Crna Gora mora pokazati da li je rekonstrukcija TE Pljevlja dala rezultate

Građani moraju znati da li je rekonstrukcija Termoelektrane Pljevlja uspješna i da li postrojenje može zadovoljiti stroge kriterijume evropskih direktiva na koje se država već obavezala, a čitav proces je trebalo da bude transparentniji, ocijenjeno je iz Eko-tima.

Iz te nevladine organizacije je saopšteno da novi izvještaj CEE Bankwatch Network-a Comply or Close za ovu godinu pokazuje da zagađenje iz termoelektrana na ugalj na Zapadnom Balkanu i dalje ozbiljno odstupa od standarda koje su zemlje regiona preuzele kroz ugovor o osnivanju Energetske zajednice.

“Za Crnu Goru je ključno pitanje da li je ekološka rekonstrukcija TE Pljevlja dovela do stvarnog i mjerljivog smanjenja zagađenja, odnosno da li postrojenje nakon rekonstrukcije može kontinuirano da radi u skladu sa strogim standardima emisija koje Crna Gora već sada mora poštovati kroz obaveze iz Energetske zajednice i proces pristupanja Evropskoj uniji”, navodi se u saopštenju.

Prema izvještaju, TE Pljevlja je u prošloj godini radila 2,79 hiljada sati, znatno manje nego prethodnih godina, jer je postrojenje bilo van mreže zbog rekonstrukcije. Zbog manjeg broja radnih sati, godišnje emisije bile su niže nego 2024. godine: emisije sumpor-dioksida iznosile su 18,64 hiljade tona, emisije prašine 164 tone, a emisije azotnih oksida 1,67 hiljada tona.

Međutim, ovi podaci sami po sebi ne predstavljaju dokaz da je rekonstrukcija postigla očekivane rezultate. Niže godišnje emisije u godini u kojoj je elektrana radila znatno kraće ne mogu se tumačiti kao potvrda da postrojenje, nakon rekonstrukcije, kontinuirano ispunjava propisane granične vrijednosti emisija.

“Javnosti su do sada predstavljeni pojedini preliminarni podaci i najave o probnom radu sistema za odsumporavanje i denitrifikaciju. Međutim, za ocjenu uspješnosti rekonstrukcije neophodni su potpuni, zvanični i provjerljivi rezultati mjerenja nakon završetka probnog rada, uključujući podatke o emisijama SO₂, NOx i prašine, status automatskog monitoringa i potvrdu da postrojenje ispunjava relevantne standarde”, navodi se u saopštenju.

Koordinatorka programa za klimu i energiju u Eko-timu, Diana Milev Čavor, rekla je da javnost mora znati da li je rekonstrukcija TE Pljevlja zaista uspješna i da li postrojenje može da zadovolji stroge kriterijume evropskih direktiva na koje se Crna Gora već obavezala, kako kroz ugovor o osnivanju Energetske zajednice, tako i kroz proces pregovora sa Evropskom unijom.

“Crna Gora je u rekonstrukciju TE Pljevlja uložila značajna sredstva. Građani zato imaju pravo da znaju da li su ta ulaganja dovela do stvarnog i trajnog smanjenja zagađenja, ili su i nakon rekonstrukcije ostala otvorena pitanja u vezi sa ekološkom, pravnom i ekonomskom održivošću rada postrojenja”, navela je Milev Čavor.

Savjetnica za energetiku u jugoistočnoj Evropi u CEE Bankwatch Network-u, Pippa Gallop, kazala je da su od početka projekta rekonstrukcije TE Pljevlja ukazivali da je ključno pitanje da li će ta ulaganja zaista obezbijediti smanjenje zagađenja na zakonom propisani nivo.

“Proces je morao biti transparentniji, uz dostupne analize izvedivosti i jasnije obrazložene tehničke kriterijume. Ako Crna Gora želi da napreduje ka članstvu u EU, potrebno je da pruži jasne odgovore o rezultatima rekonstrukcije i narednim koracima“, rekla je Gallop.

Izvještaj ukazuje na dugogodišnje probleme u sprovođenju propisa, kašnjenja u modernizaciji postrojenja i potrebu da se efekti ulaganja u smanjenje zagađenja ocjenjuju na osnovu potpunih i provjerljivih podataka.

Prema izvještaju, emisije sumpor-dioksida iz termoelektrana obuhvaćenih nacionalnim planovima za smanjenje emisija u Bosni i Hercegovini, Kosovu, Sjevernoj Makedoniji i Srbiji bile su u prošloj godini 6,6 puta veće od dozvoljenog nivoa. Emisije prašine dostigle su 2,9 puta veći nivo od dozvoljenog, dok su emisije azotnih oksida bile oko 1,4 puta iznad propisanih ograničenja.

Izvještaj takođe ukazuje da su sve tri zemlje Zapadnog Balkana koje imaju postrojenja u režimu ograničenog rada, uključujući Crnu Goru, nastavile da krše obaveze iz tog režima i u prošloj godini.

Nalazi izvještaja pokazuju da zagađenje iz termoelektrana na ugalj nije samo problem pojedinačnih postrojenja, već regionalni problem sprovođenja propisa, odgovornosti energetskih kompanija i zaštite zdravlja građana. Dok se standardi godinama odlažu ili djelimično primjenjuju, troškove zagađenja snose lokalne zajednice koje žive u blizini termoelektrana.

“Zato se pitanje TE Pljevlja mora posmatrati i u širem regionalnom kontekstu: kao dio problema u kojem se stara postrojenja održavaju u radu, dok se odluke o njihovoj budućnosti, zaštiti zdravlja i pravednoj tranziciji predugo odlažu”, zaključuje se u saopštenju.