Registar zanatlija trebalo bi da proradi od početka marta, nakon čega bi vodoinstalateri, moleri, stolari i firme koje se bave ovim i sličnim poslovima, imali tri mjeseca da se u njega upišu. Iz Ministarstva ekonomskog razvoja su “Vijestima” kazali da bi tom bazom podataka upravljala Zanatska komora Crne Gore, dok bi u nju bile upisane zanatlije, vrste posla kojim se bave i opštine iz kojih rade.
Ipak, iz Javne ustanove Zanatska komora Crne Gore i nevladinog udruženja Zanatsko-preduzetnička komora tvrde da je krajnji rok za uspostavljanje ovog registra 13. februar i da će Tržišna inspekcija neupisane zanatlije - kompanije moći kazniti do 20.000 eura, a preduzetnike do 6.000 eura. Kako je “Vijestima” kazao izvršni direktor ovih komora Boris Marđonović, zanatlije moraju makar započeti proceduru upisa do 13. februara, kako inspekcije ne bi imale osnov za kaznu.
U Crnoj Gori trenutno niko nema podatke koliko stolara, vodoinstalatera, zidara i drugih zanatlija radi po zakonu ili “na crno”, ali se zna da je vrijednost sivog tržišta ogromna i da milioni eura ne završavaju u državnom budžetu. Vrijednost sive ekonomije u 2024. godini bila je 1,5 milijardi eura, ili oko 20 odsto bruto-domaćeg proizvoda (BDP) koji je iznosio 7,64 milijarde eura.
Planirano je da se to promijeni izmjenama i dopunama Zakona o zanatstvu koje je Skupština usvojila u julu prošle godine, a kojima je propisano uvođenje registra zanatlija. Zakon je na snagu zvanično stupio 13. avgusta 2025. godine a u njemu piše, da se Registar mora formirati u roku od šest mjeseci - odnosno do 13. februara.
Upitani o rokovima i potencijalnim kaznama, iz Ministarstva kojim rukovodi Nik Đeljošaj su kazali da se Zanatska komora ogradila od javnih istupa i tumačenja koja su se pojavila u medijima jer kako tvrde, nisu data u ime zvanične i legitimne Zanatske komore - već u svojstvu predstavnika nevladinog udruženja koje djeluje u skladu sa sopstvenim ciljevima i interesima.
“Shodno tome, takvi navodi i interpretacije ne mogu se smatrati zvaničnim stavovima Zanatske komore Crne Gore, niti relevantnim tumačenjem važećih zakonskih rješenja. Sva prava i obaveze zanatlija, uključujući pitanja u vezi sa registrom zanatlija, rokovima i eventualnim posljedicama nepostupanja, uređuju se isključivo važećim propisima i aktima nadležnih institucija, o čemu će zanatlije biti blagovremeno informisane putem zvaničnih kanala komunikacije. Aktivnosti na uspostavljanju elektronskog registra su u toku, pri čemu je planirano da isti bude operativan nakon 1. marta 2026. godine”, istakli su iz Ministarstva.
Za upis tri mjeseca
Iz Ministarstva tvrde da će se kroz registar pratiti i objavljivati podaci o zanatlijama, uz poštovanje pravila o zaštiti podataka o ličnosti i savremenim informacionim tehnologijama, da će se obezbijediti centralizovani i ažurni pregled, evidencije o upisu, promjenama i brisanju podataka, pregled po vrstama zanata, djelatnostima i opštinama...
Istakli su i da neće biti problema jer pravo na obavljanje zanata ne zavisi od licenci, već isključivo od poštovanja zakona.
“Zakonom je jasno propisan i rok za podnošenje prijave za upis, tako da je zanatlija dužan da u roku od tri mjeseca od dana uspostavljanja registra zanatlija podnese prijavu za upis Zanatskoj komori (član 20b). U ovom trenutku nije moguće dati preciznu procjenu ukupnog broja zanatlija koji će biti upisani u registar, s obzirom na to da se prvi put uspostavlja jedinstvena, centralizovana elektronska evidencija na državnom nivou. Zakonska rješenja koja uređuju oblast zanatstva, uključujući uspostavljanje registra zanatlija, pripremljena su uz aktivno i neposredno učešće predstavnika Zanatske komore, čime je obezbijeđeno da rješenja budu usklađena sa potrebama sektora i realnim okolnostima u praksi. Ovakav pristup doprinosi dosljednoj primjeni propisa, pravnoj sigurnosti zanatlija i stabilnom razvoju zanatstva u Crnoj Gori”, kazali su oni.
