Vlada Crne Gore usvojila je koncesioni akt za ležište “Skrbuša” kod Kolašina, čime je otvoren put za raspisivanje javnog oglasa za dodjelu koncesije za geološka istraživanja i eksploataciju arhitektonsko-građevinskog i tehničko-građevinskog kamena na prostoru za koji su procijenjene rezerve od oko dva miliona kubika.
Planom, koji je pripremilo Ministarstvo energetike i rudarstva, predviđena je eksploatacija do 30 godina, uprkos protivljenju Opštine Kolašin, koja je upozorila na moguće posljedice po vodne resurse, turizam i lokalnu infrastrukturu, kao i primjedbama Uprave za šume i gazdovanje lovištima da se lokalitet nalazi u zaštitnoj šumi i da bi ga trebalo izuzeti iz plana koncesija.
“Posebno treba imati u vidu da lokalno stanovništvo već iskazuje protivljenje proširenju puta i realizaciji kamenoloma, što dodatno ukazuje na ozbiljan konflikt između planiranog projekta i interesa zajednice”, istakao je predsjednik Opštine Kolašin Petko Bakić u izvještaju sa javne rasprave, koji je sastavni dio Vladine dokumentacije.
Kancelarija Zaštitnika imovinsko-pravnih interesa Crne Gore ukazala je tokom javne rasprave da se predmetne parcele nalaze u UNESCO rezervatu biosfere “Basen rijeke Tare” i sugerisao da Ministarstvo energetike i rudarstva razmotri obraćanje UNESCO-u, koju je Ministarstvo prihvatilo. U dokumentaciji nije navedeno šta je su odgovorili iz UNESCO-a.
“Agencija za zaštitu životne sredine je navela da se sve navedene katastarske parcele nalaze van granica postojećih zaštićenih područja prirode, ali se u odnosu na identifikovana ekološki značajana područja sve navedene katastarske parcele nalaze u Svjetskom Rezervatu Biosfere ‘Basen rijeke Tare’ (UNESCO, M&B). S tim u vezi, mišljenja smo da bi bilo neophodno da napravite procjenu da li je svrsishodno da se s tim u vezi obratite kancelariji UNESCO-a”, naveo je Zaštitnik.
Koncesioni akt je urađen na osnovu godišnjeg Plana davanja koncesija za detaljna geološka istraživanja i eksploataciju mineralnih sirovina za 2026. godinu, koji je usvojila Vlada u februaru ove godine.
Rezerve procijenjene na dva miliona kubika
U dokumentaciji se navodi da se u širem području nalazi i trasa auto-puta Bar - Boljare (dionica Mateševo - Andrijevica u planu), što dodatno povećava značaj lokaliteta u kontekstu buduće eksploatacije mineralnih sirovina.
“Kontinuirani razvoj građevinskog sektora na području sjevernog i centralnog dijela Crne Gore, kao i modernizacija postojeće i izgradnja nove saobraćajne infrastrukture, posebno planirane dionice auto-puta Bar - Boljare (Mateševo - Andrijevica), uslovili su povećanu potražnju za kamenim agregatima. Imajući u vidu da se predmetni lokalitet nalazi u relativnoj blizini planirane trase auto-puta, njegov značaj se dodatno povećava sa aspekta obezbjeđenja kvalitetne mineralne sirovine za potrebe izgradnje ove strateške saobraćajnice”, piše u dokumentaciji.
Na osnovu procjene lokaliteta, uzimajući u obzir površinu prostora i morfološke karakteristike terena, potencijalne geološke rezerve arhitektonsko-građevinskog i tehničko-građevinskog kamena procijenjene su na dva miliona metara kubnih čvrste stijenske mase. Planirani godišnji kapacitet eksploatacije iznosi 20.000 metara kubnih, što bi, kako navode, u konačnom proizvodu dalo 2.000 metara kubnih komercijalnih blokova i tombolona arhitektonsko-građevinskog kamena i 30.000 metara kubnih gotovog kamenog agregata različitih frakcija.
“Uzimajući u obzir procijenjene rezerve i planirani godišnji kapacitet, moguće je predvidjeti trajanje koncesije do 30 godina, što je u skladu sa važećim zakonskim okvirima. Pouzdanije podatke o geološkim karakteristikama, kvalitetu sirovine i drugim ključnim parametrima za dalju eksploataciju moguće je dobiti isključivo sprovođenjem detaljnih geoloških istraživanja na samom lokalitetu, u skladu sa važećim tehničkim i zakonskim zahtjevima. Posebna pažnja mora biti usmjerena na zaštitu životne sredine, s obzirom da planirana vrsta istraživanja i eksploatacije zahtijeva primjenu savremenih tehničkih sredstava i mehanizacije, čiji je nepovoljni uticaj na okolinu relativno mali”, navodi se u dokumetaciji.
Ukazano je da na ovoj lokaciji do sada nije sprovedeno detaljno geološko istraživanje s ciljem utvrđivanja količine i kvaliteta mineralne sirovine, niti je analizirana njena konkretna primjena u građevinskoj industriji.
“Ipak, na osnovu analogije sa ležištima slične geološke građe, gdje su takva istraživanja već sprovedena, a u kojima učestvuju uporedive vrste krečnjaka, može se sa velikim stepenom pouzdanosti pretpostaviti da se radi o tehnički kvalitetnom kamenu, pogodnom za upotrebu u građevinarstvu. S obzirom na utvrđene rezerve, konfiguraciju terena, mogući razvoj kopa i druge povoljnosti, godišnji kapacitet se može povećati u odnosu na inicijalni minimalni godišnji kapacitet. Ovo predstavlja značajnu prednost za ponuđače”, navodi se u dokumentaciji.
Bakić: Neprihvatljivo bez hidroloških studija
Najviše primjedbi je imala Opština Kolašin, a Bakić je naveo da podnosi prigovor zbog ozbiljne zabrinutosti za dugoročne posljedice koje bi realizacija projekta mogla imati po životnu sredinu, vodne resurse, lokalnu infrastrukturu i razvojne potencijale ovog područja.
“Smatram da Koncesioni akt ne sagledava na dovoljno ozbiljan i stručan način specifičnosti prostora na kojem se planira eksploatacija kamena, posebno imajući u vidu činjenicu da se u neposrednoj blizini radi projektna dokumentacija za buduće vodoizvorište kapaciteta od približno 20 do 30 litara u sekundi. Upravo zbog toga je neophodno posebno pažljivo pristupiti procjeni svih mogućih uticaja rudarskih aktivnosti na podzemne i površinske vode”, ocijenio je Bakić.
Koncesioni akt, prema njegovim riječima, potvrđuje da predmetno područje pripada slivu rijeke Tare i da ga karakteriše razvijena hidrološka mreža, sa vodotocima Skrbuša, Mujički potok i Izlazačka rijeka.
“Takođe se navodi da teren ima izraženu pukotinsko-kavernoznu poroznost koja omogućava infiltraciju površinskih voda i njihovo kretanje kroz podzemne tokove prema rijeci Tari. Upravo ove karakteristike ukazuju da se radi o hidrološki veoma osjetljivom području u kojem bi miniranja, eksploatacija kamena, rad drobiličnih postrojenja i korišćenje teške mehanizacije mogli imati trajne posljedice po kvalitet i stabilnost vodnih resursa. Posebno zabrinjava činjenica da se u samom aktu navodi da na predmetnom lokalitetu do sada nijesu sprovedena detaljna geološka istraživanja, te da se procjene zasnivaju na pretpostavkama i analogijama sa drugim lokalitetima. Smatram da nije prihvatljivo pokretati postupak davanja koncesije prije izrade ozbiljnih i nezavisnih hidrogeoloških studija koje bi nedvosmisleno dokazale da eksploatacija neće ugroziti postojeće i buduće izvore vode”, naveo je Bakić.
Istakao je da dodatno zabrinjava i pitanje saobraćajne infrastrukture, jer je pristup lokalitetu obezbijeđen uskim opštinskim putem, “ograničenih tehničkih mogućnosti” i kategorisanim na “opterećenje od sedam tona po osovini, zbog čega nije predviđen za intenzivan teretni transport velikih količina kamenog materijala”.
“I Koncesioni akt konstatuje da će zbog postojećih tehničkih karakteristika puta biti neophodno njegovo prilagođavanje za potrebe transporta materijala i mehanizacije. Istovremeno, akt predviđa intenzivan kamionski transport, upotrebu teške mehanizacije, drobilična postrojenja i kontinuirani transport kamenog agregata. Međutim, u aktu nije jasno definisano na koji način bi se izvršila rekonstrukcija ili proširenje puta, kakve bi posljedice to imalo po okolne parcele, niti ko bi snosio troškove sanacije putne infrastrukture koja bi bila izložena konstantnom opterećenju teških kamiona. Posebno treba imati u vidu da lokalno stanovništvo već iskazuje protivljenje proširenju puta i realizaciji kamenoloma, što dodatno ukazuje na ozbiljan konflikt između planiranog projekta i interesa zajednice”, naveo je Bakić.
