Ljubav koja nije ideal, već iskušenje

Šta bi se dogodilo kada bi ljubav Romea i Julije prevazišla nametnute prepreke, preživjela početni zanos, porodične sukobe i tragični kraj koji joj je namijenio Šekspir? Šta bi bilo kada Romeo i Julija ne bi umrli mladi, već nastavili da žive ostvarivši svoj san o zajedništvu i ljubavi? Ima li (prava) ljubav cijenu, rok trajanja, savjest i racionalnost?

Reklo bi se da je iz tih pitanja potekla predstava “Romeo i Julija - Prizori iskušenja” u režiji Branislava Mićunovića i adaptaciji Dragane Tripković, a koja je postavljena u Crnogorskom narodnom pozorištu. Premijerno izvedena 29. maja, predstava zatvara ovogodišnju, 72. sezonu u nacionalnom teatru, a reprizno igranje je večeras, u 20 časova.

Kao i svaka druga, tako i naizgled jednostavna priča o zaljubljenom mladom paru i pretpostavka o vječnoj ljubavi, ima svoju dubinu, kompleksnost, izazove, odnosno iskušenja. Predstava “Romeo i Julija - Prizori iskušenja” funkcioniše kao svojevrsna dekonstrukcija Šekspirovog mita o Romeu i Juliji... To je dekonstrukcija ideje o vječnoj (mladalačkoj) ljubavi koja je ovdje prikazana kao dugotrajan proces pun pukotina, mnogo dalje od početnog zanosa. Posebno je upečatljiv i pristup Šekspirovom tragičnom kraju, jer predstava prikazuje da smrt nekada nije najveća tragedija koja može snaći čovjeka. Sve to, praćeno je politikom, istorijom, vlastitim interesima, nasiljem, društvenim posrnućem...

Jasno je - umjesto da slavi idealizovanu ljubav zaustavljenu u trenutku najveće strasti, predstava “Romeo i Julija”, s dodatkom u nastavku “Prizori iskušenja”, zapravo ispituje šta se događa kada ljubav preživi i bude suočena sa teretom vremena. Romeo i Julija ovdje postaju realni ljudi koji prolaze iskušenja svakodnevice, čime se predstava udaljava od tragedije o zabranjenoj ljubavi i postaje studija partnerskog odnosa kroz različite faze života. “Prizori iskušenja” na momente neodoljivo podsjećaju i na “Scene iz bračnog života” Ingmara Bergmana, jednako svojom vizijom i pristupom velikoj temi o ljubavi koja se drugačije razvija u odnosu na poznatu priču o sukobljenim porodicama. U nastavku, svjedočimo sekvencama iz života jednog istog para, kroz različite dobi i faze, čime Rome i Julija postaju univerzalni obrazac ljudskih odnosa.

Od prve scene postaje jasno da Mićunovićeva inscenacija nije klasična interpretacija Šekspirove tragedije, počevši od scenografije, muzike, kostima... Predstava počinje u mraku, uz sugestivnu muziku koja podsjeća na ritual, iskonski zov ili prizivanje nečega drevnijeg od samog teksta. Kada se crveno svjetlo pojavi, pred publikom je pet parova - svaki od njih je Romeo i Julija, otkriće se, ali različitih generacija i u različitim periodima života. Taj okvir zapravo određuje čitavo čitanje predstave s jasnom porukom da ljubav nije jedan trenutak, nego da je u pitanju pojava i proces koji prolazi kroz nevinost, strast, sumnju, naviku, sukob, teret, razočaranje i smrt... Posmatramo ljubav u različitim životnim dobima, gledamo njeno raslojavanje na strast, ogorčenost, sentiment, prokletstvo, očajanje i privrženost, ali ostaje pitanje šta je konačna poruka tog putovanja? Šta nam to govori danas o savremenim odnosima? Zašto ljudi ostaju zajedno uprkos svemu? Gledamo život u slikama, odabranim i upečatljivim, ali bez naznaka da se iza njih krije neko dublje značenje koje bi ih povezalo u jasnu i jedinstvenu cjelinu, već zapažamo tek tamne strane i sjene koje jarko sunce baca. Predstava sugeriše odgovore, ali ih ne razvija do kraja, dok je reditelj Mićunović odgovarajući na pitanje “Vijesti” kazao da je poruka, motiv i ključ svega ljubav - uvijek, prije i poslije svega...

Najmlađi Romeo i Julija, koje igraju studenti prve godine studijskog programa “Gluma” Fakulteta dramskih umjetnosti Cetinje Strahinja Radonjić i Ljubica Drašković, približili su čiste i bezuslovne emocije, ali i zanose i konstrukcije mladosti koje je Šekspir prepoznao i prije pet vjekova utkao u svoja djela. Oni prave sliku pobjede ljubavi nad svim preprekama koje prevazilaze vjerujući u vječnu sreću, strast i trajanje. U nastavku, Ana Vujošević i Lazar Dragojević donose drugačiju energiju, ukazujući na realne izazove kroz koje je potrebno proći, kako u ljubavi, tako i u ljudskosti i u međuljudskim odnosima. U sukobu i strasti, opstaju i nastavljaju...

