Kada su španski konkvistadori prije oko pet vjekova stigli u Novi svijet, donijeli su muskete, topove, oklope, konje i pse za napad, započinjući kolonizaciju Amerika. Međutim, najteži udarac zadali su nečim sasvim drugim - velikim boginjama i drugim zaraznim bolestima koje su opustošile starosjedjelačko stanovništvo.
Istraživači su sada dobili prve neposredne molekularne dokaze o velikim boginjama koje su nehotice prenijete iz Starog u Novi svijet i usmrtile nebrojene milione ljudi u Mezoamerici i Južnoj Americi. Drevni virusni DNK pronašli su u mumijama dvije osobe koje su umrle tokom ranog španskog kolonijalnog perioda u jednoj zajednici Inka na sjeveru Čilea.
Velike boginje izaziva patogen poznat kao virus variole. Analiza genoma virusa prisutnih u tijelima te dvije osobe pokazala je da su pripadali danas izumrloj liniji patogena, koja se u evolutivnom smislu nalazila između sojeva poznatih iz srednjovjekovne Evrope i onih koji su cirkulisali u kasnijim vjekovima, prenosi agencija Rojters.
Evropljani su stigli u Amerike 1492. godine. Starosjedjelačko stanovništvo ranije nije bilo izloženo velikim boginjama i zato nije imalo prirodni imunitet. Virus se prenosio sa čovjeka na čovjeka, izazivajući katastrofalan pad broja stanovnika.
"Najranija dokumentovana epidemija velikih boginja u Amerikama dogodila se 1518. godine na ostrvu Hispaniola, tokom španskog naseljavanja“, rekao je Bruno Romero Gonzales, genetičar i doktorand na Triniti koledžu u Dablinu i glavni autor studije objavljene u časopisu Science.
Hispaniolu danas dijele Haiti i Dominikanska Republika.
"Velike boginje bile su jedna od najrazornijih zaraznih bolesti u ljudskoj istoriji", rekao je genetičar sa Triniti koledža u Dablinu i koautor studije Šigeki Nakagome.
"Smatra se da su pogađale ljudske populacije najmanje 1.500 do 2.000 godina, a možda i duže, prije nego što su iskorijenjene globalnom kampanjom vakcinacije 1980. godine. Prije iskorjenjivanja izazivale su ponovljene epidemije širom svijeta i procjenjuje se da su usmrtile stotine miliona ljudi.“
Prema pojedinim procjenama, velike boginje i druge virusne bolesti usmrtile su oko 90 odsto starosjedjelačkog stanovništva u Amerikama. To je pomoglo Špancima da poraze Astečko carstvo na području današnjeg Meksika, majanske gradove-države u Centralnoj Americi i carstvo Inka, koje se prostiralo od današnjeg Ekvadora, preko Perua, do Čilea.
Prirodno mumificirani
Dvije osobe u čijim je tijelima pronađen uzročnik velikih boginja živjele su na južnim obodima nekadašnjeg carstva Inka, na lokalitetu blizu pacifičke obale, nedaleko od zaliva Kamarones u Čileu. Jedna je bila žena stara između 30 i 35 godina, a druga muškarac star između 18 i 20 godina.
"Te osobe su prirodno mumificirane i sahranjene u zavežljajima, umotane u ćebad od vune kamelida i položene sa različitim grobnim prilozima", rekla je koautorka studije Konstansa de la Fuente Kastro, biološka antropološkinja sa Univerziteta Čilea, specijalizovana za drevni DNK.
"Važno je razlikovati vještačku od prirodne mumifikacije. Iako su njihova tijela bila umotana u tkanine, nisu bila hemijski ili fizički mijenjana kao egipatske mumije. Ovakav način sahranjivanja u zavežljajima postojao je prije Inka i bio je uobičajen i u ranijim periodima“, dodala je.
Istraživači nisu mogli precizno da utvrde kada su se te dvije osobe zarazile, ali su period suzili na vrijeme oko 16. vijeka. Španci, predvođeni Fransiskom Pizarom, zbacili su cara Inka tridesetih godina 16. vijeka.
Osim što su usmrtile milione ljudi, velike boginje zadale su i snažan psihološki udarac. Brzo i smrtonosno širenje bolesti, praćeno visokom temperaturom, krvavim gnojnim plikovima i teškim unakaženjem, navelo je mnoge starosjedioce da povjeruju da su ih njihovi tradicionalni bogovi napustili ili da su nemoćni pred duhovnom silom koja pomaže španskim osvajačima.
Virusni genomi pronađeni u tijelima dvije osobe pružili su uvid u evoluciju patogena. Genomi su bili gotovo identični, što ukazuje na to da su obje žrtve zaražene tokom iste epidemije ili istim sojem virusa koji je tada cirkulisao, prenosi Rojters.
Istraživači su utvrdili da je patogen prošao kroz dug period genetske evolucije do 16. vijeka, ali da se taj proces usporio tokom velikih epidemija koje su pratile špansku kolonizaciju. Evolucija se ponovo ubrzala tek nakon uvođenja prve vakcine 1796. godine.
To, prema njihovim riječima, ukazuje na to da je virus dostigao evolutivni optimum koji mu je omogućio da se širi uz veoma malu potrebu za daljim prilagođavanjem, dok je pogađao populacije bez imuniteta.
Posljednji prirodno nastali slučaj velikih boginja zabilježen je u Somaliji 1977. godine. Tri godine kasnije, Svjetska zdravstvena organizacija proglasila je velike boginje prvom - i još uvijek jedinom - ljudskom zaraznom bolešću koja je iskorijenjena u cijelom svijetu.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
