Izložba Museum Yet to Be, realizovana u Muzeju savremene umjetnosti Crne Gore, artikuliše se kao institucionalno promišljena i teorijski koherentna izložbena konfiguracija koja muzej sagledava iz perspektive njegove savremene epistemološke pozicije. Muzej se ovdje ne pojavljuje kao institucionalno stabilizovana i dovršena formacija, već kao misaoni aparat u stalnoj relaciji prema sopstvenim uslovima nastanka, djelovanja i transformacije. U kulturnom kontekstu obilježenom intenzifikacijom cirkulacije simboličkih sadržaja, promjenljivim modalitetima javne artikulacije i izraženom instrumentalnom racionalizacijom kulturne produkcije, izložba ne reafirmiše muzej kroz demonstraciju njegove društvene funkcije, već ga pozicionira kao prostor u kojem se značenje proizvodi kroz disciplinovano, dugotrajno i refleksivno mišljenje.
Naslov izložbe ne sugeriše muzej kao institucionalno finalizovanu cjelinu, niti kao projekat usmjeren ka budućem ispunjenju, već kao strukturu čija se ontologija zasniva na procesualnosti. “Yet to be” ne funkcioniše kao indeks otvorene temporalnosti, već kao konceptualna oznaka stanja u kojem muzej postoji u trajnoj artikulaciji sopstvenih značenja. Muzej se, u tom okviru, ne razumije kao institucija koja teži normativno zatvorenom određenju, već kao forma čiji identitet proizlazi iz sposobnosti da ostane otvorena prema preispitivanju sopstvenih pretpostavki. Prošlost se ne poništava, već se iznova konfiguriše, dok sadašnjost ostaje aktivno polje misaone obrade.
Kustoski koncept Milice Bezmarević, Mišele Blanuše i Jovanke Popove utemeljen je na izrazitoj metodološkoj suzdržanosti i teorijskoj samosvijesti. Njihov pristup odbacuje hegemonijsko interpretativno posredovanje, izbjegavajući svaku formu autoritarno normiranog tumačenja izložbe kao jedinstvenog diskursa. Kustoski rad se uspostavlja kao infrastrukturna matrica koja omogućava prisustvo umjetničkih praksi bez njihove redukcije na didaktičke ili reprezentacijske funkcije u službi kustoske teze. Izložba se gradi kao otvoreno misaono polje u kojem se značenje ne propisuje, već nastaje kroz relacije, prostorne rasporede i temporalne zastoje.
Unutar tog institucionalnog okvira okupljene su umjetničke prakse Cem A, Noora Abuarahe, Basme al-Sharif, Brada Butlera i Noorfashan Mirze, Dantea Buu, Yanea Calovskog i Hristine Ivanoske, kolektiva CATPC, Ali Cherrija, Keti Chukhrov, Jasmine Cibic, Coco Fusco i Guillerma Gómez-Peñe, Alda Giannottija, Igora Grubića, Adriane Gvozdenović, Terike Haapoje i Laure Gustafsson, Vladana Jeremića i Rene Rädle, Irene Lagator Pejović, Renza Martensa, Mladena Miljanovića, Palestinskog muzeja, Ahmeta Öğüta, Dana Perjovschija, Darinke Pop-Mitić, Roma Jam Sessiona, Dritona Selmanija, Jonasa Staala, Saše Tkačenka, Jelene Tomašević, Antona Vidoklea i Ala Younisa. Njihovo prisustvo u izložbi ne proizlazi iz potrebe za sekundarnim institucionalnim ovjeravanjem, već iz povjerenja u umjetnički rad kao oblik mišljenja sa sopstvenom epistemološkom legitimnošću.
Izložba se dosljedno udaljava od produkcije semantički redukovane i neposredno transparentne čitljivosti, odbijajući logiku koja favorizuje akcelerovane i jednoznačno kodirane interpretacije. Umjesto toga, ona afirmiše muzej kao prostor prolongiranog kontemplativnog iskustva, u kojem se percepcija ne odvija kao potrošnja, već kao misaoni proces koji zahtijeva vrijeme, zadržavanje i pažnju. Muzej se time ne konfiguriše kao okruženje podređeno ekonomiji kulturne potrošnje, već kao institucionalni prostor u kojem se iskustvo usporava i produbljuje.
Prostorna artikulacija izložbe dodatno naglašava ovu poziciju. Kretanje kroz izložbeni prostor ne slijedi unaprijed definisanu sekvencu, već omogućava višestruke relacione putanje i individualne temporalnosti doživljaja. Koherentnost izložbe ne proizlazi iz reduktivnog pojmovnog zajedništva, već iz sposobnosti različitih umjetničkih praksi da koegzistiraju bez potrebe za homogenizacijom.
U završnici, Museum Yet to Be svjesno odbacuje logiku teleološkog zatvaranja značenja, opirući se narativima koji izložbu žele da podvedu pod usmjerenje ka totalizujućem objedinjavanju značenja. Ona ne nastoji da proizvede epistemološku konačnost smisla, već da zadrži misaono polje otvorenim, aktivnim i propusnim. Izložba se time distancira od modela muzeja kao prostora koji proizvodi završne interpretacije, i umjesto toga afirmiše muzej kao mjesto u kojem se značenje stalno iznova konstituiše.
Muzej se u tom kontekstu potvrđuje kao institucija koja može da djeluje izvan režima afektivno-proizvodne vidljivosti, zadržavajući sposobnost da ponudi refleksivnu dubinu bez oslanjanja na retoričke ili vizuelne intenzifikacije. On ne nastupa kao autor odgovora, već kao prostor u kojem se pitanja artikulišu sa ozbiljnošću i trajnošću.
Na samom kraju, izložba ostavlja otvoreno pitanje koje ne zahtijeva razrješenje, već trajanje: može li muzej opstati kao relevantna institucija upravo kroz disciplinu mišljenja, a ne kroz stabilizaciju značenja. Museum Yet to Be sugeriše da se budućnost muzeja savremene umjetnosti ne gradi kroz završene narative, već kroz sposobnost da se misaoni proces održi otvorenim, preciznim i odgovornim u vremenu koje mu rijetko ostavlja prostor za sporost.
(Autorka je istoričarka i teoretičarka umjetnosti)
Bonus video:
