Sindi Šerman i žrtve vizuelnih narativa

Kao u slomljenom ili iskrivljenom ogledalu, u nekom prostoru između stvarnog i konstruisanog, na ivici svijeta i mimo svih okvira, žive slike Sindi Šerman (Cindy Sherman), jedne od najznačajnijih umjetnica današnjice.

One ne mogu biti viđene ili pogledane u prolazu. Njene slike ištu vrijeme i traže da se u njima prepoznamo, čak i onda kada to nije prijatno - posebno tada...

Prvo predstavljanje Sindi Šerman u Crnoj Gori i široj regiji, realizuje Muzej savremene umjetnosti Crne Gore i kustosi: Milica Bezmarević, Blanka Marković i Gunnar B. Kvaran. Izložba pod nazivom “Untitled: Critical Act”, svečano je otvorena u četvrtak veče u Dvorcu Petrovića, a posjetiocima do 30. juna pruža uvid u kontinuitet i razvoj stvaralaštva velike umjetnice, kroz tri njene značajne serije radova: “Filmski kadrovi”, “Duplerice” i “Lica”.

NELAGODA PORTRETA

Bez mogućnosti da ostanete ravnodušni, postavka se gotovo neprimijetno uvlači u um i pogled, kreirajući snažan utisak koji traje. Već na prvi pogled nailazite na poznata lica, iz filmova, magazina, prolaza, svakodnevnog života. No, što duže zadržite pogled na njima, to jasnije postaje da je bilo kakva identifikacija teška, nestvarna, izazvana ili konstruisana. Likovi Sindi Šerman stoje na granici između osobe i uloge, identiteta i imitacije, između željenog, očekivanog i realnog. Malo pomalo, naći ćete i sebe u njenim radovima.

Sopstveni portret svaka individua pojedinačno može uočiti u svakoj od slika, samo ako se pred njima zadrži dovoljno dugo. Likovi i lica su ponekad teatralni, nekad prenaglašeni, a ponekad krajnje zatvoreni. Tu možda nastaje i nelagoda, spoznavši nestabilnost, slojevitost, fragmentisanost, ali i sve ono što do toga vodi. Kao da svaka slika nosi više verzija iste osobe i nemogućnost uklapanja u cjelinu. Korak po korak, slika za slikom, postaje jasno da Šerman tretira identitet, onaj koji je oblikovan i preoblikovan kroz slike koje proizvodimo o sebi.

Posmatrač nije i ne može ostati neutralan. On ulazi u odnos sa slikom, u komunikaciju sa autorkom koja zapravo koristi sopstveno tijelo i lice, što tek treba spoznati, jer to nikada nije lično i klasično. Koristi sebe kao platformu sa koje progovara o ulogama, stereotipima, projekcijama... To su one projekcije u životu i svijetu, u ogledalu koje ne prikazuje poznatu sliku, već ono što se nalazi iza. Izložba je otrežnjujuća, radovi donekle uznemirujući, ali puni emocija... Nakon susreta sa postavkom, posmatraču u pamćenju možda ostaje konkretno djelo, ali definitivno i osjećaj, reklo bi se i blaga dezorijentacija, kao i pomjereni vidici i granice stvarnosti...

Nesumnjivo, izložba u Dvorcu Petrovića predstavlja važan uvid u složenu i višeslojnu umjetničku praksu Sindi Šerman, koja kontinuirano preispituje način na koji se identitet oblikuje, predstavlja i razumije u savremenom društvu.

ŠERMAN ISPRATILA RAD MSUCG

Na svečanom otvaranju postavke u parku ispred Dvorca, direktor MSUCG Vladislav Šćepanović naglasio je da je riječ o jednoj od najvažnijih izložbi koje je ta institucija do sada realizovala, ukazujući na složenost procesa njene organizacije, od komunikacije sa vodećim svjetskim galerijama pa dalje.

To je potvrdio i kustos Gunar Kvaran koji je na otvaranju publici prenio pozdrave umjetnice, ističući da je ona aktivno pratila proces realizacije postavke kroz sve njene faze, te da je ispratila i rad MSUCG u prethodnom periodu. Šćepanović je dodao da je ponosan na tim koji je profesionalno i na visokom nivou odgovorio zadatku.

Govoreći o umjetničkom značaju Sindi Šerman, Kvaran je podsjetio da je u pitanju jedna od ključnih figura savremene umjetnosti, koja je još sedamdesetih godina razvila specifičan pristup aproprijaciji.

“Ona je, na neki način, i izumila umjetnost aproprijacije sedamdesetih godina, i dok su mnogi drugi umjetnici preuzimali i kopirali postojeće slike, ona je zauzela drugačiji stav u svom radu prisvajajući ideje ili društvene konvencije, unutar čega stvara situaciju, koja je dio performansa, fotografije ili žive umjetnosti”, kazao je Kvaran.

Objasnio je i koncept izloženih serija, s posebnim osvrtom na “Filmske kadrove”, u kojima umjetnica preuzima različite ženske uloge, i “Duplerice”, gdje preispituje odnos želje i reprezentacije, okrećući perspektivu i prikazujući žene kao subjekte, ali i žrtve vizuelnih narativa.

Govoreći o novijim djelima, ukazao je na značajnu promjenu u autorkinom pristupu.

“U tim radovima ona više ne inscenira fotografije, već koristi sopstveni portret koji fragmentira i rekonstruiše kroz kolaž. Dakle, ona je na svakoj od svojih slika, ali nije prepoznatljiva. One su, naravno, u potpunoj suprotnosti sa prvim, filmskim fotografijama, i sada na njenim slikama više ne postoji jedinstven identitet, već smo zaista u svijetu digitalne umjetnosti”, ocijenio je Kvaran koji je zvanično i otvorio izložbu.

FEMINISTIČKE PERSPEKTIVE

Kustoskinja Blanka Marković kazala je da se stvaralaštvo Sindi Šerman razvija više od četiri decenije u okviru postmoderne umjetnosti.

“Ono što njen pristup čini specifičnim jeste način na koji koristi sopstveno tijelo kao medij, ne kao autobiografski alat, već kao sredstvo za konstruisanje različitih identiteta. Njeni radovi ne prikazuju stabilne likove, već niz uloga koje pokazuju kako se identitet oblikuje kroz slike, kulturne obrasce i društvena očekivanja”, navela je Marković i dalje približila djela publici.

“U seriji ‘Filmski kadrovi’ Šerman koristi estetiku filmskog kadra kako bi konstruisala prizore koji djeluju kao dio poznatih narativa, iako ne pripadaju nijednom stvarnom filmu. Ove slike funkcionišu kao prepoznatljivi modeli ženskih likova kroz koje se jasno vidi kako popularna kultura proizvodi obrasce identiteta. U ciklusu ‘Duplerice’ preuzima format karakterističan za magazine, ali ga pomjera u drugačijem pravcu. Umjesto očekivane reprezentacije tijela, susrećemo figure koje djeluju povučeno, zamišljeno ili uznemireno, čime se mijenja odnos između slike i posmatrača. U novijim radovima predstavljenim kroz seriju ‘Lica’, identitet se dodatno razlaže i postaje složeniji, fragmentiran i hibridan, što se može čitati u odnosu na savremeni kontekst digitalne slike i načina na koji danas konstruišemo i predstavljamo sami sebe”, objasnila je Marković.

Naglasila je da je izložba dio šireg programskog opredjeljenja MSUCG da u kontinuitetu otvara prostor za feminističke perspektive.

PROSTORI ČITANJA

Poseban kuriozitet je što se u sklopu kataloga koji prati izložbu, reprodukcije iz sva tri predstavljena ciklusa prate i kratke književne forme autora Ognjena Spahića.

“Spahićevi zapisi otvaraju dodatni prostor čitanja, pomjerajući fokus sa slike ka unutrašnjim stanjima i mogućim pričama koje iz njih izviru. Na taj način, katalog postaje mjesto susreta vizuelnog i literarnog, gdje se značenja ne zatvaraju, već umnožavaju kroz paralelne tokove percepcije i interpretacije”, ističu iz MSUCG.

Istovremeno, kompletnu postavku prate zapisi i izjave same umjetnice koja govori o svojim promišljanjima, viziji i motivima.

IZOSTANAK KOJI ŠALJE PORUKU

Obraćajući se prisutnima na ceremoniji otvaranja, Šćepanović nije krio nezadovoljstvo podrškom i odgovorom vladajućih struktura i donosilaca odluka, odnosno njihovim nedostatkom. Konstatovao je da ceremonija otvaranja protiče bez prisustva vrha države, ocjenjujući da taj izostanak šalje poruku, ne samo o odnosu prema ovom događaju, već i o odnosu prema kulturi, umjetnosti, društvu i državi...

“Kao što vidite, ovako važna izložba nije baš posjećena u Crnoj Gori. Tu je predstavnik Ministarstva kulture i medija (Petar Kovačević, prim. nov), ali ministarka (Tamara Vujović, prim.nov) nije ovdje. Nema nikoga iz oblasti politike, niti onih koji rukovode Crnom Gorom. Nema predstavnika vlasti i onih ljudi koji bi trebalo da znaju šta ova izložba predstavlja na širem planu i koliko je teško doći do nje, te šta generalno znači za Crnu Goru. Nažalost, oni nisu prisutni, ali jesu oni ljudi koji razumiju šta znači ovakva umjetnost i svjesni su važnosti ovog događaja”, naglasio je Šćepanović.

On je istakao da izložba ima poseban značaj ne samo za Crnu Goru, već i za cijeli region, s obzirom na to da je u pitanju premijerno predstavljanje umjetnice na ovim prostorima. Sindi Šerman je jedna od najznačajnijih umjetnica 20. i 21. vijeka, podsjetio je Šćepanović i dodao da Crna Gora može i treba da bude ponosna što je uspjela da je predstavi.

“Ovo je jedna od najsnažnijih izložbi u MSUCG, naročito kada je riječ o pitanju identiteta... Pažljivo pogledajte ove radove. Mislim da će izložba imati veliki značaj za ovu našu zajednicu”, poručio je direktor MSUCG.