PUP Kolašin pominje ukrasni kamen
Iz lokalne uprave su posebno ukazali na činjenicu da je Koncesioni akt definisan kao akt za eksploataciju “arhitektonsko-građevinskog i tehničko-građevinskog kamena”, iako Prostorno-urbanistički plan Opštine Kolašin za lokalitet “Skrbuša” prepoznaje isključivo arhitektonsko-građevinski kamen, odnosno ukrasni kamen (AGK), dok tehničko-građevinski kamen uopšte nije predviđen niti planiran kao mineralna sirovina za eksploataciju na ovom prostoru.
“U Prostorno-urbanističkom planu Opštine Kolašin jasno je navedeno da su na području opštine utvrđena ležišta mineralnih sirovina koja se putem koncesije mogu dati na korišćenje, pri čemu je lokalitet ‘Skrbuša’ označen isključivo kao ležište ‘arhitektonsko-građevinskog kamena (AGK)’, odnosno ukrasnog kamena. PUP detaljno opisuje geološke karakteristike lokaliteta, navodeći da se radi o šarenim brečastim i mermerisanim krečnjacima poznatim kao mermerna breča ‘Skrbuša’, koja predstavlja cijenjeni i traženi dekorativni materijal različitih nijansi. Dakle, planski dokument Opštine Kolašin lokalitet ‘Skrbuša’ tretira kao lokalitet ukrasnog, odnosno arhitektonsko-građevinskog kamena, a ne kao ležište tehničko-građevinskog kamena i kamenog agregata za masovnu eksploataciju, drobljenje i proizvodnju tehničkog građevinskog materijala”, poručili su iz lokalne uprave, dodajući da, nasuprot tome, predmetni koncesioni akt uvodi potpuno novu kategoriju eksploatacije tehničko-građevinski kamen i predviđa drobljenje stijenske mase, proizvodnju različitih frakcija, rad drobiličnih postrojenja, intenzivan kamionski transport i površinski kop velikog obima.
Bakić je naveo da se u koncesionom aktu izričito navodi proizvodnja desetina hiljada kubika kamenog agregata godišnje, kao i korišćenje drobiličnih postrojenja kapaciteta 30-60 m3/h.
“Takođe napominjem i da mehanizacja koja je tražena u koncesionom aktu nije odgovarajuća za eksploataciju arhitektonsko-građevinskog kamena, pa se postavlja pitanje sprovođenja svih nabrojanih procedura. Smatramo da se na ovaj način vrši suštinsko proširenje namjene lokaliteta mimo planskih opredjeljenja definisanih PUP-om čime se potpuno mijenja karakter planirane eksploatacije i značajno povećava obim negativnih uticaja na prostor. Imajući u vidu sve navedeno, smatram da predmetni Koncesioni akt ne sadrži dovoljno kvalitetne i pouzdane stručne podloge koje bi opravdale pokretanje postupka dodjele koncesije na ovom lokalitetu, a takođe i razmotrile proširenja već postojećih kamenoloma na teritoriji Opštine Kolašin. Zbog toga predlažem da se postupak donošenja Koncesionog akta obustavi do izrade detaljnih hidrogeoloških, ekoloških i infrastrukturnih analiza, kao i da se organizuje dodatna javna rasprava uz puno uključivanje lokalnog stanovništva i stručne javnosti, kako bi se zaštitili prirodni resursi i razvojni potencijali ovog područja”, naglasio je Bakić.
Lokacija vlasništvo države
On je dodao da su skretali pažnju da lokalitet “Skrbuša” nije povoljan za eksploataciju i tokom javne rasprave o planu davanja koncesija za 2026. godinu.
U Izvještaju sa javne rasprave je navedeno da se primjedbe Opštine Kolašin djelimično prihvataju.
“Predmetna lokacija ležišta je u svojini države Crne Gore u obimu prava raspolaganja (1/1), bez tereta i ograničenja i ispunjeni su svi uslovi propisani Zakonom o koncesijama. Koncescionar je dužan da poštuje propise iz oblasti zaštite životne sredine i da održava putnu infrastrukturu. Prilikom eksploatacije arhitektonsko-građevinskog kamena svega 10-15% se iskoristi za arhitektonsko-građevinski kamen, a ostatak od 85-90% predstavlja rudarski otpad, te je stoga zbog racionalnog i ekonomičnog korišćenja ležišta predviđeno da se ostatak koristi kao tehničko-građevinski kamen na koji se posebno plaća koncesiona naknada”, odgovor je Bakiću iz Ministarstva energetike.
