Crveni mulj - privatna imovina, državni problem: Tužilaštvo istražuje ugrožavanje sredine i zdravlja ljudi

Bazeni opasnih materija privatni već devet godina. Ekološka inspekcija izricala više kazni zbog ove potencijalne ekološke bombe. Svjetska banka finansirala izradu dokumentacije, ali se sanacija ne može sprovesti jer je imovina privatna

73426 pregleda 22 reakcija 9 komentar(a)
Vlasnik bi trebao da uradi sanaciju:Crveni mulj kod KAP-a, Foto: Luka Zekovic
Vlasnik bi trebao da uradi sanaciju:Crveni mulj kod KAP-a, Foto: Luka Zekovic

Bazeni crvenog mulja bivšeg Kombinata aluminijuma najveći su ekološki problem u Crnoj Gori, ali se od 2015. godine nalaze u privatnom vlasništvu, prvo ukrajinskog biznismena Romana Denkovića, a zatim male firme za otkup otpada iz Berana “Weg Kolektor”.

U proteklih devet godine ništa se konkretno nije uradilo u rješavanju ovog problema, iako je Svjetska banka od 2014. godine zainteresovana da finansira njegovu ekološku sanaciju. Ekološka inspekcija je proteklih godina izrekla više kazni vlasnicima zbog ugrožavanja životne sredine i zdravlja ljudi, a Agencija za zaštitu životne sredine prošle godine protiv sadašnjeg vlasnika “Weg kolektor” podnijela krivičnu prijavu.

“Bazeni crvenog mulja predstavljaju kompleksan izazov koji zahtijeva multidisciplinarni pristup i koordinisane napore kako bi se adekvatno riješilo ovo pitanje. Inspekcijski nadzor i kontinuirana praćenja su samo neki od koraka koji su do sada preduzeti. Radna grupa koja je formirana radi razmatranja problema, sagledavala je različite opcije za rješavanje situacije. Jedna od predloženih kratkoročnih mjera je revitalizacija bunara i izgradnja sistema prskalica kako bi se smanjila emisija prašine i potencijalno štetnih materija”, saopštili su “Vijestima” Agencije za zaštitu životne sredine.

Svjetska banka odobrila je 14. septembra 2014. zajam od 50 miliona eura za rješavanje više ekoloških problema - pokretanje dekontaminacije bivšeg brodogradilišta Bijela, sanaciju lokaliteta na kojem se nalaze rudarski ostaci u selu Grada i deponije pepela kod TE Pljevlja, kao i pripremu tehničke dokumentacije za sanaciju bazena crvenog mulja.

Vlasnik bi trebao da uradi sanaciju:Crveni mulj kod KAP-a
Vlasnik bi trebao da uradi sanaciju:Crveni mulj kod KAP-afoto: Luka Zeković

Obaveza vlasnika da plati sanaciju

“Kroz projekat ‘Upravljanje industrijskim otpadom i čišćenje’ završen je Glavni projekat rekonstrukcije bazena crvenog mulja, koje je i odobren od strane revidenta, kao i Elaborat procjene uticaja rekonstrukcije bazena crvenog mulja na životnu sredinu (EIA), na koji je izdata saglasnost od strane Agencije za zaštitu životne sredine i Elaborati procjene uticaja rekonstrukcije bazena crvenog mulja na životnu sredinu i društvo (ESIA), koji je odobren od strane Svjetske banke u skladu sa procedurom”, naveli su iz Agencije.

Na pitanje “Vijesti” ko je obavezan da uradi sanaciju ove potencijalne ekološke bombe - država ili privatni vlasnik, iz Agencije odgovaraju da bi to trebao da uradi vlasnik.

“Trenutni vlasnik bazena crvenog mulja je WEG Kolektor Berane, tako da odgovornost za sprovođenje svih aktivnosti, projekata i planova vezanih za bazen crvenog mulja leži na ovoj kompaniji”, naveli su iz Agencije za zaštitu životne sredine.

Od 450.000 do pet miliona

Denković je bazene, koji se prostoru na 450 hiljada kvadrata zemljišta, kupio 2015. godine od stečajne uprave KAP-a za 450 hiljada eura, sa namerom sa iz crvenog mulja, čija je količina procijenjena na 7,5 miliona tona, preradom izvuče rijetke metale, kojih prema ranijim analizama ima oko 7.500 tona.

