Redžić: Elektroenergetska situacija u Crnoj Gori je stabilna, ne očekuju se problemi u napajanju korisnika

Elektroenergetska situacija u Crnoj Gori je stabilna i ne očekuju se problemi u napajanju korisnika, saopštio je direktor Nacionalnog dispečerskog centra Crnogorskog elektroprenosnog sistema (CGES), Ranko Redžić i dodao da su gubici u sistemu na nivou najboljih evropskih.

“Elektroenergetska situacija je stabilna i ne očekujemo bilo kakve probleme u napajanju korisnika u Crnoj Gori što se tiče prenosnog sistema. Svi elementi sistema su u pogonu, a potrošnja je u očekivanim granicama za ovo doba godine”, rekao je Redžić u intervjuu agenciji Mina-business.

On je kazao da se sigurnost rada sistema može posmatrati sa aspekta sigurnosti rada u interkonekciji i sigurnosti napajanja korisnika u Crnoj Gori.

“To je zadnjih godina u fokusu, prije svega zbog priključenja velikog broja obnovljivih izvora električne energije i posebno razvoja tržišta. Tržište uslovljava da energija uvijek ide iz zone niske cijene prema zonama većih cijena, što dovodi do značajnog povećanja tranzitnih tokova i njihovih varijacija u zavisnosti od doba dana”, objasnio je Redžić.

Prema njegovim riječima, takozvani solarni sati u kojima se nalazimo, su najkritičniji kada se velike količine energije izvoze iz jugoistočne Evrope prema zapadu ili eventualno obratno u slučaju da je cijena u zapadnoj Evropi povoljnija nego na istoku.

“Cijene se na pojedinim tržištima formiraju na bazi ponude i potražnje za svaki sat pojedinačno, pa varijacije tih cijena u toku dana prate i fizički tokovi energije”, precizirao je Redžić.

Puštanjem u probni rad novog dalekovoda 400 kV Pljevlja - Lastva, znatno se, kako je ocijenio, poboljšava sigurnost rada mreže u crnogorskom sistemu, pa i u regionu, i to je značajno umanjilo mogućnost pojave poremećaja od regionalnog značaja.

Redžić je, govoreći o sigurnosti napajanja korisnika u Crnoj Gori, kazao da je ljetnja sezona tradicionalno kritična, posebno na primorju, kada u toj regiji dolazi do značajnog porasta potrošnje i opterećenja kritičnih elemenata do njihove tehničke granice.

“Podsjećamo da prethodne godine nije bilo nijednog prekida u napajanju na primorju usljed poremećaja u prenosnom sistemu. Za ovu sezonu CGES se dodatno pripremio realizacijom projekta ugradnje visokotemperaturnih provodnika na dalekovodima Lastva - Budva i Lastva - Tivat, čime je sigurnost napajanja Budve i dijela primorja zapadno od Budve značajno poboljšana”, objasnio je Redžić.

Na pitanje koliki su gubici električne energije u prenosnom sistemu Crne Gore i koje mjere CGES preduzima kako bi ih smanjio, Redžić je odgovorio da su gubici u prenosnom sistemu isključivo tehničke prirode, a posljedice su fizičkih zakonitosti pri proticanju električne struje kroz provodnike.

“U prethodnom periodu su se u javnosti pojavile neke nedovoljno jasne informacije o stopi gubitaka u prenosu i distribuciji, pa bi ovom prilikom htio da naglasim da je u prošloj godini fizički obim gubitaka u prenosnom sistemu bio 131 gigavat sat (GWh) sa stopom gubitaka 1,64 odsto”, naveo je Redžić.

On je podsjetio da je u 2024. godini fizički obim gubitaka bio nešto veći, 143 GWh, ali je stopa gubitaka iznosila 1,55 odsto.

“Stopa gubitaka je procenat gubitaka u odnosu na ukupnu prenesenu energiju. Ako se to uporedi sa evropskom praksom, navodimo primjer Austrije, gdje je stopa gubitaka za prethodne dvije godine bila 1,63 odsto, odnosno 1,52 odsto”, rekao je Redžić.

On je objasnio da poređenje sa evropskim operatorima prenosnog sistema ne daje potpuno realnu sliku, jer je kod CGES uračunata i 110 kV mreža, koja proizvodi najviše gubitaka, dok Austrijski operator prenosnog sistema (APG), što je praksa i u čitavoj zapadnoj Evropi, daje podatke samo za 400 kV i 220 kV mrežu.

“Možda zvuči neskromno, ali ispada da CGES ima bolji rezultat po ovom pitanju od APG-a”, dodao je Redžić.

Kada se uporedi sa sistemima iz regiona, kod kojih je, kao i kod nas, 110 kV prenosna mreža uključena u kalkulaciju, CGES ima znatno manje gubitke.

“Na primjer, podaci su nam dostupni za Hrvatskog operatora prenosnog sistema (HOPS) za 2024. godinu koji je tada imao stopu gubitaka 1,86 odsto. Za poređenje sa Crnom Gorom, nama je tada stopa gubitaka bila 1,55 odsto. Za Nezavisnog operatora sistema Bosne i Hercegovine (NOSBiH) stopa gubitaka je iznosila u 2024. godini 1,79 odsto, a u prošloj godini 1,88 odsto”, rekao je Redžić.

On je ocijenio da su gubici u crnogorskom elektroprenosnom sistemu na nivou najboljih evropskih sistema i poručio da će se truditi da tako bude i u budućnosti.

Redžić je, odgovarajući na pitanje koje su najznačajnije investicije u elektroenergetski sistem Crne Gore do sada realizovane, a koje su planirane u narednom periodu, kazao da ima više kapitalnih projekata koji su završeni u toku ove godine.

“Najznačajniji je dalekovod Lastva – Pljevlja, dužine 150 kilometara, koji je pušten u probni rad krajem juna. U Crnoj Gori sada postoji 400 kV prsten, koji značajno unapređuje sigurnost rada crnogorskog sistema, kao i ostalih sistema i dodatno povećava kapacitete za priključenje obnovljenih izvora električne energije”, naveo je Redžić.

Istovremeno sa njim je pušten dalekovod 110 kV Žabljak - Pljevlja, čime je poboljšana sigurnost napajanja korisnika u regionu Žabljaka i Pljevalja, kao i omogućen sigurniji plasman energije iz obnovljivih izvora električne energije koji su priključeni u regionu trafostanice (TS) Brezna.

“Imamo ugradnju prigušnice 250 MVAr u TS Lastva, u kojoj se rješava veliki problem previsokih napona u sistemu Crne Gore i u okruženju. I CGES na ovaj način značajno doprinosi u ublažavanju ovog problema. Prigušnica je puštena u probni rad početkom aprila, a trenutno je isključena zbog otklanjanja uočenih nedostataka i dodatnih testiranja. Očekujemo ponovno puštanje do kraja septembra”, kazao je Redžić.

On je naveo da je jedna od investicija i ugradnja novog transformatora 150 MVA u trafostanici Podgorica 1. Zamijenjen je stariji transformator, čime je poboljšana pouzdanost napajanja korisnika, posebno u regionu Podgorica.

“U narednom periodu ima više vrlo značajnih projekata. Ističu se prije svega izgradnja TS Brezna 400 kV, čime će se omogućiti značajno veće priključenje obnovljivih izvora u tom regionu, kao i rekonstrukcija dalekovoda 220 kV na pravcu Hercegovina - Crna Gora – Albanija”, najavio je Redžić.

On je kazao da je među značajnim projektima i rekonstrukcija razvodnog postrojenja u hidroelektrani Perućica, završetak izgradnje dva transformatora 400 MVA u TS Pljevlja, kao i završetak izgradnje 400 kV interkonekcije sa Srbijom.

“To će predstavljati završetak izgradnje takozvanog transbalkanskog koridora na teritoriji Crne Gore, čime će se omogućiti priključenje druge žile podmorskog kabla prema Italiji”, objasnio je Redžić.

On je najavio izgradnju niza novih trafostanica i manjih dalekovoda kojima će se omogućiti priključenje dodatnih korisnika na distributivnu mrežu kao i obnovljivih izvora električne energije i dodao da ukupna vrijednost planiranih investicija u narednih pet godina prelazi 200 miliona eura.

Na pitanje koje aktivnosti CGES sprovodi na povezivanju crnogorskog tržišta električne energije sa jedinstvenim evropskim tržištem i kakvi se efekti tog procesa očekuju, Redžić je odgovorio da je CGES tokom prethodnog perioda pružio značajnu podršku Ministarstvu energetike u pripremi seta zakona iz oblasti energetike u potpunosti usklađenih sa evropskom legislativom.

“Zakoni su usvojeni u Skupštini, a trenutno se očekuje izvještaj Evropske komisije (EK) o provjeri usklađenosti”, dodao je Redžić.

On smatra da dalja dinamika povezivanja tržišta zavisi od rezultata provjera usklađenosti, jer se naredni formalni koraci u tom pravcu mogu sprovesti tek nakon dobijanja pozitivnog izvještaja.

“U svakom slučaju, povezivanje tržišta Crne Gore sa tržištem Italije, a to znači i sa jedinstvenim evropskim tržištem, se može očekivati 2028. godine, najkasnije 2029. godine, u zavisnosti od dinamike dobijanja ovih izvještaja”, naveo je Redžić.

On je zaključio da usvajanje seta evropskih zakona, takozvani Electricity Integration Package u Crnoj Gori, značajno doprinosi poboljšanju sigurnosti rada sistema, jer se rad sistema i saradnja između operatora u regionu usklađuje sa najboljim evropskim praksama, što može da znači samo poboljšanje rada sistema i sigurnosti napajanja korisnika.