Ministarstvo prostornog planiranja nije imalo primjedbi tokom javne rasprave, dok su iz Agencije za zaštitu životne sredine naveli da im se investitor mora obratiti u vezi s procjenom da li mu treba Elaborat o procjeni uticaja na životnu sredinu. Tu primjedbu Agencije Ministarstvo je prihvatilo.
Ugrožen zakon i zaštitna šuma
Iz Uprave za gazdovanje šumama i lovištima (PJ Kolašin) su tokom javne rasprave naveli da se predmetni lokalitet nalazi u šumi odjeljenje 51b, u okviru Gazdinske jedinice “Rečinska rijeka - Vranještica”, za koju važi Program gazdovanja šumama za period 2019-2028. godine.
“Površina odjeljenja 51b iznosi 38,79 ha, a upravljanje i gazdovanje ovom šumom vrši Uprava za gazdovanje šumama i lovištima PJ Kolašin. Prema važećem Programu gazdovanja šumama, navedeno odjeljenje je po namjeni definisano kao zaštitna šuma. U skladu sa članom 33 Zakona o šumama Crne Gore zaštitne šume predstavljaju šume posebne namjene čija je osnovna funkcija zaštita zemljišta, voda, stabilnosti terena i ekosistema. U takvim šumama zabranjene su aktivnosti koje mogu ugroziti njihovu osnovnu funkciju”, navodi rukovodilac ove PJ Radovan Dabetić.
On je pojasnio da član 45 stav 1 zakona predviđa da se promjena namjene šuma krčenjem u građevinsko ili drugo zemljište može sprovesti ako je to planirano državno planskim dokumentom ili prostorno-urbanističkim planom jedinice lokalne samouprave, odnosno planom razvoja šuma u skladu sa zakonom, a stav 8 jasno precizira da promjena namjene krčenjem ne može se vršiti u zaštitnim šumama.
"Zakon o rudarstvu i geološkim istraživanjima propisuje da se eksploatacija mineralnih sirovina može vršiti samo uz poštovanje propisa iz oblasti zaštite šuma i životne sredine, kao i u skladu sa važećim planskim dokumentima. S obzirom da je lokalitet 'Skrbuša' zaštitna šuma, smatram da njegovo uvrštavanje u Plan davanja koncesija za 2026. godinu nije u skladu sa važećim zakonima. Iz svega navedenog predlažemo da se lokalitet 'Skrbuša' izuzme iz plana davanja koncesija”, kazao je Dabetić.
Kamenolom u turističkoj zoni
Bakić smatra veoma problematičnim što se eksploatacija kamena planira na prostoru koji je istovremeno prepoznat kao područje turističkog razvoja, a da je i u koncesionom aktu jasno navedeno da se nalazi u okviru planiranih turističkih zona.
“U neposrednoj blizini planira se izgradnja turističkih sadržaja, turističkih staza i valorizacija prirodnih lokaliteta, uključujući i planiranu turističku stazu prema vodopadu u Izlazačkom potoku, kao i prostora LSL ‘Smrčje’ i LSL ‘Trunića Do’. Otvara se ozbiljno pitanje kako je moguće istovremeno planirati razvoj turizma i realizaciju industrijskog kamenoloma koji podrazumijeva miniranja, buku, vibracije, veliku količinu prašine, pojačan kamionski transport i trajnu devastaciju pejzaža. Takve aktivnosti su u direktnoj suprotnosti sa konceptom razvoja i turističke valorizacije prirodnih potencijala područja Kolašina”, kazao je Bakić.
On je dodao da posebnu zabrinutost izaziva i činjenica da se predmetni lokalitet nalazi u okviru Svjetskog rezervata “Basen rijeke Tare” pod zaštitom UNESCO programa MAB.
“Iako područje formalno nije u granicama nacionalnog parka, nesporno je da pripada prostoru od međunarodnog ekološkog značaja, zbog čega je neophodan daleko oprezniji pristup aktivnostima koje mogu proizvesti trajne posljedice po prirodne vrijednosti, biodiverzitet i vodne resurse ovog područja”, naveo je Bakić.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
