Interpretativno igranje (s) muzikom

Uz virtuoznu muzičku igru i improvizaciju, završen je jubilarni, 25. KotorArt. Prošlogodišnji nastup Ansambla Janoška pred sam završetak festivala unio je snažnu energiju i virtuozni naboj, a izuzetan prijem kod publike očigledno je uticao na to da se ovi muzičari drugu godinu zaredom nađu pred festivalskom publikom. Ovoga puta, violinisti Ondrej i Roman Janoška, pijanista František Janoška i kontrabasista Julijus Darvaš nastupili su na dvije scene - u Luštici Bay u subotu, 15. avgusta, i na Pjaci od kina u Kotoru u nedjelju, 16. avgusta, u okviru završnog programa jubilarnog festivalskog izdanja.

Dok je prošlogodišnji program bio tematski zaokružen oko njihovog viđenja Vivaldijevih Četiri godišnja doba, predstavljenih i na istoimenom albumu, ovogodišnji repertoar bio je znatno raznovrsniji. Janoške su posegnule za poznatim temama iz različitih slojeva muzičke literature - od Baha do Bitlsa, i od Pjacole do filmske muzike - objedinjujući ih karakterističnim improvizatorskim postupcima. Upravo je u tome sadržana suština njihovog, Janoškinog stila: poznati muzički materijal postaje polazište za slobodnu igru citatima, preoblikovanje žanrova i virtuozne intervencije, pri čemu granice između klasične i popularne muzike postaju potpuno otvorene i ne naročito značajne.

Oba koncerta na ovogodišnjem KotorArtu počela su Mađarskom igrom br. 1 Johanesa Bramsa, a nastavljena dvjema kompozicijama Františeka Janoške. Dok se melodija čuvenog hita Yesterday Pola Makartnija i Džona Lenona na Luštici Bay širila s kraja lukobrana prema mračnom horizontu, na Pjaci od kina ostajala je u prostoru okruženom starim kamenom. Nakon toga izvođači su se vratili klasičnom repertoaru kroz Fantaziju Karmen Žorža Bizea. Dobro osmišljen ritam programa smjenjivao je energičnije numere i lirska odmorišta, dok je čisto instrumentalni tok “prekinut” dvjema vokalno-instrumentalnim numerama: Pjacolinu melodiju Oblivion i Ziglerov Rohotango otpjevao je Arpad Janoška. Tako su se na sceni našla sva četiri brata Janoška: Arpad, Ondrej, Roman i František, uz Julijusa Darvaša, njihovog zeta i stalnog člana ansambla.

Improvizatorski dar umjetnika, njihova međusobna usaglašenost u preuzimanju tema iz jednog instrumenta u drugi, kao i posebno upečatljiva interpretacija pijaniste, bili su naročito izraženi u posljednjoj tački programa, u kojoj su predstavili svoje viđenje muzičkog jezika Johana Sebastijana Baha, izvodeći treći stav njegovog Dvostrukog violinskog koncerta u d-molu. Time je u završnici večeri naglašena jedna od osnovnih karakteristika Janoškinog stila - slobodno kretanje između epoha i stilova uz slobodu improvizacije.

Posebno mjesto u programu zauzele su originalne kompozicije pijaniste Františeka Janoške - Sjećanje na Elizu Františeka Janoške, zasnovano na Betovenovoj čuvenoj bagateli Za Elizu, i Leo’s Dance. Takvi primjeri dobro pokazuju način na koji Janoške pristupaju muzičkoj tradiciji: ona za njih nije zatvoren repertoar, već materijal koji se može iznova oblikovati, citirati i dovoditi u vezu sa sasvim drugačijim muzičkim iskustvima.

Ansambl Janoška dospio je u širu međunarodnu pažnju prije više od deset godina, objavljivanjem debitantskog albuma Janoska Style za Izdavačku kuću Deutsche Grammophon. Album je dostigao zlatni tiraž i otvorio ansamblu vrata saradnje sa značajnim imenima muzičke scene, među kojima su Ana Netrebko, Al Džaro, Bobi Makferin, Huan Dijego Florez, Julijan Rahlin i Rendi Njumen. Za one koji se do sada nisu susreli s radom ovog ansambla, dovoljno je reći da je riječ o klasično obrazovanim muzičarima koji već godinama istražuju mogućnosti susreta različitih stilova i žanrova.

KotorArt je tako drugi uzastopni susret s članovima Ansambla Janoška završio u njihovom prepoznatljivom maniru - između klasike i popularne muzike, kompozicije i improvizacije, tradicije i njene slobodne reinterpretacije. Oba koncerta, i onaj u Luštici Bay i završni na Pjaci od kina, protekla su u znaku odlične reakcije publike, kojoj su se muzičari obraćali i riječima, najavljujući numere i neposredno je uvodeći u program. U oba slučaja nastup je završen bisom uz zajedničko pjevanje refrena pjesme “Hey Jude” grupe The Beatles. Na Luštici Bay članovi ansambla su, svirajući, prošli kroz publiku i tako završili koncert, dok su im se na Pjaci od kina na sceni pridružili i mlađi članovi porodice Janoška.

Program je objedinio materijal s njihovih albuma The Big B’s i Revolution s originalnim kompozicijama Františeka Janoške, potvrđujući da Janoškin stil nije samo način aranžiranja poznatih melodija, već čitav izvođački princip. U njemu se muzička baština ne tretira kao zatvoren repertoar, već kao otvoren prostor za improvizaciju, igru i novu interpretaciju.