Poslovna mreža povezana sa Džordžom Kotrelom, tajnim finansijerom britanske stranke Reform UK, proteže od Londona i Moskve do Tivta, gdje su firme koje su pružale usluge njegovim kompanijama istovremeno povezane sa poslovima ljudi i kompanija koje imaju veze s ruskim državnim strukturama, sankcionisanim oligarsima i trgovinom ruskim oružjem.
To je pokazala istraga britanskog Bajlajn Tajmsa (Byline Times), britanskog nezavisnog medija poznatog po istraživačkom novinarstvu, koje se najviše fokusira na politiku, korupciju, finansije, medije i ekstremnu desnicu.
Prošle sedmice Bajlan Tajms je otkrio da je Džordž Kotrel, osuđeni prevarant koji je finansirao Najdžela Faraža i Reform UK, koristio lažni švajcarski identitet i falsifikovani pasoš kako bi se ubacio u londonsku računovodstvenu mrežu iz koje je došao čovjek koji će kasnije postati blagajnik Faražove partije Mehrtaš Azami, koji je provjeravao donacije koje su sada predmet krivične istrage.
Bajlajn Tajms piše da je utvrdio da ista računovodstvena mreža ima niz veza koje se protežu širom Evrope do ruskih oligarha, državnih preduzeća i kompanija koje su pod američkim, britanskim i sankcijama EU zbog rata u Ukrajini. Analiza partnerstava ove mreže u Moskvi, registarskih podataka kompanija iz Tivta i evidencija regionalnih kompanija pokazala je da računovodstvena grupa Mekmilan Vuds (McMillan Woods), čiji su direktori i partneri Kotrelu dali prvi posao u londonskom Sitiju pod njegovim lažnim identitetom, je osnovana u Britaniji od strane bivšeg savjetnika Lukoila, najveće ruske privatne naftne kompanije, koja je sada pod sankcijama. Ista firma i dalje ima aktivno prisustvo u Moskvi preko partnera koji odgovara ruskom direktoru sa direktnim vezama sa dvojicom sankcionisanih oligarha bliskih ruskom predsjedniku Vladimiru Putinu.
Analza je pokazala i da računovodstvena firma u Tivtu koja danas upravlja Kotrelovom kompanijom u Crnoj Gori, u međuvremenu, dijeli rukovodeći kadar sa firmom koja je bila registrovani kontakt za srpskog trgovca oružjem koji je prodavao naoružanje nastalo u Rusiji, uključujući raketni sistem koji je srpska vojska dobila od Moskve tek dvije godine kasnije, na osnovu zvaničnog sporazuma sa Putinom.
Ista tivatska mreža koja povezuje zvaničnike Reform UK i Džordža Kotrela pruža usluge kompanijama u vlasništvu pojedinaca sa direktno povezanih sa ruskim državnim institucijama ili onim koje ta država podržava u oblastima tehnologije, finansija i kulture.
Ovi nalazi smještaju mrežu koja je Džordžu Kotrelu omogućila ulazak u svijet korporativnih finansija u računovodstveni sistem koji i danas ima aktivne veze sa Rusijom.
Bajlajn Tajms je ranije otkrio da je Kotrel, koji je 2017. godine osuđen na zatvorsku kaznu zbog elektronske prevare, prvi put ušao u svijet korporativnih finansija pod švajcarskim pseudonimom „Oskar“, kada ga je 2013. godine Azami zaposlio u kompaniji Maksim (Maxim), povezanoj sa Mekmilan Vudsom. Hon Kong Jong, kockar koji je posjedovao grupu kompanija u Tivtu sa kojima je Kotrel dijelio zaposlene i korporativne savjetnike, uveo je Kotrela u tu mrežu oko 2012. godine, iako je sve vrijeme znao za njegov lažni identitet.
Azami je 2019. godine postao blagajnik Reform UK, otprilike u isto vrijeme kada ga arhivirane internet stranice javno navode kao partnera Mekmilan Vudsa za korporativne finansije i tržišta kapitala. Na funkciji blagajnika ostao je do februara 2025. godine, ali je iznenada napustio stranku nakon što je Izborna komisija proslijedila policiji donacije Fione Kotrel.
Azami i Mekmilan Vuds nisu odgovorili na zahtjeve Bajlajn Tajmsa za komentar.
Moskovske avanture Mekmilan Vudsa
Upravljački partner Mekmilan Vudsa u Ujedinjenom Kraljevstvu i suosnivač Mekmilan Vuds Globala 2005. godine je Roni Silva. On je i dalje uključen u rad firme. Prije toga, Silva je bio direktor međunarodnih tržišta u KPMG-u, gdje je radio kao savjetnik Lukoila i pomagao u uspostavljanju njegovog poslovanja u Londonu. Lukoil je od oktobra 2025. godine pod britanskim i američkim sankcijama.
Prema riječima bivšeg višeg partnera Mekmilan Vudsa, Silva je godinama lično poznavao Jonga, još prije nego što je ta firma postojala. Jongovi advokati negirali su da je ikada poznavao Silvu ili se s njim sastao.
Međutim, veza Mekmilan Vudsa s Moskvom nije samo istorijska. Grupa ima kontinuirano prisustvo u Rusiji preko Vadima Vjačeslavoviča Dolgopolova, svog partnera zaduženog za Moskvu najmanje od 2019. godine. Dolgopolovljev nadređeni je ruski poslovni čovjek povezan sa dvojicom sankcionisanih oligarha. Viši izvor iz Mekmilan Vudsa rekao je za Bajlajn Tajms da sve nacionalne partnere mreže, uključujući Dolgopolova, lično provjerava njen predsjednik osnivač Rejmond Liju, sa sjedištem u Maleziji, piše Bajlajn Tajms.
Dolgopolov istovremeno vodi moskovsku kancelariju kompanije Adam Global, računovodstvene mreže sa sjedištem u Dubaiju. Mekmilan Vuds je počeo da upućuje klijente Adam Globalu 2014. godine, a 2018. godine je s tom firmom potpisao formalnije globalno strateško partnerstvo, na ceremoniji u Londonu.
U Adam Globalu, Dolgopolov radi pod Igorom Savjeljevom, ruskim strateškim direktorom iz uprave mreže, sa sjedištem u Moskvi.
Savjeljev je ranije obavljao visoke funkcije u kompanijama pod kontrolom dvojice ruskih oligarha koji su sada pod zapadnim sankcijama.
On je 2014. bio predsjednik kompanije Akvanika (Aquanika), koja je tada bila u vlasništvu preko Volga grupe milijardera Genadija Timčenka, jednog od najbližih povjerenika Vladimira Putina. Timčenku su te godine Sjedinjene Države uvele sankcije zbog ruske invazije na Krim.
Od 2013. do 2014. godine, Savjeljev je takođe vodio odjeljenje za naftu i masti poljoprivrednog konglomerata Rusagro, koji je tada kontrolisao milijarder Vadim Moškovič. Moškovič, tada ruski senator, prisustvovao je Putinovom sastanku u Kremlju sa vodećim biznismenima neposredno nakon invazije na Ukrajinu, a Velika Britanija i EU su ga sankcionisale 2022. godine.
Dolgopolovljeva korporativna mreža proteže se i izvan Rusije i Dubaija: dopire do kompanija povezanih s kineskom državom koje posluju unutar Rusije, uključujući Bejdžing (Beijing) Tong Ren Tang Rus, rusku podružnicu farmaceutske grupacije koju u krajnjoj liniji kontroliše gradska uprava Pekinga.
Dolgopolov i Adam Global nisu odgovorili na zahtjeve Bajlajn Tajmsa za komentar.
Jedinstvena tivatska mreža
Iza Kotrelovog svijeta u Crnoj Gori nalazi se drugačija, ali međusobno povezana struktura. Dok Mekmilan Vuds posluje kao međunarodna računovodstvena mreža, tri tivatske firme - Global Financial Solutions (GFS), Artemon i Vegaplus - čine sopstvenu manju mrežu korporativnih usluga: lokalne agente koji registruju kompanije, podnose njihove finansijske izvještaje, vode njihovo poslovanje, obezbjeđuju adrese i obavljaju rutinske administrativne poslove za klijente među kojima su sam Kotrel, Azami i još trojica visokih zvaničnika Reform UK.
