Kompanija “Vjetropark Bijela” dobila je zelenu dozvolu Agencije za zaštitu životne sredine, odnosno ekološku saglasnost da kod Šavnika mogu da grade vjetroelektranu na površini od 300.000 kvadrata i dalekovod dug 18,7 kilometara. Očekuje se da će projekat vrijedan 200 miliona eura, obezbijediti struju za 20.700 domaćinstava godišnje.
Elaborat o procjeni uticaja na životnu sredinu za ovaj projekat podgoričkoj firmi, čiji je osnivač kompanija “Alcazar Energy Partners”, zvanično je odobren krajem prošle godine, dok je odluka objavljena sredinom februara.
Vjetroelektrana sa planiranih 17 vjetrogeneratora, visokih po 110 metara, mještanima više mjesta u Šavniku nije pravila probleme, ali je otpor projektu sredinom prošle godine stigao zbog dalekovoda koji, između ostalog, prolazi kroz naselje Brezna u Plužinama. Mještani okupljeni u građanskoj inicijativi “Spasimo Brezna” su tada saopštili da “Alcazar Energy Partners” brutalno gazi crnogorske zakone, Ustav i međunarodne konvencije i navodno pokušava nasilnim putem da otme privatne posjede mještana Brezana, kako bi preko njih napravila dalekovod do trafostanice (TS) u tom mjestu.
Prema Elaboratu koji su uradile firme “Medix” i “E3”, investitor je u međuvremenu uradio korekciju trase u ovom dijelu i izmijenio prolaz dalekovoda u mjestima Duži i Brezna, čime su i vjetrogeneratori prečnika 171 metar i snage 118,8 megavata - dobili odobrenje Agencije.
“Teren lokacije i njene okoline predstavlja ruralno brdsko područje. Ukupna površina na kojoj će biti izrađena vjetroelektrana je 29,97 hektara na privatnim parcelama. Na području lokacije i trase priključnog dalekovoda 110 kV za potrebe priključenja vjetroelektrane, nema zaštićenih objekata i dobara iz kulturno-istorijske baštine. Od zaštićenih područja jedino trasa dalekovoda presjeca III zonu zaštite Parka prirode ‘Dragišnica’ i ‘Komarnica’ i zaštitni pojas Nacinalnog parka ‘Durmitor’. Kanjon rijeke Komarnice je uvršten na listu Emerald područja u Crnoj Gori i potencijalno je Natura 2000 područje. Najbliži nekategorisani objekat se nalazi na 14 metara od trase dalekovoda, dok su sledeći stambeni objekti na udaljenosti 57 i 65 metara od trase”, ističe se u Elaboratu.
Stubovi daleko od korita
Dalekovod dug 18,7 kilometara spajaće TS “Bijela” i postojeću TS “Brezna”, dok će pri ulasku u selo Brezna biti pretvoren u podzemni kabl dug gotovo 600 metara. Dalekovod će, kako piše, imati 69 stubova i prolaziće kroz katastarske opštine Malinsko, Donja Bijela, Mljetičak, Petnjica, Pošćenje, Komarnica, Duži - u Šavniku i Gornja Brezna u Plužinama.
Za izgradnju dalekovoda je planirano čišćenje terena od žbunja, drveća, korova i drugog rastinja, pri čemu će biti očišćeno 140.000 kvadrata, dok se niže biljke koje ne utiču na bezbjednost dalekovoda neće sjeći.
“Od značajnijih tokova dalekovod prelazi sjeveroistočno od Šavnika preko klisure rijeke Bukovice, potom preko klisure rijeke Komarnice ispred ulaska u kanjon Nevidio da bi u krajnjem dijelu prelazio preko kanjona Komarnice od Duži, ka TS u Breznama. Iako u ovom dijelu rijeke prolaze kroz duboki kanjon, stubovi dalekovoda su pozicionirani na taj način da se nalaze daleko od samog korita rijeke treba reći da su ovo vode koje konstantno teku i da je njihov regenerativni kapacitet veliki. Dalekovod uglavnom prolazi kroz područja kao što su travnate livade i manjim dijelom kroz šumska područja”, ističe se u Elaboratu.
Piše i da je koridor dalekovoda urađen po tački priključenja koju je utvrdio Crnogorski elektroprenosni sistem (CGES), da mu je sigurnosna zona po 25 metara sa obje strane, pa će obuhvatiti ukupno oko 935.000 kvadrata. Navodi se i da njegova trasa većinom ide preko livada i šuma.
Prema Elaboratu, na prostoru vjetroelektrane nema površinskih vodenih tokova, ali je zabilježeno 17 pojilišta za stoku, odnosno bara. Na ovoj lokaciji je slaba naseljenost, pa u blizini postoji nekoliko objekata, većinom katuna, od kojih je najbliži oko 250 metara od najbližeg vjetrogeneratora.
Vjetroelektrana će biti priključena na magistralni put Šavnik - Žabljak, koji je udaljen oko 17 kilometara dok je planirana i gradnja saobraćajnice širine pet metara, između vjetrogeneratora.
Za gradnju treba oko 100 radnika
Najbliže kulturno dobro projektu se nalazi u Dužima, na oko 150 metara od dalekovoda, a riječ je o crkvi Sv. Arhangela Mihaila, dok je Manastir Bijela sa crkvom Svetog Đorđa iz XVII vijeka, udaljen oko 800 metara. Projektom neće biti ugroženo vodoizvorište “Šavnička Glava” jer se nalazi na 400 metara od dalekovoda.
Ističe se da će projekat izgradnje pratiti normalni nivoi zagađenja koji se vide na gradilištima, ali da neće biti uticaja na lokalno stanovništvo dok će tokom pripremnih radova, probijanja puteva i sređivanja terena na projektu raditi 50 radnika, a kasnije, pri montaži stubova vjetrogeneratora, dalekovoda i potrebne opreme, očekuje se 100 zaposlenih na gradilištu.
Na ovom mjestu je zabilježeno i sedam vrsta insekata od posebnog značaja, koji su zaštićeni na nacionalnom nivou ili ugrožena i nalaze se na dodacima Habitat direktive Evropske unije o staništima i vrstama, rezoluciji Bernske i CITES konvencije.
Vlada je urbanističko-tehničke uslove za izradu tehničke dokumentacije za ovu vjetroelektranu izdala u julu 2023. godine.
Crnogorske firme “Sistem MNE” i “Simes inženjering” su u septembru 2023. godine potpisale sa kompanijom “Alcazar Energy” iz Luksemburga, ugovor o izgradnji vjetroparka Bijela vrijednog 200 miliona eura. Iz Vlade je tada saopšteno da je riječ o izgradnji jedne od najvećih vjetroelektrana na Balkanu, dok se početak gradnje očekivao tokom 2025. godine.
Tada su najavili i da će se radom ovog vjetroparka proizvoditi dovoljno čiste energije za snabdijevanje više od 20,7 hiljada domaćinstava godišnje, dok će značajne benefite imati i opština Šavnik kroz valorizaciju zemljišta, unapređenje infrastrukture i mobilnosti. Projektom je planirano smanjenje emisije štetnih gasova - za više od 260 hiljada tona ugljen-dioksida godišnje.
Dijalog bez dijaloga?
Iz građanske inicijative “Spasimo Brezna” su julu prošle godine saopštili da “Alcazar Energy Partners” nastavlja da gazi zakone, Ustav i međunarodne konvencije i pokušava da otme njihove posjed, kako bi preko njih napravili dalekovod do za vjetroelektranu “Bijela”.
To reagovanje su uputili dan nakon što je “Alcazar” saopštio da su imali sastanak sa stanovnicima Plužina i sela Gornja Brezna, te da ostaju otvoreni za dijalog i vjeruju da se odgovoran razvoj projekta gradi kroz otvorenu komunikaciju.
Iz građanske inicijative su naveli da je ta prezentacija bila organizovana radi fingiranja procesa dijaloga sa mještanima, kako bi investitor dobio odobrenje međunarodnih banaka i i aplicirao za kredit.
“Da je u pitanju samo fingiranje dijaloga, govori činjenica da je “Alcazar” poziv uputio samo medijima, a ne i građanima. Pokušali su da ovo obave ispod žita, nadajući se da se niko od nas neće pojaviti. Poslednje što su uradili je da su poslali dvojicu svojih službenika, tajno, kod najstarijeg stanovnika našeg sela, koji ima 95 godina i živi sam, da ga ubjeđuju da im proda svoju zemlju, i pritom ga upozorili da mu je bolje da im dobrovoljno proda nego da mu zemlja bude uzeta eksproprijacijom. Kako se ovo zove ako nije - nasilje, ucjenjivanje, prijetnja? Slučajno smo saznali za raspravu o Elaboratu - oni su upisali naše parcele i napisali da su napravili dogovor sa vlasnicima zemljišta i potpisali ugovore o zakupu. A mi tada prvi put čujemo za to”, kazali su oni.
Tvrde da je investitor nakon toga poslao geometre na njihova imanja radi premjera, te da su podnijeli zahtjev Ministarstvu prostornog planiranja da proglasi javni interes i da država uzme njihovu zemlju.
Bonus video:
