Građani su do sada mogli da znaju da je neko područje u Crnoj Gori predloženo za mrežu Natura 2000, ali ne i da na jednostavan način provjere njegove granice i obuhvat.
Zbog toga je programer Luka Abazović i stvorio Ekoatlas - besplatan sajt koji na jednom mjestu objedinjuje podatke o zaštićenim područjima, zemljištu, klimi, ali i drugim karakteristikama teritorije.
Sajtu je moguće pristupiti na adresi ekoatlas.me, a on omogućava pronalaženje parcele, naselja ili opštine, uz jasan pregled podataka o tim željenim prostorima. Građani se, bez registracije, mogu informisati o konkretnom lokalitetu - nalazi li se u zaštićenoj oblasti, kakvi su klimatski uslovi, zemljište i vegetacija...
Ideja za sajt, kaže Abazović za “Vijesti”, počela je od informacije da je krajem juna usvojena Informacija o Predlogu područja ekološke mreže (Natura 2000) u Crnoj Gori. Dodaje da u tom trenutku nije postojalo mjesto na kojem “običan čovjek može da vidi gdje su ta područja i dokle sežu”.
“Stoga sam smatrao da bi bilo važno, a i korisno, omogućiti interaktivan uvid u te podatke. Prvo sam mapirao Natura 2000 područja, a onda i sva ostala zaštićena područja - nacionalne parkove, parkove prirode, područja zaštite ptica, predjele izuzetnih odlika, jer bez tih podataka slika o zaštićenim područjima nije potpuna. Sve ostalo što danas postoji na Ekoatlasu proisteklo je iz tog prvog posla”, objasnio je Abazović.
NIJE ZVANIČNI REGISTAR
Natura 2000 je najveća mreža zaštićenih područja u Evropi, u kojoj se nalaze lokaliteti važni za očuvanje ugroženih vrsta i prirodnih staništa. Nakon što Crna Gora pristupi Evropskoj uniji (EU), ta područja postaće sastavni dio evropske mreže i uživaće zaštitu u skladu sa evropskim propisima. Područja je moguće zaštititi i ranije, pod uslovom da postoji volja Vlade da ih očuva nacionalnim aktima.
Ekoatlas, objašnjava Abazović, od građana ne traži da znaju “kako se podaci zovu, niti odakle dolaze”.
“Vi kažete gdje, a sistem prikupi sve što o tom mjestu zna i sastavi izvještaj. Reći ‘gdje’ može se na nekoliko načina. Najpreciznije je preko broja parcele: prvo se izabere katastarska opština, pa se ukuca broj parcele. I jedno i drugo piše na listu nepokretnosti. Ako vas zanima nešto širi kontekst, možete ukucati ime naselja, opštine, zaštićenog područja ili jednostavno kliknuti na kartu. A ako ste na terenu, možete unijeti koordinate vaše trenutne lokacije i dobiti izvještaj za tačku na kojoj stojite. Svaki izvještaj ima svoju adresu, pa može da se sačuva ili pošalje nekome”, pojasnio je Abazović, podsjećajući da sajt “ne traži nijedan lični podatak korisnika”.
Ističe da Ekoatlas nije zvaničan registar, kao i da ne zamjenjuje nadležne institucije:
“Služi da se brzo i besplatno vidi kako stvari stoje. Kad je nešto neophodno za pravni postupak, i dalje se ide u instituciju, samo sada znate šta tražite i šta da pitate”.
Prema njegovim riječima, sajt nije isključivo namijenjen građanima, iako su oni “najbrojniji korisnici”.
“Namijenjen je i istraživačima, kojima je bitno da su podaci ukršteni i da se zna odakle svaki dolazi; ekološkim aktivistima i nevladinim organizacijama, kojima treba brza i provjerljiva podloga kad se negdje nešto dešava. Namijenjen je i projektantima i investitorima, kojima je brza provjera prije planiranja jeftinija od ispravke poslije. Namijenjen je i državi - institucije imaju svoje podatke, ali rijetko na jednom ekranu i najčešće ne u digitalnom obliku, a upravo to ukrštanje i prevođenje u upotrebljive slojeve je posao koji je ovdje urađen”, kazao je Abazović.
ZNAČAJAN GRAĐANIMA
Prema informaciji koju je usvojila Vlada, predložena Natura 2000 mreža u Crnoj Gori obuhvata 58 područja od značaja za Zajednicu na kopnu, 32 oblasti posebne zaštite za ptice i sedam morskih područja. U informaciji se navodi da kopnena područja zauzimaju 5.220 kvadratnih kilometara, odnosno 37 odsto kopnene teritorije Crne Gore. Područja posebne zaštite za ptice obuhvataju 5.104 kvadratnih kilometara, odnosno gotovo 37 procenata kopna. Morska područja zahvataju 179 kvadratnih kilometara, što je približno 7,06 odsto morskog dijela teritorije.
Odgovarajući na pitanje “Vijesti” koliko je bilo zahtjevno objediniti podatke o mreži Natura 2000, Abazović ističe da je to radio na tri nivoa.
“Prvi je nabavka - kod Nature 2000 jedino što je uopšte bilo javno dostupno bio je PDF dokument, pa sam granice područja morao izvlačiti iz njega, jer upotrebljiv digitalni sloj nije postojao. I inače granice dolaze iz različitih zvaničnih izvora, u različitim formatima i različitog kvaliteta, i nijesu uvijek geometrijski ispravne, pa je dobar dio posla bio popravljanje samih poligona da bi se uopšte mogli presijecati sa nečim drugim. Drugi je obrada - veliki dio onoga što Ekoatlas prikazuje nije preuzet gotov nego izračunat: obradili smo velike količine satelitskih snimaka i razvili sopstvene modele, među njima model toplote tla i model osvijetljenosti noćnog neba, dok su klimatski, vegetacijski i zemljišni slojevi građeni iz Copernicusa i drugih naučnih baza. Treći nivo je baš to preklapanje: isto zemljište zna da nosi tri režima istovremeno, pa je tako npr. Durmitor i nacionalni park i Natura 2000 područje, i područje zaštite ptica”, objasnio je on.