Azamijeva crnogorska kompanija Maksim Enterprajzes (Maxim Enterprises) nalazi se na GFS-ovoj adresi u Tivtu kao Jongova kazino grupa i kompanije koje pripadaju Kristoferu Harbornu, najvećem pojedinačnom donatoru Reform UK; Gejvinu Toleru, bivšem direktoru za komunikacije stranke; i Sami Bati, bivšem digitalnom strategu. Kotrelova kompanija Prajvat femili ofis (Private Family Office - PFO) posluje preko druge tivatske firme, Artemona, koja dijeli rukovodeći kadar sa drugom firmom, Vegaplusom, računovodstvenom kompanijom zvanično zaduženom za Batijevu firmu Zebra solušns (Solutions).
Kako je Bajlajn Tajms ranije pernio, Nino Pantović, koji je vlasnik GFS-a, bio je povezan i sa Artemonom. Lično je bio uključen u prve dane Kotrelove crnogorske kompanije PFO, jer je u oktobru 2020. godine podnio dokumentaciju kojom je upravljanje PFO-om preneseno sa Kotrela na Sandera.
Tokom tog perioda, Kotrelovom kompanijom i dalje je upravljao Artemon, crnogorska računovodstvena firma osnovana 2009. godine, koja vodi PFO od njenog osnivanja u januaru 2020. godine. Njena mejl adresa i danas se pojavljuje u javno dostupnim podacima o kompaniji.
U međuvremenu, zaposleni Artemona preklapaju se sa zaposlenima druge tivatske firme, Vegaplusa. Nives Vuković, koja je vlasnica Vegaplusa, na svom profilu navodi da je menadžerka ljudskih resursa Artemona, dok se Danilo Vuković, koji rukovodi Vegaplusom, na internet stranici Artemona navodi kao koordinator za usluge klijentima.
Artemonova kancelarija u Budimpešti navodi ga pod još jednom funkcijom - projekt menadžer, pored direktorske funkcije u Vegaplusu u Tivtu. Posmatrane zajedno, ove tri funkcije opisuju visokopozicioniranog člana koji djeluje kroz čitavu regionalnu mrežu Artemona, a ne samo lokalnog knjigovođu vezanog za jednu kancelariju.
Zebra solušns koristi isti telefonski broj kao GFS, iako se njeno računovodstvo vodi preko Vegaplusa, što je isti obrazac preklapanja kontakt-podataka koji je vidljiv i kod kompanija Hon Konga Jonga i Azamija.
Trgovac oružjem
Bajlan Tajms piše da može da potvrdi da jedan od ključnih menadžera firmi za korporativne usluge koje vode tivatske kompanije u vlasništvu Džordža Kotrela i Samija Batija, vebmastera njegove političke konsultantske firme Džiostratedži (Geostrategy), istovremeno predstavlja beogradsku odbrambenu kompaniju koja prodaje rusko oružje.
Artemonova sestrinska firma Vegaplus registrovana je kao adresa, telefonski broj i računovodstvena mejl adresa crnogorske podružnice Princip speka (Spec), srpske odbrambene kompanije koja prodaje rusko i sovjetsko naoružanje.
Dva ovlašćena predstavnika Princip speka su Danilo Vuković, isti visoki funkcioner Artemona i Vegaplusa pomenut ranije, i Nenad Obradović, vlasnik srpske firme.
U prodajnom katalogu Princip speka iz 2019. godine, u koji je Bajlajn Tajms imao uvid, kompanija je opisana kao firma u kojoj rade bivši rukovodioci „najvećih državnih kompanija na Balkanu“, specijalizovana za višak naoružanja iz vremena Hladnog rata i sovjetsku vojnu tehniku: tenkove, mitraljeze i raketne lansere.
Među sistemima koje je te godine nudila bio je i 9M133 Kornet, protivtenkovska raketa ruske proizvodnje. Međutim, neobično je što Oružane snage Srbije zvanično nisu dobile prve Kornete sve do dvije godine kasnije. Ministarstvo odbrane Srbije saopštilo je u decembru 2021. godine da je isporuka obavljena nakon sporazuma predsjednika Aleksandra Vučića i Vladimira Putina, a rakete je opisalo kao „novu sposobnost“ srpske vojske.
Privatni trgovac oružjem tako je prodavao ruski raketni sistem kojem, prema svemu sudeći, još nije trebalo da ima pristup, i to više od dvije godine prije nego što je srpska vlada dobila prvu isporuku direktno iz Moskve. Rosoboroneksport, ruski državni monopol koji upravlja velikom većinom izvoza oružja iz zemlje i dio je državnog konglomerata Rostek, kontroliše legalni lanac snabdijevanja za sistem poput Korneta. Princip spek nije odgovorio na pitanje kako je došao do njega prije nego što ga je dobila Vlada Srbije.
Obrazac vlasništva povezanog s ruskom državom
Artemon nije mala lokalna knjigovodstvena firma. Na svojoj internet stranici oglašava globalno upravljanje pravnim licima, privatno bankarstvo i upravljanje imovinom iz kancelarija širom Crne Gore, Srbije i Bosne i Hercegovine, kao i sa dodatnih adresa u Londonu, Budimpešti, na Floridi i u Belizeu, piše Bajlajn Tajms.
„Artemon je nezavisni pružalac računovodstvenih i korporativnih usluga koji posluje u skladu s važećim zakonima, profesionalnim standardima i strogim obavezama povjerljivosti. Računovodstvene i korporativne usluge pružamo isključivo pravnim licima. Pružanje takvih usluga ne predstavlja učešće u poslovnim aktivnostima naših klijenata, njihovo odobravanje niti poznavanje tih aktivnosti. Artemon nikada nije bio optužen, istraživan, procesuiran niti proglašen odgovornim za izbjegavanje sankcija, pranje novca ili bilo koju drugu nezakonitu aktivnost“, kazao je za britanski medij portparol Artemona.
Vegaplus, manja firma koja dijeli rukovodeći kadar s Artemonom, osnovana je 2022. godine, ali se sada nalazi u središtu liste klijenata koja obuhvata balkanskog trgovca oružjem, grupu ruskih tehnoloških, finansijskih i kulturnih kompanija povezanih s državom, kao i Batija, bivšeg digitalnog stratega Reform UK koji vodi digitalno prisustvo Džiostratedžija, konsultantske firme Džordža Kotrela.
Modul ejdžensi (Module Agency), registrovan u kancelariji Vegaplusa i koji koristi njegov telefonski broj i računovodstvenu mejl adresu, u potpunom je vlasništvu Pavela Čeljuskinа, bivšeg šefa korisničkog iskustva u VK peju (Pay), platnom servisu ruske društvene mreže koju kontroliše država, sve do januara 2022. godine.
Od 2014. godine VK, ruska verzija Fejsbuka, pod kontrolom je Mail.Ru grupa (Group), internet konglomerata koji je u velikoj mjeri podržavao prokremaljski milijarder Ališer Usmanov. U decembru 2021. godine VK je došao pod još direktniju državnu kontrolu, kada je prešao u ruke državnog osiguravajućeg društva Sogaz, čiji je suvlasnik dugogodišnji Putinov saveznik, čime su državne kompanije dobile kontrolu nad internet grupom zajedno sa Gazprom Medijom i kompanijom povezanom sa Rostekom.
Indap (Indapp), koji koristi računovodstvenu mejl adresu Vegaplusa, ali ima zasebnu adresu i telefonski broj, u vlasništvu je Pavela Alimova, koji je na internetu sebe opisivao kao bivšeg analitičara na programu Praktikum pri Moskovskoj školi menadžmenta Skolkovo. U navededenim projektima svoje firme pominje Gazprom Neft, Gazprombank, Rosatom, Rosnano i gradsku upravu Moskve među organizacijama sa kojima su njeni programi sarađivali, u istom okruženju povezanom sa državom kao i ostatak ove mreže.
GLS, takođe registrovan u kancelariji Vegaplusa i sa istim telefonskim brojem i računovodstvenom mejl adresom, u vlasništvu je Aleksandra Golovina, koji vodi i crnogorski fotografski studio A3Studio. Javno dostupni profili pod njegovim imenom bilježe njegovo obrazovanje na Orlovskom državnom institutu za kulturu, federalnoj ustanovi za koju se na njenoj internet stranici navodi da ju je osnovalo rusko Ministarstvo kulture. Produkcija potpisana kao A3Studio dobila je priznanje na omladinskom filmskom festivalu Light to the World 2023. godine, koji se održava uz podršku ruskog Ministarstva kulture i među osnivačima ima i Ribinsku eparhiju Ruske pravoslavne crkve.
