Agencija za zaštitu životne sredine Crna Gore (EPA) donijela je rješenje koijim je dala saglasnost kompaniji “Braća Magud Grbalj” doo iz Kotora na Elaborat procjene uticaja na životnu sredinu za eksploataciju tehničko-građevinskog kamena na lokaciji u Krivošijama u opštini Kotor, a koji je urađen po narudžbi i o trošku te kompanije.
Takvim postupkom EPA dato je zeleno svjetlo resornom Ministarstvu energetike i rudarstva da izda dozvolu kompaniji iz Grblja da otvori novi veliki kamenolom na granici Krivošija i Risna, u neposrednom zaleđu, odnosno u tzv. bafer zoni Kotorskog zaliva kao UNESCO zaštićenog područja svjetske prirodne i kulturne baštine.
EPA je sada, uprkos negativnom stavu UNESCO-a i Uprave za zaštitu kulturnih dobara, iznenada prihvatila Elaborat o procjeni uticaja za kamenolom firme “Braća Magud Grbalj”, iako je prije nepune tri godine najavila da neće dati saglasnost za kamenolome Krivošije, Ledenice i Stupne, “sve dok UNESCO ne donese mišljenje u vezi sa tim”.
Na tom prostoru već funkcioniše nekoliko sličnih kamenoloma za koje su eksperti UNESCO-a naglasili da je njihovo postojanje neprihvatljivo za zadržavanje statusa Kotorskog zaliva na listi svjetske prirodne i kulturne baštine i u više navrata do sada upozoravali crnogorske vlasti da je nedopustivo u bafer zoni omogućavati ovakve projekte koji imaju negativan uticaj na pejzažne vrijednosti zaštićenog područja. Sličan negativan stav prema kamenolomima na području Krivošija, Ledenica i Stupna u brdovitom zaleđu Risna, zvanično je u međuvremenu iskazala i Uprava za zaštitu kulturnih dobara Crne Gore.
U rješenju koje je EPA donijela 30. marta piše da je “u sprovedenom postupku procjene uticaja na životnu sredinu utvrđeno da je Elaborat procjene uticaja na životnu sredinu za ekspolataciju tehničko-građevinskog kamena na lokaciji Krivošije-Kotor, planiran na katastarskim parcelama 758, 762/1, 1680, 746, 745, 743 i 757 KO Krivošije Donje, i djelovi katastarskih pacela 1/1 i 4 KO Risan, Opština Kotor, realizuje u svemu prema mjerama za zaštitu životne sredine utvrđenim u Elaboratu procjene uticaja na životnu sredinu, a koje se prvenstveno odnose na mjere za sprečavanje, smanjenje ili otklanjanje šptetnih uticaja u toku izvođenja prijekta, eksploatacije i u slučaju akcidenta i Program praćenja uticaja projekta na životnu sredinu”.
Nekadašnje Ministarstvo ekonomije 2019, odnosno 2020. godine zaključilo je ugovore o koncesiji za istraživanje i eksploataciju mineralne sirovine tehničko-građevinskog kamena na koncesionim područjima “Ledenice”, “Stupne” i “Krivošije Donje” sa firmama “Braća Magud” iz Grblja, “MIL-Com” iz Nikšića i “Sampetrol” iz Tivta. Iz resornog ministarstva su kasnije objašnjavali da da “svi koncesionari imaju odobrenu tehničku dokumentaciju, ali nemaju odobrene elaborate o procjeni uticaja na zaštitu životne sredine, što je nadležnost EPA”, te da je Agenciji svaki od koncesionara ostavio svoj Elaborat na razmatranje i davanje saglasnosti.
EPA od tada skoro tri godine nije odgovarala na zahtjeve koncesinara da im da saglasnost na Elaborate o procjeni uticaja ova tri kamnenoloma, a u koji su koncesionari uložili značajna sredstva, te su najavili da će zbog “ćutanja administracije” tužiti EPA i tražiti da im ona nadoknadi pretrpljenu štetu. “Pažljivom analizom, uočili smo da površina pojedinih kamenoloma ulazi duboko u bafer zonu UNESCO-a, koja se smatra ranjivom, te da bi investicije na tim lokalitetima mogle značajno da utiču na samu zonu zaštićenog i UNESCO područja. Podsjećamo javnost da je Kotorsko-Risanski zaliv na listi ugrožene svjetske baštine, da je posljednjih godina znatno pogođen nekontrolisanom urbanizacijom i izdavanjem pojedinih dozvola koje nisu u saglasju sa UNESCO konvencijom”, saopštili su u maju 2023. godine iz EPA.