Značaj Ekoatlasa, kaže on, ogleda se u tome što “najveći dio ovih podataka građaninu nije bio dostupan ranije ni u kakvom upotrebljivom obliku”.
“Jedan dio jeste formalno bio javan, ali to na papiru nije isto što i u praksi. Drugi dio, i to veći, nije ni postojao kao crnogorski podatak: satelitske i zemljišne slojeve izvlačili smo iz Copernicusa i drugih naučnih izvora i arhiva za koje običan građanin nema nikakvog razloga da zna da postoje, i računali ih do nivoa jedne parcele, za cijelu zemlju. Taj posao je ovdje urađen jednom, da ga niko ne bi morao raditi ponovo”, izjavio je Abazović.
U PLANU AUTOMATSKA PROVJERA
Ažuriranje podataka, ističe Abazović, zavisi od njihove vrste, jer “nemaju svi isti ritam”.
“Granice zaštićenih područja mijenjaju se samo kad se promijeni zvanični akt, i njih pratim kroz registar zaštićenih područja i kroz proces uspostavljanja Natura 2000 mreže, koja je i dalje u fazi predloga. Podaci o kvalitetu vazduha idu godišnje, kako Agencija za zaštitu životne sredine objavljuje arhivu; klimatske vrijednosti su tridesetogodišnji prosjeci i po prirodi se rijetko mijenjaju; pokrivač zemljišta se osvježava kad Evropska svemirska agencija objavi novi snimak... Plan je da glavni izvori dobiju automatsku provjeru izmjena periodično, tako da sistem sam javi kad se nešto promijenilo, umjesto da na to čeka da neko primijeti”, poručio je.
Abazović je “Vijestima” kazao i da ima više planova u vezi sa Ekoatlasom.
“Prvo, klimatski istorijat. Danas Ekoatlas pokazuje kakva je klima na nekoj parceli, ali kao višedecenijski prosjek. Radim na tome da se vidi i kretanje: kako su se temperature i padavine na tom istom mjestu mijenjale kroz decenije. Čovjeka koji podiže voćnjak ne zanima samo kakvo je bilo, nego u kom pravcu ide, jer sadnica koju danas stavlja u zemlju rodiće u klimi koja tek dolazi. Drugo, preciznost. Dio podataka dolazi iz globalnih naučnih baza čija je rezolucija sasvim dobra za državu ili opštinu, ali gruba za jednu parcelu. Cilj je da se što više slojeva spusti na nivo na kojem se vide razlike između dvije susjedne parcele, a ne između dva kraja opštine. Treće, vrste. Počeo sam od granica zaštićenih područja, a ono zbog čega su ta područja uopšte zaštićena jesu biljke i životinje koje u njima žive. Logičan sljedeći korak je da se vidi i to - gdje se koja vrsta javlja i koja su područja biološki najbogatija”, kazao je on.
Koliko je zemlja rodna
Jedan od primjera onoga što Ekoatlas nudi je, kaže Abazović, produktivnost vegetacije.
“Za svaku parcelu se vidi koliko zelene mase kroz godinu proizvede, kada joj tipično počinje i kada se završava vegetaciona sezona, i što je najzanimljivije, da li je ta produktivnost od 2017. naovamo stabilna, u porastu ili u opadanju. Prevedeno na jezik kojim se o zemlji zaista govori: koliko je ta zemlja rodna i da li slabi. To je podatak koji ranije nije postojao ni u jednoj ovdašnjoj evidenciji, a danas se dobije za nekoliko sekundi i besplatno”, saopštio je “Vijestima”.
Ističe da ukrštanje podataka daje odgovor na pitanja koja se “odavno postavljaju, samo je do odgovora bilo teško doći”.
“Kad se zaštita, katastar, naselja, klima i satelitski snimci nađu u istom sistemu, može se vidjeti koja naselja nose najveći teret zaštite, koliko je u nekoj opštini zemlje stvarno obradivo, a koliko je već zauzeto izgradnjom... Koliko se gradi u rizičnim zonama, koja su naselja ljeti najtoplija, koliki je gubitak šuma i kako se sve to mijenjalo kroz godine. Svako od tih pitanja znači studiju koja traje mjesecima i koju neko mora naručiti i platiti. I treće, jednako važno: vidi se i gdje podataka nema. U sedamnaest crnogorskih opština ne postoji nijedno mjerenje kvaliteta vazduha, i to mjesto je ostavljeno prazno umjesto da bude popunjeno nagađanjem”, kazao je.
Tri nivoa - parcela, naselje i opština
Osim podataka o konkretnim parcelama u crnogorskim opštinama, Ekoatlas, kaže Abazović, daje i izvještaj za “bilo koje naseljeno mjesto u Crnoj Gori”.
“Vjerujem da će ljudima baš to biti najzanimljivije - kako stoji njihovo selo, koliki je dio njegove teritorije pod zaštitom, kakvi uslovi tamo vladaju i kako se rangira u odnosu na ostala mjesta u Crnoj Gori”.
Navodi i da je ideja bila da se cijela zemlja vidi kroz tri nivoa - parcela, naselje i opština.
“Jer nije svako pitanje pitanje o jednoj njivi. Osim podataka o konkretnoj parceli, Ekoatlas daje izvještaj i za bilo koje naseljeno mjesto u Crnoj Gori, kao i za svaku opštinu”, saopštio je Abazović.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
