Peticiju za prava OSI potpisalo 3.660 građana

Savez udruženja paraplegičara Crne Gore prikupio je do juče 3.660 od potrebnih 6.000 potpisa za peticiju kojom traži da osobe sa invaliditetom, kojima je država već pravosnažnim rješenjem utvrdila status, procenat invaliditeta, preostalu radnu sposobnost i mogućnost zaposlenja, ne moraju ponovo da prolaze vještačenje po novoj metodologiji, kao i da se zakonom garantuje očuvanje njihovog već stečenog statusa i prava.

Peticija je pokrenuta preko sajta Skupštine Crne Gore 5. oktobra, a plan je da se sakupljeni potpisi upute skupštinskom Odboru za zdravstvo, rad i socijalno staranje od kojeg bi tražili iniciranje procedure za izmjene zakona za šta je potrebno da sakupe 6.000 potpisa. Za to imaju rok do četvrtog decembra.

Peticijom se traži brisanje člana 61 Zakona o jedinstvenom vještačenju invaliditeta i izmjenu člana 48d Zakona o profesionalnoj rehabilitaciji i zapošljavanju lica sa invaliditetom, kako bi se zaštitio pravosnažno utvrđen status i stečena prava osoba sa invaliditetom.

Skupština je u oktobru prošle godine usvojila Zakon o jedinstvenom vještačenju invaliditeta koji je predviđao niz promjena u sistemu procjene invaliditeta u Crnoj Gori, a koje je trebalo da počnu od 1. jula ove godine.

Međutim, Ministarstvo socijalnog staranja na čijem je čelu Damir Gutić (BS) je skupštini predložilo izmjene ovog zakona kojim se rokovi odlažu do 1. decembra.

Jedan od razloga za usvajanje zakona bio je da se ponovo vrše procjene dodijeljenih invaliditeta od dosadašnjih komisija zbog toga što je došlo do drastičnog povećanja broja osoba koje su dobijale rješenja. Rekorderi su opštine Berane i Rožaje, gdje broj osoba sa invaliditetom dostiže i četvrtinu ukupnog broja stanovništva.

Ovaj zakon je predviđao osnivanje Zavoda za jedinstveno vještačenje invaliditeta, kao centralne institucije koja bi sprovodila vještačenja po jedinstvenoj metodologiji.

Taj institut je trebalo da proradi 1. jula, međutim u izmjeni zakona se navodi da još nisu urađeni podzakonski akti, zbog čega se početak njegovog rada odlaže za decembar. Zakon je stupio na snagu 30. oktobra prošle godine i prema njemu Metodologija vještačenja je trebalo da bude usvojena u roku od 60 dana, a podzakonski akt kojim se uređuje program i način sprovođenja obuke za jedinstveno vještačenje invaliditeta trebalo je da bude donijet za 90 dana.

“U postupku pripreme bilo je neophodno usaglasiti stavove predstavnika organa državne uprave nadležnih za poslove socijalnog staranja, zdravlja, rada i prosvjete, kao članova radne grupe formirane za podršku sprovođenju reforme utvrđivanja invaliditeta među kojima su bili i predstavnici organizacija osoba sa invaliditetom i drugih organizacija civilnog društva. Zbog obima i složenosti navedenih aktivnosti, postupak izrade i usaglašavanja metodologije trajao je duže od prvobitno planiranog”, navedeno je u obrazloženju.

Vlada je 10. decembra prošle godine donijela odluku o osnivanju Zavoda za jedinstveno vještačenje invaliditeta, ali kako se navodi u obrazloženju izmjena zakona i odlaganja rokova za decembar, i dalje nisu stvoreni organizacioni i kadrovski uslovi za početak rada Zavoda.

U obrazloženju peticije Saveza udruženja paraplegičara su istakli da je veliki broj osoba sa invaliditetom u Crnoj Gori već prošao postupak procjene invaliditeta u skladu sa prethodno važećim zakonima i metodologijom i dobio pravosnažna rješenja kojima su utvrđeni status osobe sa invaliditetom, procenat invaliditeta, preostala radna sposobnost i mogućnost zaposlenja.

“Na osnovu tih rješenja ostvaruju se prava iz oblasti profesionalne rehabilitacije i zapošljavanja. Posebno je važno naglasiti da novo vještačenje nije samo formalna potvrda ranijeg statusa. Ono se sprovodi prema novoj i sadržinski drugačijoj metodologiji, koja je u pojedinim elementima nepovoljnija od metodologije po kojoj je invaliditet ranije utvrđen. Zato postoji stvaran rizik da osoba sa potpuno istim zdravstvenim stanjem i istim oštećenjima, samo zbog primjene novih kriterijuma, dobije niži procenat invaliditeta, a time izgubi mogućnost ostvarivanja određenih prava iz oblasti profesionalne rehabilitacije i zapošljavanja”, navodi se u obrazloženju peticije udruženja.

Oni su ocijenili da se ovim dovodi u pitanje pravna sigurnost, zaštita stečenih prava i zabrana retroaktivnog dejstva zakona, te da aktuelni zakon otvara i pitanje jednakosti i diskriminacije.

“Zato se obavezno ponovno vještačenje odnosi na osobe kojima je status utvrđen po propisima iz oblasti profesionalne rehabilitacije i zapošljavanja, dok se statusi invaliditeta utvrđeni po drugim propisima ne podvrgavaju istom režimu. Građaninu kojem je država, u zakonitom postupku i primjenom tada važećih propisa i metodologije, pravosnažnim pojedinačnim aktom utvrdila određeni pravni status, država mora obezbijediti pravnu sigurnost i stabilnost pravnog dejstva takvog akta”, istakli su iz Udruženja.

Oni su kazali da se ne protive reformi sistema vještačenja invaliditeta, jedinstvenoj metodologiji niti uvođenju novih prava, ali da novi sistem, prema njihovom mišljenju treba primjenjivati na buduće postupke i nova prava, bez prijetnje po već stečeni procenat invaliditeta, status i prava koja iz njega proizlaze, te da osobama sa invaliditetom treba ostaviti mogućnost da sama odluči da li želi novo vještačenje radi ostvarivanja nekog novog prava, bez gubitka ranije pravosnažno utvrđenog statusa.

Savez udruženja paraplegičara Crne Gore tražio je i izmjenu člana 48d Zakona o profesionalnoj rehabilitaciji i zapošljavanju lica sa invaliditetom čime bi im, kako smatraju, sačuvali ranije utvrđeni procenat invaliditeta i prava koja iz njega proizlaze.

“Zato ovom peticijom tražimo od Odbora za zdravstvo, rad i socijalno staranje Skupštine da razmotri ovu inicijativu, podrži zaštitu pravosnažno utvrđenog statusa osoba sa invaliditetom i, u okviru svojih nadležnosti, inicira kod poslanika pokretanje zakonodavnog postupka. Reforma sistema invaliditeta treba da unaprijedi prava osoba sa invaliditetom, a ne da ih dovodi u neizvjesnost da ponovo dokazuju status koji im je država već pravosnažno priznala”, saopštili su oni.