Rendžeri za kontrolu: Kraj divljem i nebezbjednom prolasku kroz Đalovića klisuru

Novoosnovana opštinska Agencija za upravljanje prirodnim dobrima u petogodišnjem planu postavila je jasnu granicu između zaštite Spomenika prirode Đalovića klisure i budućih turističkih projekata.

To se između ostalog navodi u Izvještaju o javnom uvidu za Plan upravljanja Spomenikom prirode “Đalovića klisura” za period 2026-2030. godine koji je jedan od ključnih koraka ka rješavanju problema zaštite, kontrolisanog turizma i bezbjednosti i održavanja staza.

Spomenik prirode Đalovića klisura nalazi se na zapadnom obodu Pešterske visoravni i proteže dužinom od oko 7,5 kilometara, od čega je zaštićeno područje rječni tok Bistrice od izvora, to jest Glave Bistrice, do izlaza iz klisure, u dužini oko tri kilometra.

Javnu raspravu je organizovala je “Agencija za upravljanje prirodnim dobrima opštine Bijelo Polje”, u saradnji sa Opštinom Bijelo Polje uz podršku organizacija Eko tim i The Nature Conservancy (TNC).

Divljem i nebezbjednom prolasku kroz Đalovića klisuru, kako je između ostalog navedeno u Planu, staje se na kraj uvođenjem licenciranih rendžera koji će kontrolisati unutrašnji red, bezbjednost posjetilaca i pritisak na biodiverzitet.

Novi plan upravljanja, koji je na javnoj raspravi bio do 8. juna, predstavlja zakonski okvir za uvođenje info-tabli, obuku spasilaca i koordinaciju sa državnim službama prije nego što područje primi prve organizovane grupe.

Kao jedan od najvećih izazova na terenu je postojeća planinarska staza kroz klisuru (od manastira Podvrh do pećine) koja godinama nema domaćina, koja je zahtjevna i trenutno nebezbjedna za turiste. Kao rješenje predviđa se uvođenje licenciranih čuvara/rendžera koji će proći obuke za prvu pomoć i kontrolisati režim zaštite.

Turistički vodič Dimitrije Dulović se interesovao na koji način AUPDBP može biti na ruku vodičima i da li postoji šansa da se što prije postave table koje mogu pomoći. Zanimalo ga je i pitanje bezbjednosti u kanjonu te je naveo i primjer kada je prije nekoliko godina došlo do nezgode na tom nepristupačnom terenu.

Kako je podsjetio direktor Agencije za upravaljanje prirodnim dobrima Željko Madžgalj donošenje petogodišnjeg Plana je osnova za djelovanje na terenu kao što su, između ostalog, aktivnosti postavljanje informativnih tabli, turističke infrastrukture, obilježavanje zaštićenog područja i drugo.

Takođe, za sve radove u zaštićenom prostoru mora se prethodno uraditi idejno rješenje, na osnovu kojeg će se, uz poštovanje svih zakonskih procedura, preduzimati radovi. U vezi sa pitanjima o bezbjednosti, Goran Sekulić iz The Nature Conservancy (TNC) je istakao da će zaštitari/rendžeri proći obuku za ukazivanje pomoći, kao i da će se uspostaviti saradnja sa relevantnim opštinskim i državnim službama kao što su Služba zaštite i spasavanja, Gorska služba spasavanja, Hitna služba...

Direktorica Turstičke organizacije Bijelo Polje Violeta Obradović podsjetila je na brojne upite u vezi sa ulaskom u Đalovića pećinu (Pećinu nad Vražjim firovima) i da javnosti još nisu poznate njene ingerencije.

Planom je jasno razgraničeno i pojašnjeno da državni projekat valorizacije Đalovića pećine koji se radi posljednjih deset godina nije dio obližnjeg zaštićenog područja - Spomenika prirode Đalovića klisura, iako se ta dva lokaliteta često postovjećuju.

Madžgalj je objasnio da je za ulazak u pećinu potrebna saglasnost Agencije za zaštitu životne sredine i da se često Đalovića pećina poistovjećuje sa Đalovića klisurom.

Što se tiče prvih posjeta Đalovića klisuri, Madžgalj je odgovorio da u zoni II i III zaštićenog područja postoji lokalna planinarska staza Đalovića klisura.

“Staza prolazi koritom i obalom rijeke Bistrice povezuje Manastir Podvrh, Glavu Bistrice i Vražje firove i Đalovića pećinu kao krajnju destinaciju. S tim što se jedan krak staze odvaja kod Juriškog vrela i prelazeći preko Sjedla pravi krug i vraća se do Manastira Podvrh. Staza je zahtjevna i sigurnost na stazi predstavlja problem”, kazao je on dodajući da pomenuta staza nema domaćina.

Madžgalj je, odgovarajući na pitanje odbornika Velimira Nedovića o tome šta će biti posao rendžera, kako će se garantovati bezbjednost, kao i da li će mještani moći samostalno da vode svoje goste kroz zaštićeno područje, pojasnio da rendžeri moraju imati (dozvolu) licencu zaštitara, a da je Pravilnikom o unutrašnjem redu i službi zaštite sve regulisano, dodajući da je zadatak zaštitara/rendžera da kontroliše sprovođenje pravila unutrašnjeg reda, stara se o postavljenim oznakama, infrastrukturi, vrši naplatu i kontrolu naplate naknada i prolazaka kroz zaštićeno područje. Zaštitar-čuvar je prije svega dobar domaćin, ali kada u vršenju službe ustanovi da je učinjena povreda pravila unutrašnjeg reda i kršenja režima zaštite, ovlašćen je i dužan da postupi po jasnim smjernicama i pravilima.

“Što se tiče prolaska gostiju kroz zaštićeno područje, sigurno će se uspostaviti jasna pravila pod kojim uslovima će se takvi sadržaji moći sprovoditi, posebno što se tiče pritiska na biodiverzitet, sigurnosti posjetilaca i koordinacije aktivnosti”, kazao je menažer Opštine Bijelo Polje Fahrudin Begović i dodao da postoji idejno rješenje za turističku stazu kroz Đalovića klisuru od Manastira “Podvrh” do ulaza u Đalovića pećinu.

Madžgalj je istakao da će se aspektu turizma posvetiti posebna pažnja.

“Otvaranjem pećine stvara se veliki pritisak na klisuru, ali će se turistička staza kroz klisuru evidentirati kroz plan upravljanja. Ta staza je u idejnoj fazi, a sigurno da će Agencija dodatno napraviti kontakte i institucionalnu saradnju, posebno sa Ministarstvom turizma i Ministarstvom ekologije, održavog razvoja i razvoja sjevera kako bi se sagledale pozitivne strane i šanse i mogući negativni efekti na zaštićeno područje realizacijom takvog jednog projekta”, rekao je Madžgalj.

On je istakao da postoje i realne “prijetnje” na prekomjerno posjećivanje zaštićenog područja, posebno nakon otvaranja pećine nad Vražjim firovima za turiste i pojasnio da je planom predviđeno da zbog nepristupačnosti terena i izražene sezonalnosti, ali i sigurnosti, veliki dio aktivnosti, kada je posjeta zaštićenog područja u pitanju, sprovode kroz uspostavljanje pristupnih tačaka, edukativnih staza, vidikovaca...

“Postoji realna šansa da ukoliko dobijemo na koršćenje vizitoring centar, imamo niz sportsko- edukativnih programa u samom Centru što bi smanjilo pritisak na zaštićeno područje”, zaključio je Madžgalj.