Iz Ministarstva su naglasili da vjeruju da je tri mjeseca dovoljan rok za upis svih zanatlija u Crnoj Gori, jer će registracija biti jednostavna i jasna, pa ne očekuju poteškoće u radu ovog sektora ako dođe do razmaka između upisa u registar i početka njegove pune primjene.
Zakon lošiji nego ranije
Marđonović je naglasio da je Ministarstvo 22. januara ove godine objavilo saopštenje u koje su kazali da zanatlije ne moraju žuriti i da kazne nisu obavezujuće, što je kako tvrdi, dovelo do zabune kod zanatlija jer su neki povjerovali da se ove obaveze mogu suspendovati saopštenjem.
Istakao je da Zakon važi sve dok ga Skupština ne promijeni, odnosno - ne može ga derogirati saopštenje. Zato su kakao kaže, 23. januara javno pojasnili da su kazne važeće i da se mogu izdavati ako inspekcije to odluče. Marđonović je pozvao zanatlije da otpočnu proceduru upisa, kako bi inspekcija vidjela da odgovornost nije na njima.
“Ministarstvo vrši pritisak na zanatlije, podstiče neizvjesnost oko zakonskih obaveza i narušava povjerenje u pravni sistem. Upozoravali smo ih na probleme tokom izrade zakona, slali smo analize, predloge, ukazivali na rizike. Oglušili su se. Rezultat: donijeli su lošiji zakon od prethodnog i pojačali paralizu u sistemu. Podaci iz registra su ih demantovali. Zakonski vakuum je postao očigledan. Zakon jasno kaže: krajnji rok za uspostavljanje registra je 13. februar 2026. godine. Zanatlije su već morale biti u njemu. Posljedice kašnjenja mogu biti ozbiljne: tržišna inspekcija ima pravo da izrekne kazne do 20.000 eura za pravna lica i do 6.000 eura za preduzetnike. Ovo nisu naše želje - ovo propisuje član 18 Zakona o zanatstvu koji je donijela Skupština”, naglasio je on.
Da reaguje i Upravna inspekcija
Marđonović tvrdi da je majstorski ispit obesmišljen, da se iskustvo i tradicija ne priznaju i da se prihvata samo formalni papir bez praktičnog znanja, što ugrožava mušterije jer je kvalitet zanatskog obrazovanja nemoguć bez potvrđenih majstora u radionicama. Naglasio je da je prevencija rizika po zdravlje i život uklonjena za tzv. složene zanate, odnosno da neko može raditi električne ili plinske instalacije bez majstorskog ispita.
Dodao je da mora postojati odgovornost a ne samovolja državnih organa i da će dok se problem ne razriješi štititi zanatlije, ali da oni ne mogu biti talac spora jer Ministarstvo ima drugačije tumačenje zakona. Marđonović navodi da je Zakon jasan, da zanatlije moraju upozoriti na rok i zaštititi od kazni - pa su zato digitalizovali proces.
“Uvedeno je neustavno dvostruko članstvo - zanatlije moraju biti članovi i Privredne i Zanatske komore istovremeno. Poslanici očigledno nisu pročitali negativno mišljenje Ministarstva finansija na ovu odredbu. Da bi sve ovo zataškali, Ministarstvo sada traži podršku frakcija unutar Zanatske komore, koristeći stari mehanizam podjela. Miješaju se u rad samostalne i nezavisne javno-pravne ustanove. Šalju individualna obavještenja korisnicima javne pomoći sa netačnim informacijama, imenujući osobe koje nemaju legitimitet da predstavljaju Komoru. Ovo više nije stručno neslaganje. Ovo je svjesno podrivanje institucije. Ovim putem pozivam Upravnu inspekciju da izvrši izviđaj i pokrene odgovarajuće postupke protiv Ministarstva ekonomskog razvoja za uplitanje u rad nezavisne javno-pravne ustanove”, kazao je on.
Svi na gubitku
Marđonović je naglasio da Vlada ne može formirati svoju infrastrukturu za polaganje majstorskog ispita, jer se njeni organi ne bave zanatskom djelatnošću i nemaju radionice, majstore ni praktično iskustvo. Tvrdi da se u drugim sistemima prenose ovlašćenja struci, dok Vlada vrši pravni nadzor nad radom Komore, ažurira kvalifikacije i donosi propise, strategije i programe podrške.
On je naveo da se komunikacija o ovim pitanjima uporno odbija, dok umjesto dijaloga dobijaju optužbe da ruše obrazovni sistem a zanatstvo nalazi na najnižem nivou. Kako kaže, dok u EU sve više mladih ljudi biraju zanatsko obrazovanje, u Crnoj Gori je sve više prekvalifikacija u životnoj dobi kada mladi treba da formiraju porodice i uspostave stabilnost.
Tvrdi da se problem mora riješiti kroz dijalog nakon održavanja izborne skupštine Zanatske komore, jer su ispoštovali sve što se od njih tražilo novim Zakonom - izgradili infrastrukturu za pripremu i za polaganje majstorskih ispita, imaju radionice zanatlija, majstore i decenijsko iskustvo.
“Očekujemo poziv Vlade na konstruktivan dijalog i nudimo najviši nivo socijalnog partnerstva, ekspertize, resursa i praktičnog iskustva. Na kraju priče dobićemo desetine hiljada papira iza kojih ne stoje ujednačeni standardi, znanja i vještine. Dobiješ potvrdu da si “električar” bez obzira da li znaš samo da spojiš devet žica uz slavodobitno ushićenje “radi” ili razumiješ koje žice treba spojiti da bi sigurno radilo. Dobijaš potvrdu da si “vodoinstalater” bez obzira da li možeš isprojektovati sistem ili samo zamijeniti slavinu. Prvo gube potrošači - građani koji više neće znati da li im dolazi kvalifikovan zanatlija ili neko sa papirom koji će ih zapravo koštati mnogo više. Gube poštene zanatlije - oni koji su godinama učili zanat, položili majstorski, gradili iskustvo. Sada konkurišu sa onima koji su platili kurs od mjesec dana i dobili isti papir. Gubi država - jer nema sistem kontrole kvaliteta. Kada građanin pozove električara i on napravi štetu, ko je odgovoran? Papir kaže da je kvalifikovan. Ali nije”, pojasnio je Marđonović.
On je naglasio da su imali razgovore sa Ministarstvo, da su im uputili detaljne analize, predlog zakona, ukazivali na rizike i da je sve dokumentovano, ali da su svi predlozi odbačeni bez odgovora. Marđonović tvrdi da rješenje situacije zavisi od toga da li će Ministarstvo shvatiti da 102.996 zanatlija, 38.405 firmi i i milijarde eura ne mogu biti talac odbijanja dijaloga, odnosno da zanatlije neće zaboraviti ko ih je doveo u pravnu neizvjesnost da bi zataškao propuste.
Sporna i članarina
Marđonović je naglasio da se kroz obavezno članstvo uvodi i obaveza članarine, ali da problem pravi neustavnost duple naplate - jer zanatlije moraju biti članovi i Privredne i Zanatske komore istovremeno.
On je kazao da to znači dvostruku članarinu za isti posao.
“Budući da ne želimo pravne rizike oko ovog pitanja, odlučili smo da ponudimo dobrovoljno plaćanje članarine koja nam je neophodna za tehničku infrastrukturu. U Komori inače svi radimo volonterski. Niko od nas ne dobija platu. Članarina iznosi pet eura mjesečno, odnosno 60 eura godišnje. Od 129 zanatlija koji su dobili potvrdu o započetoj proceduri upisa, 99 je izabralo dobrovoljno članstvo”, dodao je on.
Registar imaju od 2013.
Marđonović je kazao i da registar zanatlija postoji i radi od 2013. godine i da je u decembru prošle godine usaglašen sa novim izmjenama Zakonu o zanatstvu - potpuno digitalan i javno dostupan na stranici Komore.
Naglasio je da će se nakon obrade svih prijava znati ko obavlja koji zanat, sa kojim kvalifikacijama i iskustvom, te da će se konačno znati koliko ima zanatlija u Crnoj Gori, po gradovima, ko je registrovan, u kojim sektorima posluju...
“Trenutno imamo evidentirano 38.407 privrednih subjekata, 102.996 zanatlija i 5,75 milijardi eura prihoda u 2024. godini. Ovi brojevi rastu svakodnevno. U Crnoj Gori postoji 155 različitih zanata koji se pojavljuju kroz 197 od 201 zanatskih šifri djelatnosti. Zasada je 36 subjekata dobilo potvrdu o upisu u registar, dok je 92 započelo proceduru (podaci od 6. februara 2026. godine)”, kazao je on.
Marđonović je dodao da je riječ o podacima od državnog interesa i da su spremni da odgovore na izazove koje će donijeti otvaranje tržišta prema EU i evropska konkurencija.
Bonus video:
