"Rusija ubija, Bijenale izlaže": Nezvaničan početak Venecijanskog bijenala u sjenci protesta

Venecijansko bijenale umjetnosti, najstarija i jedna od najprestižnijih međunarodnih izložbi savremene umjetnosti, koje će zvanično biti otvoreno 9. maja, počelo je juče za novinare, kritičari i stručnu javnost - ali protestom.

Venecija je juče bila u znaku protesta zbog ruskog povratka poslije četiri godine rata sa Ukrajinom, a nove demonstracije najavljene su za završnicu vernisaža, za kada je protestnu akciju najavila Alijansa “Umjetnost ne genocid” (ANGA) - zbog učešća Izraela.

Zbog učešća Rusije, prvi put poslije invazije na Ukrajinu 2022. godine, ali i Izraela, međunarodni žiri je uoči 61. Bijenala umjetnosti u Veneciji podnio ostavku, pa će, umjesto prestižnih nagrada Zlatnog i Srebrnog lava, biti dodijeljeni krajem novembra “lavovi publike” na osnovu glasova posjetilaca.

Prvi dan trodnevnog vernisaža - kada pristup imaju novinari, kritičari i drugi pripadnici stručne javnosti, počeo je u dimu pink, žute i plave boje, uz ukrajinske zastave i povike aktivista predvođenih ruskim pank bendom Pusi Rajot i ukrajinskom aktivističkom feminističkom grupom Femen.

Aktivisti su se okupili nešto prije podneva ispred ruskog paviljona u Đardinima, noseći ukrajinske zastave i uzvikujući “Krv je ruska umjetnost”.

Sa prepoznatljivim pink baklavama na glavama oko 15 članova aktivističkog benda Pusi Rajot započelo je protest ispred zelene zgrade ruskog paviljona puštajući dim pink boje. Oko 50 aktivista, uključujući članice grupe Femen, okupiralo je područje oko ruskog paviljona, koji će, inače, biti zatvoren poslije vernisaža za posjetioce 61. Bijenala umjetnosti, koje traje do 22. novembra.

Jedna od osnivačica Pusi Rajot Nađa Tolokonjikova, kako navodi Artnet, rekla je da želi da ruska izložba bude odmah zatvorena, a prostor paviljona da bude dat umjetnicima koje režim ugnjetava. “Ne bojte se”, rekla je ona. “Prestanite da pijete rusku votku. Prestanite da uzimate ruski novac”, dodala je, navodeći da ne razumije zašto su organizatori Bijenala u Veneciji toliko “uporni u podršci krvavoj ruskoj umjetnosti”.

“Da li je to luda, ideološka katastrofa koja se dešava u njihovim glavama ili su to neke finansijske veze sa Rusijom?”, dodala je ona ispred ruskog paviljona u kojem učestvuje više desetina umjetnika iz Rusije, ali i drugih zemalja, od kojih su mnogi muzičari.

Protest je trajao dvadesetak minuta, a pojedini učesnici su se peli na paviljon i mahali ukrajinskim zastavama. Članice Pusi Rajot su podigle srednji prst ka zgradi, a jedna od njih je vrištala: “Ubistvo!”. Pred kraj nastupa, učesnice su formirale red pokazujući na golim grudima političke slogane poput: “Bijenale zla” i “Rusija ubija, Bijenale izlaže”. Još jedan često skandirani slogan bio je: “Umjetnost za izložbu, grobovi ispod”.

Ruski povratak u Veneciju, najavljen u martu, izazvao je burne reakcije i među političarima u Evropskoj uniji, koja je povukla svojih dva miliona eura podrške Bijenalu za naredno izdanje 2028. godine, navodeći u saopštenju da umjetnost “nikada ne bi trebalo da bude iskorišćena kao propagandna platforma”.

Italijanski ministar kulture Alesandro Đuli odlučio je da bojkotuje otvaranje Bijenala u znak protesta zbog ruskog učešća. Ipak, uprkos podršci Italije Ukrajini, italijanska vlada se nije miješala u pravo organizatora da donose sopstvene odluke u vezi sa tim ko će učestvovati na više od 120 godina staroj izložbi.

Ruska izložba “Drvo je ukorijenjeno u nebu” okuplja pedesetak mladih muzičara, pjesnika i filozofa, a izazvala je kritike i zbog toga što je komesar ruskog paviljona i dalje Anastasija Karnjejeva, ćerka Nikolaja Volovujeva, visokog zvaničnika Rosteka, državne korporacije koja se smatra ključnom u ratnoj mašineriji Moskve protiv Kijeva.

Procurela imejl prepiska Karnjejeve i zvaničnika Venecijanskog bijenala pokazuje da su još od januara radili na strategiji učešća Rusije bez kršenja sankcija Evropske unije.

Uoči Bijenala, Nađa Tolokonjikova je osmislila sopstveni koncept za alternativni ruski paviljon sa umjetnošću ruskih političkih zatvorenika. Izložba “Zarobljeni otpor” uglavnom sadrži crteže umjetnika koji su bili zatvoreni, ponekad koristeći koverte ili čaršave za vizuelno izražavanje, a otvorena je u galeriji Rič-Fiš u Strazburu do 31. maja.

Prvog dana vernisaža protest je održan i u prostoru Arsenala, gdje je smještena izraelska izložba dok se sam Paviljon Izraela i dalje renovira.

Stotinak propalestinskih aktivista marširalo je kroz Arsenal u znak protesta zbog učešća Izraela. Marš je protekao mirno, a demonstranti su skandirali antiizraelske slogane i nosili transparente sa propalestinskim natpisima, poput "Nema pranja genocida umjetnošću", "Ne genocidnom paviljonu na Bijenalu", "Stojimo uz Palestinu sada jer znamo da je destrukcija Palestine - destrukcija svijeta".