“Iz dostavljenih elaborata, prema mišljenju naše Agencije, jasno se vidi da oni itekako mogu imati negativni uticaj na prirodno pejzažne vrijednosti zaliva, kako na kopnu, tako i na moru, te bi ugrozili status UNESCO baštine. Sva dokumentacija vezana za kamenolome, dostavljena je Sekretarijatu UNESCO-a, tako da u narednom periodu očekujemo i da se oni odrede prema ovom veoma važnom pitanju. Do tada, Agencija obustavlja postupak izdavanja ekoloških saglasnosti za te kamenolome. Kamenolomi u UNESCO baštini nisu dobrodošli, jer znatno mogu da ugroze pejzažne vrijednosti Kotorsko-risanskog zaliva i status naše države pred UNESCO”, rekli su tada iz EPA “Vijestima”.
Međutim, iako su u međuvremenu dobili jasan negativan stav UNESCO-a, iz EPA su odjednom odlučili da ipak daju saglasnost na Elaborat o procjeni uticaja kamenoloma jednog od koncesionara.
Ornitolog Darko Saveljić, koji je inače zaposlen u EPA, najavio je i mogućnost podnošenja krivične prijave protiv svojih kolega koji su donijelai tu odluku i poručio da je “postaviti jednu instituciju na noge izuzetno je težak zadatak, posebno kada je preuzimate sa 80 zaposlenih koji su navikli da rade minimalno, izbjegavaju odgovornost i oslanjaju se na lične veze i konekcije radi ostvarivanja sopstvene koristi (ne svi, naravno)”.
“Agencija za zaštitu životne sredine je prije gotovo pet godina počela da se podiže iz takvog stanja. Dolaskom direktora Milana Gazdića započet je proces postavljanja sistema, jačanja standarda i pozicioniranja EPA kao ključne, krovne institucije u oblasti zaštite prirode, što ona po svojoj ulozi i treba da bude. Uprkos zakonskim ograničenjima i otporima dijela zaposlenih koji nijesu odgovorno obavljali svoj posao, ostvareni su značajni rezultati. postala je, vrlo vjerovatno, i jednina oslobođena političkog uticaja i pritisaka, što je na svojoj koži najbolje osjetio njen direktor. Ali, evo, sve polako pada u vodu. Danas podnosim žalbu na rješenje za kamenolom, a kad postane pravosnažno, i krivične prijave. Pa, koga svrbi, neka se češe”, najavio je Saveljić.
Dio zaposlenih će osporiti odluku kolega, Saveljić sumnja u korupciju
Ocjenjujući ovakav postupak svojih kolega neprihvatljivim sa stanovišta zaštite prirode i višeg javnog interesa, dio zaposlenih u EPA je stoga juče najavio da će administrativno osporiti rješenje o prihvatanju Elaborata fime “Braća Magud Grbalj”, te da će podnijeti krivične prijave zvog sumnje da su nesavjesno obavljali svoj posao ili zloupotrebili službeni položaj.
“Gotovo četiri godine Agencija je, u saradnji sa UNESCO-om i institucijama za zaštitu kulturnih dobara, vodila borbu da se u kontaktnoj zoni UNESCO lokaliteta u Bokokotorskom zalivu ne otvore tri kamenoloma, koji bi trajno narušili vizuelni identitet i ugrozili status zaštićene baštine. Direktor je na bolovanju i, na žalost, Agencija pokazuje znakove povratka fabrička podešavanja, kada je funkcionisala kao administrativni organ za interese pojedinaca, investitora i političkih struktura. U takvim okolnostima, teško je govoriti o neznanju ili neinformisanosti. Postoji ozbiljna sumnja u koruptivne radnje ili nesavjesno obavaljanje posla, oba su obuhvaćena Krivičnim zakonikom”, naveo je na Fejsbuku Saveljić.
Pogledajte još:
