Preliminarna studija: Velje brdo će Podgorici popiti vodu

Podgorici će usljed intenzivnog urbanog i demografskog razvoja nedostajati vode za javno vodosnabdijevanje iz postojećeg vodovodnog sistema, zbog čega je neophodno obezbijediti dodatne količine iz novih bunara. Novi bunari su mogući na četiri lokacije - u Tološkoj šumi (dio gdje je trim staza), Sadinama, u Rogamima ispod sadašnje petlje za auto-put i na lokacijama Krnjevine u Zagoriču (dio između Morače i naselja iza groblja), ali ih je potrebno zaštititi od dalje izgradnje kako bi se mogle formirati zone sanitarne zaštite.

To je navedeno u Preliminarnoj hidrogeološkoj studiji o potencijalnim lokacijama novih izvorišta za vodosnabdijevanje na području Podgorice, koju je prije dva dana objavio naručilac Ministarstvo javnih radova. Studiju je radio “Geoprojekt” iz Podgorice.

Za detaljna istraživanja rok 90 dana

U studiji se navodi da je za sve četiri ove lokacije potrebno uraditi detaljna hidrogeološka istraživanja, kako bi se ispitala izdašnost, mogućnost korišćenja i uspostavljanje zona sanitarne zaštite. Ministarstvo je prethodno 23. aprila objavilo tender za nabavku ovih detaljnih hidrogeoloških istraživanja, čiji je rok za predaju ponuda 11. maj, u kojem traže da im se rezultati dostave u roku od 90 dana od ugovaranja.

Ova studija je naručena na zahtjev podgoričkog “Vodovoda”, koji je svoju saglasnost za priključenje planiranog naselja na Veljem brdu uslovio završavanjem detaljnih geoloških istraživanja zone Mareze i istraživanje novih izvorišta koja bi gradskom sistemu nadoknadila vodu potrebnu za 44 hiljade stanovnika na Veljem brdu. Preliminarna studija za uticaj budućeg naselja Velje brdo na izvorište Maraze je pokazala da je prije bilo kakvih radova i projektovanja naselja potrebno uraditi i detaljna geološka istraživanja zona Mareze i Veljeg brda, što je Ministarstvo i naručilo i za šta se ponude predaju do 11. maja.

U samoj Preliminarnoj hidrogeološkoj studiji o potencijalnim lokacijama novih izvorišta se kao razlog njihovog traženja ne navodi Velje brdo već “intenzivni urbani, demografski i privredni razvoj Podgorice”, kao i da je “imajući u vidu projekcije buduće potrošnje, klimatske promjene i potrebu za povećanjem sigurnosti i pouzdanosti sistema, neophodno obezbijediti dodatne količine vode za vodosnabdijevanje korisnika”.

“U sklopu vodovodnog sistema Podgorice već više godina funkcionišu izvorišta Ćemovsko polje i Zagorič, na kojima se zahvataju podzemne vode zbijeni izdani. U dosadašnjem radu ova izvorišta su pokazala određene prednosti u odnosu na karstno izvorište Mareza. Te prednosti se prije svega ogledaju u stabilnosti kvantitativnog i kvalitativnog režima podzemnih voda. Za razliku od Mareze, na ovim izvorištima se ne javlja povećana mutnoća, a takođe nema sezonskih oscilacija ni kvaliteta ni kvantiteta vode”, navedeno je u studiji.

Lokacije našli analizom satelitskog snimka

Oni procjenjuju da je na širem području Podgorice moguće formirati dodatna izvorišta za vodosnabdijevanje, dok je ograničavajući faktor mogućnost formiranja zona sanitarne zaštite zbog intenzivne urbanizacije.

“Analizom satelitskih snimaka prepoznate su četiri lokacije koje nisu zahvaćene urbanizacijom i na kojima se smatra da je sa hidrogeološkog aspekta opravdano izvesti detaljna hidrogeološka istraživanja. To su: neizgrađeno područje Sadina, područje Vladišta na desnoj obali Morače između Smokovca i Duklje, područje Krnjevina na lijevoj obali Morače južno od Vladišta i područje park šume Šumica južno od Bloka 5 i sjeveroistočno od Tehničkih fakulteta”, navedeno je u studiji.

U studiji se navodi da se na tim lokacijama voda nalazi ispod dubokog sedmineta gline i da je zaštićena od površinskih zagađivača, kao i da bi se mogli uspostaviti sistemi zaštićenih zona.

Na Sadinama ograničiti gradnju

Autori studije ukazuju da Sadina predstavlja najveće neurbanizovano područje na širem prostoru Podgorice, a da su problemi to što je zemljište u potpunosti privatno kao i da bi zone gdje bi bili bunari trebalo zašititi od izgradnje. Oni očekuju da bi se kvalitetna voda mogla naći na oko 50 metara dubine.

Prema sadašnjim planovima, na prostoru Sadina predviđeno je gusto zbijeno naselje stambenih zgrada za 23 hiljade stanovnika, ali je takav DUP povučen nakon revizije.

“Bunari za potrebe nalivanja zelenih površina su izvedeni sjeverno od Sadina i to u parku kod Hrvatske ambasade, u dvorištu OŠ “Radojica Perović”, u Bemax parku, kao i u parku sjeverno od Bulevara Mihaila Lalića. Okvirne dubine ovih bunara su oko 50 metara. Dubine do nivoa vode se kreću oko 20 metara. Pretpostavlja se da u ovoj zoni debljina izdani iznosi preko 30 m, što je povoljno sa aspekta eksploatacije podzemnih voda s obzirom na veoma dobre filtracione karakteristike fluvio-glacijalnih sedimenata”, navedeno je u studiji.

Ukazuju da je za istraživanja naročito interesantno jugoistočno područje Sadina jer se nalazi na oko 700 metara od prvih kuća u sjevernom pravcu.

Podsjećaju da prema važećem pravilniku prva zona sanitarne zaštite obuhvata prostor od deset metara od vodozahvata, da bi ona morala biti ograđena sa strogom zabranom ulaska i pod fizičkom zaštitom. Druga zona zaštite, sa ograničenjima gradnje, bila bi 50 metara od ograde prve zone, a treća se određuje “kao dio sliva odakle zagađivač može doći do izvorišta”.

Bunaru u Rogamima ne bi smetao auto-put?

Druga lokacija za moguće buduće vodoizvorište je Vladišta, u Rogamima, uz desnu obalu Morače, nizvodno od petlje Smokovac na auto-putu. Očekuju da bi i ovdje trebalo kopati bunare do 50 metara dubine, pozivajući se i na geotehnička istraživanja za auto-put Bar - Boljari, dionica Smokovac - Mateševo, i izvedene istražne bušotine za most preko Morače u zoni naplatne rampe (oko 600 m uzvodno od lokacije Vladišta).

Problemi pri realizaciji ovog izvorišta bili bi to što je zemljište u privatnom vlasništvu i udaljenost od postojeće gradske vodovodne mreže.

“Ovaj dio izdani se u hidrološkom minimumu primarno prihranjuje površinskim vodama Morače koje uzvodno od Smokovca poniru, ali se ponovo pojavljuju u zoni predmetne lokacije. Uslovi zaštite podzemnih voda i mogućnosti formiranja zona sanitarne zaštite su povoljni”, navedeno je u studiji.

Mještani ovog naselja koji su se protivili izgradnji petlje navodili su da se atmosferske vode sa auto-puta ispuštaju u upojne bunare kod mosta na Morači, da to zagađuje njihove bunare u Rogamima jer se prihranjuju vodom iz Morače. U studiji se ne problematizuje mogućnost zagađenja zbog ispuštanja atmosferske kanalizacije sa auto-puta u Moraču uzvodno od lokacije ovog mogućeg novog izvorišta.

Treća lokacija su Krnjevine u Zagoriču, uz lijevu obalu Morače, uzvodno od željezničkog mosta kod Duklje. Za nju se navode slične karakteristike kao za prethodnu u Rogamima, da su povoljni uslovi formiranja zaštitne zone, a da je jedini problem što se nalazi u privatnom vlasništvu.

Kako uglaviti bunare u Tološku šumu?

Četvrta lokacija za gradsko izvorište je dio Tološke šume u kojoj se nalazi trim-staza, između Bloka pet i tehničkih fakulteta, a u studiji se naziva park Šumica.

Debljina sedimenta se procjenjuje na 50 metara, kao kod Sadina. Ukazuju da bi prva zona zaštite bila deset metara od bunara i da bi ona bila zabranjena za ulazak i ograđena, dok trim-staza i zona rekreacije mogu ostati u drugoj zoni zaštite od 50 metara, ali bez izgradnje objekata.

“U slučaju Šumice, povoljno je što sva naselja sjeverno imaju riješen priključak na kanalizacioni sistem, čak i individualni objekti sjeverno od Dalmatinske ulice u Tološima sve do ukrštanja sa ulicom Vlada Ćetkovića. Takođe, nema nekontrolisanog odlaganja otpada, nema saobraćajnica bez sistema odvođenja atmosferskih voda i industrijskih objekata”, navedeno je u studiji.

Ukazuju da u okviru druge zone zaštite postoje određena ograničenja koja su navedena u Pravilniku, ali bi parkovske površine koje budu obuhvaćene ovom zonom, mogle nesmetano da se koriste za rekreaciju.

“Kada se ove pretpostavljene zone smjeste u prostor Šumice, stiče se utisak da bi nesmetano mogle da se formiraju zone I i II sanitarne zaštite. Ako je širina parka 250 metara, bunare bi trebalo pozicionirati 60 metara od južne granice i 190 metara od sjeverne granice parka.