalnim standardima, te da nije došlo do povrede propisa koji regulišu oblast elektronskih medija’”, navodi se u rješenju.

Citirane su i sporne izjave dva gosta, nakon čega iz Agencije konstatuju da “u informativnom programu, u kojem se očekuje objektivno izvještavanje, emiter ima obavezu da izbjegava i osudi kao neprihvatljiv u demokratskom društvu bilo koji vid diskriminatornog izražavanja koji, između ostalog, uključuje relativizaciju ili opravdavanje homofobije ili transfobije, promociju ili normalizaciju predrasuda, negativne stereotipizacije ili stigmatizacije LGBTIQ osoba/zajednice, jer takve kvalifikacije imaju potencijal da proizvedu i jačaju diskriminatorni efekat i utiču na percepciju javnosti prema ovoj ranjivoj društvenoj grupi”.

Kazna

Agencija je, dan kasnije, izrekla kaznu od 2.000 eura istom emiteru jer je 21. aprila ove godine u rubrici “Tema jutra” omogućeno iznošenje stavova kojima se ugrožava dostojanstvo i podstiče netrpeljivost i diskriminacija po osnovu pripadnosti određenoj nacionalnoj i etničkoj grupi.

U rješenju se pojašnjava da je sporni segment emisije “Tema jutra” bio posvećen pitanjima ratnih zločina na prostoru bivše Jugoslavije, odnos društva prema istorijskim stradanjima i javni diskurs o pojedinim događajima iz prošlosti, sa posebnim fokusom na Jasenovac i Srebrenicu, što je tema od interesa za javnost.

Zaključeno je da Prva TV nije obezbijedila adekvatan profesionalni i uređivački okvir prilikom obrade teme od izuzetne društvene i istorijske osjetljivosti, čime je omogućeno emitovanje navoda kojima se relativizuju međunarodno utvrđene činjenice o genocidu u Srebrenici i potencira pripadnost određenom narodu kao oblik diskriminacije prema njemu.

U rješenju se navodi da je emiter, u izjašnjenju, saopštio da “pokretanje postupka predstavlja neopravdan pritisak na “njegov rad kao i na slobodnu riječ”. Tvrdili su i da je cilj emisije bio da se “priča o svim zločinima podjednako, a ne da se o nekim zločinima stalno govori, a da se o drugima ćuti”, “da je voditelj kroz uređivački koncept emisije otvorio pitanje ‘zašto se o pojedinim ratnim zločinima stalno govori, dok se o drugima ćuti’”.

Ponovili su da je emisija “realizovana u formatu uživo, u kojem gosti učestvuju uz ostvarivanje prava na slobodu izražavanja, u skladu sa Ustavom i relevantnim zakonima koji garantuju slobodu mišljenja i govora” i posebno ukazali da “novinar ne može snositi odgovornost za pojedinačne stavove i mišljenja iznijeta od strane gostiju, pod uslovom da je postupao sa dužnom pažnjom u uređivanju sadržaja”. Gost te emisije bio je lider Ujedinjene Crne Gore Goran Danilović.

“Na taj način, emiter je propustio da uspostavi pravičnu ravnotežu između prava na slobodu izražavanja i prava na zaštitu dostojanstva građana i zaštitu od diskriminacije po osnovu pripadnosti određenom narodu ili etničkoj grupi”, piše u rješenju koje potpisuje direktorica Sunčica Bakić.

SAMU je ove sedmice ograničio na šest meseci emitovanja programa televizije Informer iz Srbije uz obrazloženje da je sadržaj na tom mediju kontinuirano vrijeđao dostojanstvo crnogorskog naroda, negirao crnogorski nacionalni identitet, podsticao govor mržnje i diskriminaciju, kao i da je vrijeđao dostojanstvo građana i institucija Crne Gore.

Ocijenili su da je dokumentarni film “Referendum - priča o izmišljenoj slobodi” samo jedan od takvih sadržaja i da nije izolovan slučaj u odnosu na utvrđene povrede profesionalnih i regulatornih standarda.

SAMU je takođe zbog emitovanja tog dokumentarnog filma pokrenuo postupke protiv televizija Adria i Prva, emitera registrovanih u Crnoj Gori.

Tri trajna oduzimanja odobrenja

Prema podacima Agencije, zbog kršenja zakonskih obaveza emiterima u Crnoj Gori je tokom prošle godine izrečeno 80 upozorenja, četiri novčane kazne, pet privremenih i tri trajna oduzimanja odobrenja za emitovanje.

Trajna oduzimanja odobrenja izrečena su “Radio Star FM” i “TV MNE Sport 1” i “TV MNE Sport 3” zbog neblagovremenog izmirivanja obaveze plaćanja godišnje naknade za emitovanje.