Kako priča, a tako i godine odmiču, tako naredni parovi predstavu uvode u mnogo složeniji prostor. Ljubomora, nasilje, porodične tragedije, kompromisi i navike postaju sastavni dio života, kao i početna osjećanja. Posebno upečatljiv djeluje segment u kojem Romeo i Julija ostaju zajedno uprkos svim ranama koje su jedno drugome nanijeli. Kristina Obradović i Aleksandar Radulović, reklo bi se, donose svojevrstan presjek i nešto suroviji prikaz Mićunovićevog koncepta i adaptacije Tripković koji korespondira sa savremenim temama i problemima, pitanjima i prazninama... Tada se predstava najviše približava Bergmanovim “Scenama iz bračnog života” čineći vidljivim da ljubav više nije ideal već iskušenje. Pojedinačni i zajednički grjehovi, nasilje, suočavanje, poniznost, ali i tragovi ljubavi, te ostajanje zajedno i pristajanje na sve uprkos svemu donose moderno čitanje Romea i Julije ali i postavljaju pitanje normalizacije i prihvatanja stvari koje ne bi trebalo i cijene - cijene ljubavi i sebe. Upravo od njihovog stupanja na scenu, predstava se i tekstom i stilom udaljava od Šekspira i transponuje u savremeniji prikaz. Kao zanimljiv motiv nameću se plastične stolice koje Romeo lomi, a koje se potom gomilaju na sceni oslikavajući je na početku čin bijesa, a potom i emotivni i fizički teret koji zatrpava prostor, baš kao što godine zatrpavaju živote i osjećanja (sebičnim) navikama, razočaranjima i (ne)izgovorenim riječima.

Srđan Grahovac i Ana Vujošević u nastavku iznose Romea i Juliju u poznim godinama koji i tada talasaju između ljubavi i mržnje, ali očigledno ostaju zajedno bez obzira na sve, što je danas možda posebno hrabro prikazati, ali i teško opravdati. Možda je upravo zato početak predstave snažniji od završnice. Šekspir biva sve dalje, današnjica nas opkoljava, a predstava otvara niz prizora koji više opisuju i prikazuju nego što tumače, ostavljajući prostor za svakoga ponaosob u publici da pronađe sebe i svoje viđenje.

Završnica zbilja zatvara krug. Poetski, emotivno, slikovito. Dejan Ivanić i Jelena Nenezić praktično su samo duhovi Romea i Julije koji prolaze kroz svojevrsnu rekapitulaciju života, sebe samih, emocija i slika... Predstava počinje sa pet parova u zanosu ljubavi, a završava se sa tih istih pet parova, u drugačijem ambijentu. U mraku iz kojeg je sve krenulo sada ostaju samo tijela i sjećanje na život koji smo gledali. Ljubav i smrt, Šekspirove vječne teme, na kraju ponovo stoje jedna pored druge.

Predstava pored “Romea i Julije” u sebi nosi i niz motiva, replika i likova iz drugih Šekspirovih drama, prvenstveno Hamleta, a zatim i Magbeta, Otela, Kralja Lira... Odjekuju sa scene, ali i kroz vrijeme, dobro poznate rečenice poput “Ovo je vrijeme iskočilo iz zgloba” ili “U ovoj državi je nešto trulo”... U tom kontekstu, tri vještice (Jelena Minić, Jelena V. Đukić, Julija Milačić Petrović Njegoš), sve vrijeme proročanski prate tok događaja, komentarišu ga, simbolički usmjeravaju ili pak objašnjavaju. Njihovo ponavljanje s početka “Nek’ se kazan zakuvava, ukrčkava, nabubrava”, pored toga što referiše na “Makbeta”, djeluje i kao upozorenje da se ljudska istorija stalno vraća istim obrascima nasilja, moći i stradanja. Sa tog aspekta, predstava se, tek između redova, može čitati i kao kritika društva, zajednice i načina života, nametnutim očekivanjima i okvirima o kojima je Šekspir u svim svojim djelima govorio.

Tako, na primjer, Duh kojeg apsolutno vjerodostojno i uvjerljivo tumači Aleksandar Gavranić, ali i fratar Emira Ćatovića postavljaju pitanja o vremenu u kojem živimo, o odgovornosti prema potomcima i o tome kakav svijet ostavljamo iza sebe. U nizu aktuelnih i atraktivnih replika pojavljuju se i aluzije na "ova ogavna zlodjela prošlih i budućih vlasti", pa se u tom dijelu ljubavna priča "sudara" sa istorijom, politikom i društvom. Vizuelno, predstava je vrlo promišljena... Simbolično prolivanje krvi tokom smrti, prisustvo vještica koje gotovo koreografski ilustruju događaje i stalna transformacija prostora stvaraju upečatljive slike koje ostaju u pamćenju. Scenografija sa buradima na kojima se vide savremeni korporativni logotipi dodatno premještaju priču u današnji kontekst, pa tako Šekspirova romantična Verona ostaje iza nas dok nas predstava premješta u prostor koji aludira na svijet kapitala, industrije i savremenih društvenih kontradikcija.

Ambiciozna u svojoj ideji i konceptu, bogata vizuelnim i scenskim rješenjima, predstava na kraju govori o ljubavi kroz čitav životni vijek, u pokušaju da uvjeri da je ta ljubav zaista vrijedna svih iskušenja kroz koja prolazi. Ostaje u pamćenju mnogo slika, citata, motiva, koji kroz umjetnost opstaju i odjekuju kroz vjekove, sve do danas nepogrešivo opisujući čovjeka, društvo, prirodu, život, smrt. A da je vizija autorskog tima i glumačkog ansambla našla svoj put do gledalaca, potvrdila je publika aplauzom kojim je pozdravila kompletan tim. Glumački tim upotpunjuju: Omar Bajramspahić, Nemanja Todorović i Luka Stanković.

Pored reditelja Mićunovića i dramaturškinje Tripković, u autorskom timu su: scenograf i kostimograf Aleksandar Denić, Tamara Vujošević-Mandić zadužena za scenski pokret, a za scenski govor i lekturu Dubravka Drakić. Asistentkinja režije je Nataša Milićević, asistentkinja za scenski pokret Julija Milačić Petrović Njegoš, asistentkinja kostimografije Maša Mirković, asistentkinja scenografije Jelena Ivančević, a izvršna producentkinja Vukosava Tomović.