„Naš klijent smatra da je Artemon jedan od najvećih i najšire korišćenih pružalaca korporativnih usluga u Crnoj Gori i stoga nije nimalo neobično što je Prajvat famili ofis u tom smislu koristio Artemon. Koliko je našem klijentu poznato, on ne poznaje nijednog direktora niti višeg zaposlenog u Artemonu, niti zna kakva bi veza mogla ili ne bi mogla postojati između njih i bilo koje druge kompanije. Naš klijent nikada nije čuo za ‘Vegaplus’. On nema nikakva saznanja o toj kompaniji, njenim navodnim klijentima ili njihovim navodnim aktivnostima“, kazali su advokati Džordža Kotrela za Bajlajn Tajms.
Dodali su da za Kotrela nije „relevantno“ ukoliko firma za korporativne usluge koja upravlja njegovom kompanijom dijeli zaposlene sa firmama koje pružaju usluge takvim klijentima povezanim s ruskom državom, te su „kategorički odbacili“ ideju da je „bilo koja kompanija našeg klijenta dio ili je bila dio ‘mreže’ uključene u ‘pranje novca’ ili zlonamjerni ‘strani uticaj’“.
Poznat rizik
Ipak, ništa od ovoga ne dešava se u vakuumu, piše Bajlajn Tajms. Crna Gora i Srbija nalaze se u središtu onoga što istražitelji iznova opisuju kao jednu od najslabijih tačaka Evrope kada je riječ o nezakonitim finansijama. Globalna inicijativa protiv transnacionalnog organizovanog kriminala dokumentovala je kako se ruski novac kreće kroz Zapadni Balkan koristeći upravo ovakvu infrastrukturu: stručnjake koji otvaraju račune, osnivaju kompanije i grade vlasničke strukture dovoljno netransparentne da otežaju utvrđivanje stvarnog vlasništva.
Istraživači regionalnu sivu ekonomiju od 2014. godine nazivaju ruskom „kapijom“, a situacija se pogoršala nakon ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine zbog novog priliva ruskog novca i državljana u obje zemlje. Mađarska, gdje Artemon takođe ima kancelariju, vodi sopstveni program boravišta za investitore, koji je Evropska komisija posebno označila iz istih razloga: pranja novca, utaje poreza i slabih provjera porijekla imovine podnosilaca zahtjeva. Male firme za korporativne usluge koje posluju upravo u ovim jurisdikcijama, saglasni su zvanični i nezavisni istraživači, predstavljaju poznati kanal.
Upitani o širem obrascu zajedničkih savjetnika koji se pojavljuju u Kotrelovim crnogorskim kompanijama, njegovi advokati rekli su da je „prilično neobično“ da pojedinci i organizacije ne koriste iste savjetnike u tako malom gradu kao što je Tivat; advokati Hon Konga Jonga rekli su da zajednički pružaoci usluga, „bez dodatnih elemenata“, ne dokazuju poslovni odnos niti bilo kakvu nezakonitost.
Ipak, netransparentne strukture kompanija ove vrste, u ovom dijelu Evrope, predstavljaju prepoznat rizik koji su bezbjednosne službe više puta označavale kao kanal za pranje ruskog i kineskog novca i operacije stranog uticaja, piše Bajlajn Tajms. Prema navodima njegovih advokata, Kotrel nije zabrinut zbog tog rizika.
Šest godina su blagajnik Reform UK, najveći donator te partije, bivši direktor za komunikacije i bivši digitalni strateg koristili korporativnu infrastrukturu koja je veoma podložna ruskom uticaju, dok je ona bila isprepletana s infrastrukturom Džordža Kotrela, tajnog kriminalnog finansijera stranke.
U međuvremenu, Reform UK je iznova odbijao da odgovori na pitanja Bajlajn Tajmsa o ovim aktivnostima.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
