Zajednica opština traži ocjenu ustavnosti izmjena Zakona o socijalnoj i dječijoj zaštiti

Zajednica opština Crne Gore (ZOCG) zatražila je ocjenu ustavnosti Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o socijalnoj i dječijoj zaštiti, kojima se, kako su saopštili, opštinama nameće finansiranje socijalnih usluga koje su dio izvornih nadležnosti države i za čiju realizaciju nijesu obezbijeđena odgovarajuća sredstava iz državnog budžeta.

U saopštenju ZOCG navodi se da su od Ustavnog suda tražili da predlog podnijet u ime 14 predsjednika opština/gradonačelnika, razmatra kao prioritetan, budući da se odnosi na odlučivanje o pitanju od posebnog značaja za zaštitu prava i sloboda građana, kao i zbog toga što bi primjena Zakona izazvala veliku i nenadoknadivu štetu lokalnim budžetima.

Kako su pojasnili iz ZOCG, osporene su usluge podrške za život u zajednici i savjetodavnim uslugama, za koje je opštinama nametnuta obaveza finansiranja u cjelosti, kao i o uslugama dnevnog boravka za koje je osporenim odredbama predviđeno sufinansiranje države u visini od 60 do 90 odsto ukupnog iznosa, ali samo kada je riječ o niže razvijenim opštinama.

U predlogu ZOCG ističe se da su osporene odredbe suprotne odredbama sistemskih zakona o lokalnoj samoupravi i finansiranju lokalne samouprave, kojima je za obavljanje prenesenih poslova na lokalne samouprave imperativno propisana obaveza obezbjeđenja finansijskih sredstava iz državnog budžeta.

"Kolizija sa ovim zakonima za posljedicu ima povredu ustavnih principa jedinstva pravnog poretka, pravne sigurnosti i vladavine prava, kao i povredu prava na lokalnu samoupravu i prava na budžet", kaže se u saopštenju ZOCG.

Osim toga, kako se navodi, osporene odredbe suprotne su i Evropskoj povelji o lokalnoj samoupravi.

Iz ZOCG su kazali da su u predlogu za ocjenu ustavnosti ukazali i na formalne povrede Ustava pri donošenju zakona, jer asocijaciji opština i opštinama pojedinačno nije bila data suštinska mogućnost za izjašnjenje u roku od 15 dana u skladu sa Zakonom o lokalnoj samoupravi.

Time je, kako su naglasili, povrijeđeno i konvencijsko pravo lokalnih vlasti da budu konsultovane.

"U postupku pripreme Zakona uopšte nijesu utvrđene mogućnosti opština da izvršavaju ove veoma složene i skupe sopstvene poslove države, što je takođe zakonska obaveza", upozorili su iz ZOCG.

Kako su dodali, obezbjeđivanje finansijskih sredstava opštinama za prenesene poslove u posebnom je fokusu Izvještaja monitoring misije Kongresa lokalnih i regionalnih vlasti Savjeta Evrope o primjeni Evropske povelje o lokalnoj samoupravi u Crnoj Gori iz marta 2024. godine, kao i Preporuka za mapu puta koje su upućene Vladi krajem maja ove godine u vezi postmonitoring stanja lokalne demokratije u Crnoj Gori.

U saopštenju ZOCG ističe se da od Ustavnog suda traže da taj predlog razmatra kao prioritetan, budući da se odnosi na odlučivanje o pitanju od posebnog značaja za zaštitu prava i sloboda građana, kao i zbog toga što bi njihova primjena izazvala veliku i nenadoknadivu štetu lokalnim budžetima po osnovu neustavnog finansiranja prenesenih poslova.

Šteta se, kako su pojasnili, procjenjuje na desetine miliona eura.

"Istovremeno bi otežala, a u nekim slučajevima i onemogućila finansiranje poslova iz sopstvene nadležnosti opština – prvenstveno onih koji su u domenu osnovnih ljudskih prava, kao što su vodosnabdijevanje, održavanje čistoće, zaštita životne sredine i drugo", navodi se u saopštenju.

Iz ZPCG su istakli i da je, prilikom donošenja Zakona, zanemarena nemogućnost najvećeg broja opština da pružaju sporne integrisane usluge.

"I to ne samo u pogledu finansiranja, već i prostornih i kadrovskih kapaciteta. To ugrožava ostvarivanje prava ranjivih grupa na te usluge", upozorili su iz ZOCG.

Kako su dodali, Centri za socijalni rad, koji su i nadležni i osposobljeni za njihovo pružanje, predstavljaju dio organizacije resornog ministarstva čiji budžet za ovu godinu iznosi preko 285 miliona eura, odnosno veći je za 35 miliona eura u odnosu na budžet za prošlu godinu.

"Važno je napomenuti i to da u slučaju neizvršavanja ovih prenesenih poslova, koje brojne opštine de facto nisu u stanju da izvršavaju, Vlada ima pravo da razriješi predsjednika opštine i time izazove krizu lokalnih vlasti", kazali su iz ZOCG.

Oni su upozorili i da osporene odredbe nijesu izolovan slučaj u pravnom poretku Crne Gore, već dio dugogodišnjeg kontinuiranog zakonodavnog pristupa kojim se opštinama nameću dodatne finansijske obaveze ili oduzimaju ili umanjuju prihodi bez istovremenog obezbjeđivanja drugih izvora finansiranja.

To je, kako su poručili, trend koji se mora zaustaviti.

"Odluka Ustavnog suda po ovom Predlogu imala bi izuzetan značaj za zaštitu prava na lokalnu samoupravu u Crnoj Gori, kao i prava opština na samostalnost i budžet", ocijenili su iz ZOCG.

Prema njihovim riječima, takva odluka predstavljala bi dokaz usklađenosti crnogorskog zakonodavstva sa Evropskom poveljom o lokalnoj samoupravi, čime bi direktno uticala na ubrzanje procesa evropskih integracija Crne Gore.