Međutim, on bazene naredne godine prodaje “WEG Kolektoru” za nepoznatu sumu novca, a ova beranska firma ih zalaže za pozajmicu od pet miliona eura kod kompanije Blackrock capital Podgorica. Vlasnik Weg Kolektora je 2016. godine bio dvadesetogodišnjak Lazar Jevrić, dok je njegov otac Siniša Jevrić bio potraživan od Interpola zbog navodne povezanosti sa trgovinom narkoticima.

Jevrići su od tada više puta medijima davali izjave da planiraju da pokrenu preradu crvenog mulja, najavljivali partnere iz Britanije, Švajcarske, Njemačke, ali se do sada ništa nije desilo. “Vijesti” su ovoj kompaniji poslale pitanja u vezi s njihovim planovima, izrečenim kaznama i krivičnim prijavama koje su dobijali zbog kršenja zakona i ugrožavanja životne sredine i života i zdravlja ljudi, ali nisu dobili odgovor.

Postoji opasnost, tužilaštvo izviđa

“Agencija za zaštitu životne sredine je donijela Rješenje o pokretanju postupka neposredne opasnosti od štete u životnoj sredini, kao i naložila operateru da o svom trošku sprovede konkretne mjere zaštite i spasavanja u dijelu preventivne zaštite shodno Preduzetnom planu, a u skladu sa Zakonom o zaštiti i spasavanju. Kako operater nije dostavio dinamički plan realizacije konkretnih preventivnih mjera, niti obavijestio Agenciju o preduzetnim preventivnim mjerama Agencija je u aprilu 2022. informisala operatera da će postupiti shodno članu 16 stav 7 Zakona o odgovornosti za štetu u životnoj sredini odnosno pristupiće sprovođenju preventivnih mjera o trošku operatera. U konačnom, Agencija za zaštitu životne sredine je podnijela krivičnu prijavu od 15. 2. 2023. godine protiv WEG Kolektor i odgovornog lica u pravnom licu”, saopštili su “Vijestima” iz ove Agencije.

“Vijesti” su Osnovnom tužilaštvu iz Podgorice poslale pitanja šta se desilo u vezi s ovom krivičnom prijavom, ali nisu dobile odgovor. Prema nezvaničnim saznanjima, tužilaštvo je pokrenulo izviđaj, uzelo izjave od Agencije, ekoloških inspektora i Jevrića, pa je taj postupak još u toku.

Analize rađene, rezultati nisu dostupni javnosti

Ekološka inspekcija, kako su “Vijestima” naveli iz Agencije, proteklih godina je Osnovnom državnom tužilaštvu Podgorica dostavljala potrebnu dokumentaciju - dokaze u vezi s dešavanjima na bazenima crvenog mulja, kada je pod udarima vjetra sa suvih površina bazena, dolazilo do zasipanja crvenom prašinom imovine mještana koja se nalazi u blizini bazena, na dalje postupanje.

“Ekološka inspekcija je nakon saznanja u vezi sa zatečenim stanjem na bazenima obavještavala dežurnog tužioca i angažovala ovlašćenu laboratoriju Centar za ekotoksikološka ispitivanja (CETI), koja je pristupala hitnim imisijskim mjerenjima kvaliteta vazduha, suspendovanih čestica u okruženju bazena crvenog mulja”, naveli su iz Agencije.

“Vijesti” su pitale CETI šta je utvrđeno ovim ispitivanjima, ali su oni odgovorili da to ne mogu da saopšte jer je, prema ugovoru, vlasnik tih rezultata naručilac Ekološka inspekcija koja jedino može da ih prezentuje javnosti.

Iz Uprave za inspekcijske poslove, u čijem sastavu se nalazi ova inspekcija, nisu odgovorili na pitanja “Vijesti” u vezi s ovim istraživanjima.

Ni iz Agencije nisu mogli da daju jasan odgovor šta je analizama utvrđeno, kao i koliko su po prirodu zdravlje ljudi i životinja opasne materije, koje vjetar raznosi sa bazena po okolnim selima i koje se mogu pomiješati sa površinskim i podzemnim vodama.

“U okviru različitih inicijativa, obavljene su analize sadržaja bazena crvenog mulja kako bi se stekao uvid u njihovo stanje. Ove analize su korisne za sagledavanje potencijalnih problema i identifikovanje neophodnih koraka ka rješavanju istih. Važno je napomenuti da se ovi nalazi uzimaju u obzir u širem kontekstu saradnje i dijaloga između relevantnih strana. Naša fokusirana aktivnost je na pristupima koji će doprinijeti rješavanju ovog pitanja, s ciljem postizanja održivih i efikasnih rješenja”, naveli su iz Agencije.

Bonus video: